Күні: 28-11

Мектеп: №28 Құсмұрын ОМ Мұғалімнің аты-жөні: Абуталипова А.Б.

Сыныбы: 7Т1

3-бөлім: Толғауы тоқсан қызыл тіл. «Сүйінбайдың Қатағанмен айтысы»

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспағандар:

Оқу мақсаты:

Т/Ж1. Көркем шығарманың мазмұны мен пішіні. Әдеби шығарма сюжетінің құрамдас бөліктерін талдау. А/И1.Әдеби шығарманың композициясы. Шығармадағы эпизодтар мен бейнелерді салғастыру.

Сабақ мақсаты:

Барлық оқушылар: Әдеби шығарма сюжетінің құрамдас бөліктерін талдайды. Әдеби шығарманың композициясын өзінше мазмұндай алады.

Басым бөлігі: Әдеби шығарма сюжетінің құрамдас бөліктерін талдайды, пікірін білдіреді. Әдеби шығарманың композициясын өзінше талдап, өз ойымен жалғастыра алады.

Кейбір оқушылар: Әдеби шығарма сюжетінің құрамдас бөліктерін талдайды, өмірмен байланыстыра алады. Әдеби шығарманың композициясын өзінше талдап, өз ойымен жалғастыра алады, өзге балалардың пікірлерін толықтырады, түзетеді.

Бағалау критерийлері:

Әдеби шығармадағы тұлғалық болмысты гуманистік көзқарас тұрғысынан талдайды.

Өз көзқарасын білдіріп, тұжырым ұсынады.

Дескрипторлар:

• кемінде 4-5 түсініксіз сөздің мәнін ашады;

• кемінде 8 сөздің қолданысына байланысты тұлғалық болмысқа талдау жасайды;

• нақты мысалдар арқылы тұлғалық болмысты саралап, гуманистік тұрғыдан баға береді;

• өз көзқарасын білдіріп, тұжырым шығарады.

Құндылықтарды игерту

Қазақстандық патриотизм және азаматтық жауапкершілік, құрмет, ынтымақтастық, еңбектене білуге баулу.

Аталған құндылықтар сабақ тақырыбы арқылы оқушылардың жеке және жұптаса, топтаса отырып, жұмыс жасаулары, сын тұрғысынан ойлай білу, ақпаратты өңдей білу дағдылары негізінде жүзеге асады.

Пәнаралық байланыс

Мәдениеттану, тарих, ХІХ ғасырдағы тарихи оқиғалар, фольклористика саласы, орыс тілі

Тілдік міндеттер

Пәнге байланысты сөздер және терминдер:

Фольклор, айтыс, тұлғалық болмыс, поэзиялық жанр, суырып салып айтылатын сөз сайысы, жыр жарысы, тұлғалық болмыс, гуманизм.

Диалог және жазылымға пайдалы тіркестер:

Менің байқағаным,... Менің ойымша,... Мен ойлаймын...

Алдыңғы білім

ХІХ ғасырдағы тарихи оқиғалар мен зар заман ақындары туралы ұғым-түсініктері қалыптасқан.

Жоспар

Уақытты жоспарлау

Сабақ мазмұны

Дереккөздері

Басы

8 мин

Қызығушылықты ояту сатысы: Үй тапсырмасы бойынша білімдерін ортаға салу.

Ортасы

25 мин

Мағынаны тану сатысы

Оқу мақсаты мен бағалау критерийлерін, дескрипторларды талқылау. 3 мин.

Оқу мақсатына қатысты талқылау сұрағы:

• «Әдеби шығармадағы тұлғалық болмыс» дегенді қалай түсінесіздер?

• Прозалық туындыда тұлға кім болуы мүмкін? (кейіпкер)

• Поэзиялық туындыда, яғни өлеңде кімнің тұлғалық болмысын тани аламыз? (ақынның, лирикалық кейіпкердің)

• Ал осы тұлғалық болмысты гуманистік тұрғыдан талдау дегенді қалай түсінесіздер?

• Гуманизм дегеніміз не? (Ізгілік)

Оқушылардың жауабы тыңдалып, түсініктеме беріледі.

