Бөлім:2 Көркем әдебиет пен эпикалық сарын

Бөлімше:3

Сабақтың тақырыбы: Ш.Құдайбердіұлы "Еңлік-Кебек" дастанының композициялық құрылымына талдау жасау

Күні: 01.12.23

Сынып: 8

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Оқу мақсаты

8.2.1.1. композицияны тұтастан бөлшекке, бөлшектен тұтасқа қарай талдау

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар: Дастанның тақырыбы мен идеясын ұлттық мүдде

тұрғысынан ашады, кейіпкерлерді сомдайды.

Көпшілік оқушылар: Кейіпкерлерді сомдауда тірек сөздермен дәлелдемелер келтіреді, тура және жанама мінездеулерге жіктейді.

Кейбір оқушылар: Шығарманың тақырыбы мен идеясын ұлттық мүдде тұр-

ғысынан ашады, өмірмен байланыстырады, кейіпкерлерді мінездеу арқылы

жіктейді.

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

ресурстар

Басталуы (Кіріспе)

(10 минут)

Ұйымдастыру кезеңі

А)Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу

Ә)Үй тапсырмасын сұрау. Дастанды оқу.

Топқа бөлу: тақырыпқа қатысты үш топқа бөлемін.

1-топ. Тілшілер

2-топ. Зерттеушілер

3-топ. Әдебиеттанушылар

Ой шақыру «Еңлік -Кебек» әнін тыңдату

-Балалар, бұл ән кім туралы?

-Иә, поэмадағы Кебектің бейнесін ашатын шумағы әнге арқау болған. Олай болса, бүгін Ш Құдайбердіұлының «Еңлік-Кебек» дастанына талдау жасаймыз.

Үй тапсырмасы «Wordwall» бағдарламасы бойынша тест тапсырмалары

1.Еңлік-Кебек поэмасының неше нұсқасы бар? А)3 Ә)2 Б) 4 В) 5

2.Ш.Құдайбердіұлы қай жылы, қай жерде дүниеге келді? А)1843ж Қызылқоға Ә)1858ж Абай ауданы Б) 1885ж Торғай В) 1897ж Малай ауданы

3. Поэманың басты тақырыбы мен идеясы

А)Кебек батырдың ерлігі Ә) Ру тайпалардың араздығы Б)Қос ғашықтың арасындағы махаббат В) Әйел теңсіздігі

4.Поэма оқиғасы қай жылы, қай жерде болды? А)1780ж Шыңғыстауда Ә)1756ж Қасқабұлақ Б)1766жСемейде В)1804ж Жайықта

5.Шәкәрім қай жылы қажылық сапар шегеді? А)1906ж Ә)1910ж Б) 1920ж В) 1905ж

6. Шәкәрімнің әкесі қай жылы, неше жасында дүние салады? А) 1866ж 37жас Ә) 1876ж 40жас Б) 1878ж 45жас В)1856ж 46жас

7. Шәкәрім қай тілдерді жетік меңгерді? А)орыс,қазақ Ә)араб,парсы,орыс Б) парсы, тәжік, орыс В) орыс, қазақ, араб

8.Еңліктің көз жұмар алдында сұраған үш тілегі? А)Кебекпен атастыру, бірге жерлеу, баласын Кеңгірбайға тапсыру Ә) Дәстүрмен жерлеу, ата-анаға қамқорлық жасау, Б)Мал-мүлкін баласына қалдыру, өшпес кінәрат,махаббатты дәріптеу В)Баласын өлтірмеу, араздықты жою, Кебекпен атастыру

9.Поэмада қандай салт-дәстүрлер кездеседі? А) Аманат,қыз ұзату Ә) Қоштасу,әмеңгерлік Б)Құда түсу, бата беру В) Теріс бата, атастыру

10.Еңлік пен Кебектің өліміне кім кінәлі? А) Ру басылары Ә) Екі жастың өздері Б)Салт-дәстүр В)Барлығы дұрыс.

Дескриптор:

-Тест сұрақтарына дұрыс жауап береді.

Амандасады.

Үй тапсырмасын пысықтайды.

Тест жұмысын орындайды.

