TikTok журналистикасы: ақпарат сапасының төмендеу қаупі

Жедел дамып жатқан цифрлық дәуір адамдардың ақпаратты қабылдау, тарату және тұтыну мәдениетін түбегейлі өзгертіп жіберді, ал бұл өзгерістің айқын көріністерінің бірі – TikTok әлеуметтік желісінің қоғамдағы ықпалының күрт артуы. Қысқа әрі көңіл көтеруге бағытталған видеолар арқылы тарайтын ақпарат бүгінде толыққанды журналистиканың бәсекелесіне айналып, оның сапасына, сенімділігіне және дәлдігіне тікелей қауіп төндіріп отыр. TikTok-тағы ақпараттың жылдам таралуы бір жағынан аудиторияға жедел мәлімет жеткізуге мүмкіндік берсе, екінші жағынан жалған ақпараттың, манипуляцияның, үстірт түсіндірудің өсуіне ықпал ететін күрделі факторға айналды. Платформаның басты күші – жылдамдық пен қысқалық. 15–60 секундтық видеолар жастарға оңай, тез және эмоциямен беріледі, сол себепті қазіргі заман жастары жаңалықты бірінші кезекте TikTok немесе Reels арқылы алады. Бұл құбылыс «TikTok журналистикасы» деген ұғымның қалыптасуына себеп болып, журналистикаға қатысы жоқ кез келген адамды ақпарат таратушы рөліне кіргізді. Алайда TikTok-та классикалық журналистиканың негізгі қағидалары – фактчекинг, дереккөзді нақтылау, редактор сүзгісі – мүлде жоқ. Кез келген қолданушы өз болжамын, естігенін немесе расталмаған мәліметін видеоға айналдырып, көпшілікке тарата алады, нәтижесінде фейк-ньюс, бұрмаланған ақпарат пен манипулятивті контент көбейеді. Мұндай жағдай платформаның алгоритмімен де күшейеді: ең көп қаралым жинаған видео алға шығып, сенсацияға, даулы тақырыпқа, эмоция қоздыратын видеоларға жол ашылады. Қысқа формат күрделі тақырыптарды толық түсіндіруге мүмкіндік бермейтіндіктен, оқиға контекстсіз, үстірт беріліп, оның себептері мен салдары ашылмайды. Бұл аудиторияның терең ойлануын тежеп, тек үстірт пікір қалыптастыруға итермелейді. TikTok-тағы жалған ақпараттың таралу қарқыны классикалық медиадан бірнеше есе жылдам, ал оны теріске шығару әлдеқайда қиын. Сонымен бірге платформаның негізгі пайдаланушылары – жастар мен жасөспірімдер, олардың ақпараттық сауаты, сын тұрғысынан ойлау қабілеті толық қалыптаспағандықтан, олар фейк ақпаратқа тез сеніп қалады. Дегенмен TikTok-тың жағымды тұстары да жоқ емес. Төтенше оқиғалар кезінде жедел ақпарат таратуы, күрделі тақырыптарды визуалды түрде түсіндіруі, жастарды ақпаратқа тартуы – оның артықшылықтары. Бірақ бұл артықшылықтар ақпарат сапасын төмендетпеуі керек. Сондықтан кәсіби журналистер TikTok форматын тиімді қолдана отырып, фактчекингке мән беріп, қарапайым тілмен түсіндіріп, сенсация қуалаудан бас тартып, ақпаратты контекстпен беріп, фейк-ньюсқа қарсы күресуі қажет. TikTok журналистикасы – жаңа заманның феномені, бірақ ақпараттың дәлдігі мен сапасы кез келген платформада сақталуы тиіс. Әлеуметтік желілер қанша өзгерсе де, журналистика принциптері өз маңызын жоғалтпайды, ал жауапкершілікпен берілген ақпарат қашанда қоғам үшін ең құнды ресурс болып қала береді.