Ой шақыру. «Айтыс өнеріндегі тұлғалық болмыс » ұғымы дегенді қалай түсінесіздер? Топта талқылап, ойларыңызды «Топтастыру» сызбасына түсіріңіздер

Айтыстағы тұлғалық болмыс

Мұғалім айтыс жанры, түрлері туралы қысқаша мәлімет береді:

Айтыс — ауыз әдебиетінде ежелден қалыптасқан поэзиялық жанр, топ алдында қолма-қол суырып салып айтылатын сөз сайысы, жыр жарысы. Айтыс XIX ғасырда ерекше дамыған. Осы дәуірде өмір сүрген атақты ақындар: Шөже, Балта, Орынбай, Кемпірбай, Тезекбай, Сүйінбай, Түбек, Омарқұл, Тәбия, Мұрат, Сүгір, Жаскілең, Бала Омар, Біржан, Сара, т.б. түрлі тақырыпта шығарған қысқа өлеңдерімен қатар, айтысқа түсіп, сан алуан сөз тартыстарын бастарынан кешірген және тарихта көпшілігінің аттары осы айтыс арқылы сақталған. Айтыс жанры қазақ ауыз әдебиетінде саны жағынан да, сапасы жағынан да айрықша орын алады. XIX ғасырдың орта шендерінен бастап қазақ айтысының орталығы Жетісуға ауады. Онда айтыс өнері өрен жүйріктерінің қуатты шоғыры қалыптасады. Солардың арасында Сүйінбайдың орны ерекше болған. Ұлы жазушы, ғұлама ғалым Мұхтар Әуезов оны «айтыс өнерінің алтын діңгегі» – деп аса жоғары бағалады. Сүйінбай – ірі айтыс ақыны. Ол ақындықты айтыстан бастап, талантының өлең сайысына бейімділігін байқатады.

Тапсырма:

Айтыс өнерінен қандай әсер алдыңыз?

• Жұпта ойларыңызбен бөлісіп, сөйлеңіздер

Оқушылар айтыс өнеріне қатысты алған әсерлерін айтып, өз пікірлерін білдіріп, сөйлейді.

Тапсырма:

1. Айтыстан алынған үзіндіні мәнерлеп оқыңыз.

С. Оқушылар айтыс мазмұнымен кезек-кезек оқу арқылы танысады. Сынып оқушылары мәнеріне келтіре оқыған кезде мұғалім қажет жерлеріне түсініктеме беріп отырады.

Оқуға ұсынылатыны:

1848 жылдың қоңыр күзінде қырғыздың бай шонжар манабы Орманхан шешесіне ас береді. Бұл жиынға аралас құралас отырған қазақтың Тезек төре, Бөлтірік шешен бастаған игі жақсылары бір қауым ел болып қатысады. Астың ақындарсыз өтпесін білген ақын жанды Тезек төре  елге атағы жайылып, таныла бастаған Сүйінбай ақынды ала барады.

Ас ішіліп қызық думан басталарда қырғыздың шоң манабы Қара Бәйтік Тезек төреге Бөлтірік шешеннің қасында отырған бадана көз, сұлу жігітті көрсетіп:

- Ана отырған бала Сүйінбай ақындарың емес пе деп сұрайды.

Бөлтірік: «Иә», - деп жауап бергенше, Сүйінбай домбырасын қағып-қағып жіберіп заулата жөнелді.

2.Түсінік сөздердің білдіретін мағыналарын ашып жазыңыз.

Түсініксіз сөз	Білдіретін мағынасы

Ықтимал жауаптар: Мүбәрәк- құтты , игілікті

Ақиық- бүркіттің қыран тұқымы

3. Айтыстағы екі ақынның сөз қолданыстары арқылы тұлғалық болмысына гуманистік тұрғыдан талдау жасаңыз. Кестемен жұмыс істеу арқылы ақындарға мінездеме беріңіз.

Сүйінбай ақынның бейнесі

Қатаған ақынның бейнесі

http://video.nur.kz/view=t4jyzk4s

Рефлексия

7 мин

«3-2-1» стр.

• Сабақта алған 3 маңызды ақпарат

• Қиындық келтірген 2 мәселе

• Сабақта ұнаған 1 аспект

Үйге тапсырма: Сүйінбай мен Қатағанның айтысын тыңдап, айтыста аты аталған тарихи тұлғалар туралы деректерді оқып келеді. http://video.nur.kz/view=t4jyzk4s