Интербелсенді тақта

тест

видеоролик

Ортасы

(10 минут)

Негізгі бөлім

(15 минут

Шығарманың композициялық құрылымына сатылай кешенді талдау

Дескриптор:

• Шығарманың құрылымын сәйкестендіреді;

• Сурет бойынша, мазмұнын баяндайды;

1-топ

Түсіндірме  сөздік.

Жамағайын ─ аздаған  жақындық,  алыс  туыстық.

Жасы ─  көңілі  босау,  мұңаю,  қамығу,  беті  қайту.

Сабаз  ─  біреудің  іс-қылығына,  мінез-құлқына, кеңпейілділігіне риза  болғанда  айтылатын  көтерме  сөз.

Тапалдау  ─  аласалау,  кішілеу,  тәпелтектеу.

Бақсы- тылсым әлеммен байланыс жасай алатын, тәуіптік, балгерлік, сәуегейлік, көріпкелдік, сиқыршылық, т.б. ерекше қасиеттері бар адам. 

Барымта- кегі қайтпаған, есесі кеткен жақ жариялы түрде жасаған.

Ұрын бару- күйеу жігіттің айттырылған қалыңдығымен танысу үшін қайын жұртына ең алғашқы бару сапары.

Дескриптор:

• Түсіндірме сөздікпен жұмыс жасай алады.

• Сөздердің мағынасын дұрыс табады.

2-топ.

Дастанның тілі

1. Синоним: батыр, ер; кісі, пенде, адам; жолдасы, досы; т.б.

2.Омоним: атты кісі, аты шықты.

Антоним: жақын-алыс, кемпір-шал, қыс-жаз, түсім-өңім, т.б.

2. Архаизм: қолбасшы, ұрын келу, барымта, би, қанжармен соғысу, таспен ату,т.б.

Неологизм: елші

Кірме сөз: ғибрат, ғаділ, шафқат.

3. Диалект сөз: жамағайын, мықты, ындын, шарбақ, там, нышан, дым.

4. Мақал-мәтелдер: а) Сақтықта қорлық жүрмес.

ә) Жақсы әйел жаман ерді түзетеді.

Б) Иесімен ас тәтті. В) Ел құлағы елу.

5. Тұрақты тіркестер: жаны отты, көзі өткір, екі көзін қан жуып, т.б.

Дескриптор:

• Ережелерін айтады;

• Берілген сөздерге талдау жасай алады.

3-топ.

1.Авторы.Ш.Құдайдердіұлы  ШҚО,  Абай  ауданы, Шыңғыстауының  етегінде  1858  жылы  11  шілдеде  дүниеге келген.  Оның  «Жастарға», «Насихат», «Қулар», «Ғылымсыз адам хайуан», «Шын сырым» атты шығармалары бар. Ақын 1931жылы  2  қазанда  73  жасында  қастандық  құрбаны  болды.

2.Тақырыбы─ екі  жас  арасындағы  махаббат,  әйел   теңсіздігі.

3.Жанр  түрі  поэзия (дастан).  Дастан ─ (парсы  сөзі  тарихи әңгіме,  ертегі, батырлар  жыры)  Таяу  және  орта  Шығыстың, Азияның  әдебиеті  мен  фольклорындағы  эпикалық  жанр,  өлең түріндегі  оқиғалы  шығарма.

4. Идеясы.  Бұл  дастанның  идеясы  ─ ескіліктің  бұлжымас заңын,  көрінісін  және  ру  арасындағы  кикілжіңін  суреттеп көрсете  білуі.

5.Шумақ.3  шумақты.  (  Жалпы  131  шумақты)

6.Тармақ ─ өлеңнің  әр  жолы.  4  тармақты, барлығы

7.Бунақ ─ белгілі  бір  дауыс  ырғағымен  бөлінуі.3  бунақты.

8.Буын  саны ─

сөздің  құрамындағы  дауысты  дыбыстардың санына  байланысты.  11-12  буынды.

9.Ұйқас  түрі.   (-а- а- ә- а)  қара  өлең  ұйқасы.

Дескриптор:

• Дастанды сатылай кешенді талдайды;

• Сөздердің мағынасын түсіндіреді.

ҚБ: «Белсенділік, уақыт, негізгі фактор».

Ұжымдық жұмыс.

