Тіл білетін және сөз ұғатын адам

Тіл білетін және сөз ұғатын адам

Тіл мен сөз адамзат арасындағы қарым-қатынастың негізгі құралы. Адам қоршаған ортаны танып, ақ пен қараны ажыратып, қоғамда болып жатқан өзгерістер мен жаңалықтардан дәл осы тіл арқылы хабардар болады.

Тіл тек грамматикалық ережелер мен сөз таптарының жиынтығы емес. Ол ойлау, тану, сезіну және мәдениетті жеткізудің басты құралы. Ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлы: «Сөзі жоғалған ұлттың өзі де жоғалады», деген. Бұл сөз тілдің ғана емес, сөз мәдениетінің де маңызын айқын көрсетеді.

Дегенмен, тілді білу мен сөздің қадірін түсіну екі бөлек ұғым. Ана тілінде еркін сөйлей алған әрбір адам сөздің салмағын сезіне бермейді. Сөз  жай ғана дыбыстардың немесе сөйлемдердің жиынтығы емес, ол адамның тәрбиесі мен дүниетанымының көрінісі.

Бұл мәселе қазақ тіл білімінде де жан-жақты зерттелген. Академик Рәбиға Сыздық сөз мәдениетін тілдің қолданыстағы көрінісімен байланыстырып, адамның ойын дұрыс әрі орынды жеткізуіне ерекше мән берген. Ғалымның пікірінше, сөзді дұрыс қолдану тек тілдік норманы сақтау емес, ойды дәл жеткізу мен сөздің мағынасын орнымен пайдалана білу.

Ал профессор Нұргелді Уәли сөз мәдениетінің маңызды белгілерінің қатарына сыпайылық пен ізеттілікті, айқын ойды, сөзді дәл таңдай білуді және сөйлеу шеберлігін жатқызады.  Демек, адамның тіл білуі оның сөздік қорының молдығымен ғана өлшенбейді. Нағыз тіл мәдениеті қандай сөзді, қай жерде, кімге және қандай мақсатпен айту керектігін түсінуден көрінеді.