Дескритор:

• Берілген үзінділерді сәйкестендіреді;

• Бейнелеуіш сөздерді дұрыс табады.

Оқулықпен жұмыс

Дастандағы кейіпкерлерге тура және жанама мінездеме беру

Кебек 64- бет

Еңлік 67- бет

Балгер 65- бет

Дескриптор:

1.Дастан желісі бойынша кейіпкерлерді біледі.

2. Кейіпкерлерге тура және жанама мінездеме бере алады.

Топтық жұмыс. Менің пікірім( Зерделейік, ойлайық, айтайық)

Дастанның көтерген мәселесі не деп ойлайсың?

І-топ. Ру басылары

ІІ-топ. Екі жас.

ІІ- топ. Салт-дәстүр

( Әр топтан бір оқушы пікір айтады.)

Кестені толтырады

Сөздікпен жұмыс жасайды

Берілген үлгіге дастаннан мысалдар теріп жазады.

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

ЖИ арқылы жасау

Бөлісу

Материалға шағымдану

Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз

Жариялаған:

Чеканова Маржан Чокановна

07 Желтоқсан 2023

2107

Шағым жылдам қаралу үшін барынша толық ақпарат жіберіңіз

Шағымды қалдыру

Ш.Құдайбердіұлы "Еңлік-Кебек" дастанының композициялық құрылымына талдау жасау

Тақырып бойынша 11 материал табылды

Ш.Құдайбердіұлы "Еңлік-Кебек" дастанының композициялық құрылымына талдау жасау

Материал туралы қысқаша түсінік

Сабақ жоспар

Материалды жүктеу

Материалдың қысқаша нұсқасы

Бөлім:2 Көркем әдебиет пен эпикалық сарын Бөлімше:3		Сабақтың тақырыбы: Ш.Құдайбердіұлы "Еңлік-Кебек" дастанының композициялық құрылымына талдау жасау
Күні: 01.12.23
Сынып: 8		Қатысқандар саны:	Қатыспағандар саны:
Оқу мақсаты	8.2.1.1. композицияны тұтастан бөлшекке, бөлшектен тұтасқа қарай талдау
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: Дастанның тақырыбы мен идеясын ұлттық мүдде тұрғысынан ашады, кейіпкерлерді сомдайды.
	Көпшілік оқушылар: Кейіпкерлерді сомдауда тірек сөздермен дәлелдемелер келтіреді, тура және жанама мінездеулерге жіктейді.
	Кейбір оқушылар: Шығарманың тақырыбы мен идеясын ұлттық мүдде тұр- ғысынан ашады, өмірмен байланыстырады, кейіпкерлерді мінездеу арқылы жіктейді.

Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің әрекеті	Оқушының әрекеті	ресурстар
Басталуы (Кіріспе) (10 минут)	Ұйымдастыру кезеңі А)Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу Ә)Үй тапсырмасын сұрау. Дастанды оқу. Топқа бөлу: тақырыпқа қатысты үш топқа бөлемін. 1-топ. Тілшілер 2-топ. Зерттеушілер 3-топ. Әдебиеттанушылар Ой шақыру «Еңлік -Кебек» әнін тыңдату -Балалар, бұл ән кім туралы? -Иә, поэмадағы Кебектің бейнесін ашатын шумағы әнге арқау болған. Олай болса, бүгін Ш Құдайбердіұлының «Еңлік-Кебек» дастанына талдау жасаймыз. Үй тапсырмасы «Wordwall» бағдарламасы бойынша тест тапсырмалары 1.Еңлік-Кебек поэмасының неше нұсқасы бар? А)3 Ә)2 Б) 4 В) 5 2.Ш.Құдайбердіұлы қай жылы, қай жерде дүниеге келді? А)1843ж Қызылқоға Ә)1858ж Абай ауданы Б) 1885ж Торғай В) 1897ж Малай ауданы 3. Поэманың басты тақырыбы мен идеясы А)Кебек батырдың ерлігі Ә) Ру тайпалардың араздығы Б)Қос ғашықтың арасындағы махаббат В) Әйел теңсіздігі 4.Поэма оқиғасы қай жылы, қай жерде болды? А)1780ж Шыңғыстауда Ә)1756ж Қасқабұлақ Б)1766жСемейде В)1804ж Жайықта 5.Шәкәрім қай жылы қажылық сапар шегеді? А)1906ж Ә)1910ж Б) 1920ж В) 1905ж 6. Шәкәрімнің әкесі қай жылы, неше жасында дүние салады? А) 1866ж 37жас Ә) 1876ж 40жас Б) 1878ж 45жас В)1856ж 46жас 7. Шәкәрім қай тілдерді жетік меңгерді? А)орыс,қазақ Ә)араб,парсы,орыс Б) парсы, тәжік, орыс В) орыс, қазақ, араб 8.Еңліктің көз жұмар алдында сұраған үш тілегі? А)Кебекпен атастыру, бірге жерлеу, баласын Кеңгірбайға тапсыру Ә) Дәстүрмен жерлеу, ата-анаға қамқорлық жасау, Б)Мал-мүлкін баласына қалдыру, өшпес кінәрат,махаббатты дәріптеу В)Баласын өлтірмеу, араздықты жою, Кебекпен атастыру 9.Поэмада қандай салт-дәстүрлер кездеседі? А) Аманат,қыз ұзату Ә) Қоштасу,әмеңгерлік Б)Құда түсу, бата беру В) Теріс бата, атастыру 10.Еңлік пен Кебектің өліміне кім кінәлі? А) Ру басылары Ә) Екі жастың өздері Б)Салт-дәстүр В)Барлығы дұрыс. Дескриптор: -Тест сұрақтарына дұрыс жауап береді.	Амандасады. Үй тапсырмасын пысықтайды. Тест жұмысын орындайды.	Интербелсенді тақта тест видеоролик
Ортасы (10 минут) Негізгі бөлім (15 минут	Шығарманың композициялық құрылымына сатылай кешенді талдау Р/с Оқиға желісі Оқиға өрісі 1 Оқиғаның басталуы Кебектің аңға шығуы. Еңлікпен кездесуі. 2 Оқиғаның байланысы Кебектің Нысан абызға бал ашқызуы 3 Оқиғаның дамуы Кебек пен Еңліктің байланысы 4 Оқиғаның шиеленісуі Кебектің Еңлікті алып қашуы, сәбилерінің дүниеге келуі 5 Оқиғаның шарықтауы Екі жасты өлтіруге шешім қабылдауы 6 Оқиғаның шешімі Екі жастың өлімі, сәбидің тауда қалуы Дескриптор: Шығарманың құрылымын сәйкестендіреді; Сурет бойынша, мазмұнын баяндайды; 1-топ Түсіндірме  сөздік. Жамағайын ─ аздаған  жақындық,  алыс  туыстық. Жасы ─  көңілі  босау,  мұңаю,  қамығу,  беті  қайту. Сабаз  ─  біреудің  іс-қылығына,  мінез-құлқына, кеңпейілділігіне риза  болғанда  айтылатын  көтерме  сөз. Тапалдау  ─  аласалау,  кішілеу,  тәпелтектеу. Бақсы- тылсым әлеммен байланыс жасай алатын, тәуіптік, балгерлік, сәуегейлік, көріпкелдік, сиқыршылық, т.б. ерекше қасиеттері бар адам.  Барымта- кегі қайтпаған, есесі кеткен жақ жариялы түрде жасаған. Ұрын бару- күйеу жігіттің айттырылған қалыңдығымен танысу үшін қайын жұртына ең алғашқы бару сапары. Дескриптор: Түсіндірме сөздікпен жұмыс жасай алады. Сөздердің мағынасын дұрыс табады. 2-топ. Дастанның тілі 1. Синоним: батыр, ер; кісі, пенде, адам; жолдасы, досы; т.б. 2.Омоним: атты кісі, аты шықты. Антоним: жақын-алыс, кемпір-шал, қыс-жаз, түсім-өңім, т.б. 2. Архаизм: қолбасшы, ұрын келу, барымта, би, қанжармен соғысу, таспен ату,т.б. Неологизм: елші Кірме сөз: ғибрат, ғаділ, шафқат. 3. Диалект сөз: жамағайын, мықты, ындын, шарбақ, там, нышан, дым. 4. Мақал-мәтелдер: а) Сақтықта қорлық жүрмес. ә) Жақсы әйел жаман ерді түзетеді. Б) Иесімен ас тәтті. В) Ел құлағы елу. 5. Тұрақты тіркестер: жаны отты, көзі өткір, екі көзін қан жуып, т.б. Дескриптор: Ережелерін айтады; Берілген сөздерге талдау жасай алады. 3-топ. 1.Авторы.Ш.Құдайдердіұлы  ШҚО,  Абай  ауданы, Шыңғыстауының  етегінде  1858  жылы  11  шілдеде  дүниеге келген.  Оның  «Жастарға», «Насихат», «Қулар», «Ғылымсыз адам хайуан», «Шын сырым» атты шығармалары бар. Ақын 1931жылы  2  қазанда  73  жасында  қастандық  құрбаны  болды. 2.Тақырыбы─ екі  жас  арасындағы  махаббат,  әйел   теңсіздігі. 3.Жанр  түрі  поэзия (дастан).  Дастан ─ (парсы  сөзі  тарихи әңгіме,  ертегі, батырлар  жыры)  Таяу  және  орта  Шығыстың, Азияның  әдебиеті  мен  фольклорындағы  эпикалық  жанр,  өлең түріндегі  оқиғалы  шығарма. 4. Идеясы.  Бұл  дастанның  идеясы  ─ ескіліктің  бұлжымас заңын,  көрінісін  және  ру  арасындағы  кикілжіңін  суреттеп көрсете  білуі. 5.Шумақ.3  шумақты.  (  Жалпы  131  шумақты) 6.Тармақ ─ өлеңнің  әр  жолы.  4  тармақты, барлығы 7.Бунақ ─ белгілі  бір  дауыс  ырғағымен  бөлінуі.3  бунақты. 8.Буын  саны ─ сөздің  құрамындағы  дауысты  дыбыстардың санына  байланысты.  11-12  буынды. 9.Ұйқас  түрі.   (-а- а- ә- а)  қара  өлең  ұйқасы. Дескриптор: Дастанды сатылай кешенді талдайды; Сөздердің мағынасын түсіндіреді. ҚБ: «Белсенділік, уақыт, негізгі фактор». Ұжымдық жұмыс. Дескритор: Берілген үзінділерді сәйкестендіреді; Бейнелеуіш сөздерді дұрыс табады. Оқулықпен жұмыс Дастандағы кейіпкерлерге тура және жанама мінездеме беру Кебек 64- бет Еңлік 67- бет Балгер 65- бет Дескриптор: 1.Дастан желісі бойынша кейіпкерлерді біледі. 2. Кейіпкерлерге тура және жанама мінездеме бере алады. Топтық жұмыс. Менің пікірім( Зерделейік, ойлайық, айтайық) Дастанның көтерген мәселесі не деп ойлайсың? І-топ. Ру басылары ІІ-топ. Екі жас. ІІ- топ. Салт-дәстүр ( Әр топтан бір оқушы пікір айтады.)	Кестені толтырады Сөздікпен жұмыс жасайды Берілген үлгіге дастаннан мысалдар теріп жазады. Материалды жүктеу Жүктеу Сақтау Бөлісу ЖИ арқылы жасау Файл форматы: docx Қазақ әдебиеті Сабақ жоспары 8 сынып 07.12.2023 2107 Жүктеу Сақтау ЖИ арқылы жасау Жариялаған: Чеканова Маржан Чокановна Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз, шағым қалдыра аласыз Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз Іздеу Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз! Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі. Толығырақ Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз! Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз! Жариялау Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз! Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз! Жариялау Министірлікпен келісілген курстар тізімі Химия пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Тарих пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Биология пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Ағылшын тілі пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ География пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Информатика пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Мектепке дейінгі білім беру бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ «Қазақ тілі» жəне «Қазақ əдебиеті» бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Дене шынықтыру пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Білім алушылардың білім сапасын арттыру мақсатында сабақта цифрлық технологияларды қолдану 80/108 сағат Толығырақ Инклюзивті білім беру жүйесінде ерекше білім беру қажеттілігі бар білім алушыға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету бойынша педагогтердің кәсіби және пәндік құзыреттіліктерін дамыту 80/108 сағат Толығырақ