Тіл мүкістігі бар балалардың ұсақ моторикасын саусақ ойындары арқылы дамыту

Тіл мен қол саусақтарының қозғалысы ми қабығында көршілес орналасқандықтан, саусақ моторикасын дамыту сөйлеу орталығын тікелей ынталандырады.

Тіл мүкістігі бар балалардың ұсақ моторикасын саусақ ойындары арқылы дамыту

Кіріспе:

Ғылыми зерттеулерге сүйенсек (мысалы, М.М. Кольцованың еңбектері), саусақтардың нәзік қозғалыстары мидың сөйлеу аймақтарының қалыптасуына үлкен әсер етеді. Сондықтан, тіл мүкістігі (дизартрия, алалия, жалпы тіл кемістігі) бар балалармен жұмыс істегенде саусақ ойындарын күнделікті қолдану — табысты түзетудің кепілі.

1. Ұсақ моторика мен сөйлеудің байланысы

Мидың үлкен жарты шарларының қыртысында қол саусақтарының қозғалысына жауап беретін аймақ сөйлеу аймағына (Брока орталығы) өте жақын орналасқан. Саусақтарға жаттығу жасағанда, сол жерден шыққан импульстер сөйлеу орталығын «оятады». Осылайша:

* Сөйлеу мүшелерінің (тіл, ерін) қозғалғыштығы жақсарады;

* Сөздік қор байиды;

* Зейін, есте сақтау және ойлау қабілеті дамиды.

2. Саусақ ойындарының түрлері

Логопедиялық жұмыста саусақ ойындарын бірнеше бағытта қолдануға болады:

* Затсыз саусақ ойындары: Тақпаққа немесе әнге негізделген жаттығулар. (Мысалы: «Бұл саусақ — атам, бұл саусақ — әжем...»).

* Заттарды қолдану арқылы жасалатын ойындар:

* Su-Jok терапиясы: Арнайы тікенді доптар мен сақиналарды қолдану.

* Табиғи материалдар: Құм, күріш, бұршақ, жаңғақтармен ойнау.

* Тұрмыстық заттар: Түймелер, баулар, қыстырғыштар (прищепки).

* Саусақ театры: Рөлдік ойындар арқылы диалогтық сөйлеуді дамыту.

3. Саусақ ойындарын өткізу әдістемесі

Жаттығулар тиімді болуы үшін келесі ережелерді сақтау керек:

* Қарапайымнан күрделіге: Алдымен бір қолмен, сосын екі қолмен бірдей жасалатын қимылдарды үйрету.

* Жүйелілік: Күніне 5-10 минуттан үзіліссіз айналысу.

* Эмоционалдық фон: Ойын қызықты тақпақтармен немесе ертегімен ұштасуы тиіс.

? Практикалық бөлім: Логопедиялық саусақ жаттығулары

1. «Сәлемдесу» жаттығуы

Мақсаты: Саусақтардың ұштарын сезіну.

Орындалуы: Екі қолдың саусақтарын кезекпен бас бармаққа тигізу (Сәлем, Сұқ саусақ! Сәлем, Ортан терек! т.б.).

2. «Түймелер терапиясы»

Мақсаты: Саусақ күшін дамыту.

Орындалуы: Түрлі түсті түймелерден сурет салу немесе оларды пішініне қарай сұрыптау.

3. «Қыстырғыштар (Прищепки)»

Мақсаты: Саусақ бұлшықеттерін нығайту.

Орындалуы: Картоннан жасалған «Күнге» сәуле ретінде немесе «Кірпіге» тікен ретінде қыстырғыштарды қадау.

Саусақ ойындарының тақпақтар жинағы

1. «Саусақтар отбасы» (Ең танымал жаттығу)

Мақсаты: Саусақтарды кезекпен бүгу арқылы бұлшықеттерді ширату.

Қуыр-қуыр қуырмаш,

Балапанға бидай шаш.

Бас бармақ – әкем,

Балалы үйрек – анам,

Ортан терек – ағам,

Шылдыр шүмек – апам,

Тіпті бөбек – мен.

(Әр саусақтың атын айтқанда, оларды кезекпен жұдырыққа бүгеміз)

2. «Саусақтар сәлемдеседі»

Мақсаты: Саусақ ұштарының сезімталдығын арттыру.

Кел, саусағым, сөйлесші,

Сәлемімді бергейсің.

Бас бармақпен – Сұқ саусақ,

Бас бармақпен – Ортан қол,

Бас бармақпен – Шылдыр шүмек,

Бас бармақпен – Кішкене бөбек,

Бәрі бірге «Сәлем!» дейді.

(Екі қолдың саусақ ұштарын кезек-кезек бір-біріне тигіземіз)

3. «Жаңбыр»

Мақсаты: Саусақтардың қозғалыс жылдамдығын дамыту.

Терезеге жаңбыр тұрды:

Трс-трс-трс!

(Саусақ ұштарымен үстел үстін соғамыз)

Жаңбыр қатты жауа бастады:

Тақ-тақ-тақ!

(Екі қолды кезекпен жылдам-жылдам соғамыз)

Найзағай жарқ етті:

(Қолды жоғары көтеріп, саусақтарды кенеттен ашамыз)

Күн күркіреді:

Гу-гу-гу!

(Жұдырықты бір-біріне соғамыз)

4. «Гүл»

Мақсаты: Қол басының иілгіштігін дамыту.

Әдемі гүл ашылды,

(Қос алақанды біріктіріп, саусақтарды гүл секілді ашамыз)

Жұпар иісі шашылды.

(Саусақтарды қозғалтып, иіс шашқанды көрсетеміз)

Жел тербейді гүлімді,

(Қолды оңға-солға баяу тербейміз)

Күн батқанда гүл ұйықтады.

(Саусақтарды қайтадан біріктіріп, жұмамыз)

5. «Достық»

Мақсаты: Екі қолдың координациясын жақсарту.

Біздің топта ұл-қыздар,

Дос болып бір жүреді.

(Саусақтарды бір-біріне айқастырамыз)

Кіп-кішкентай саусақтар,

Бірге жұмыс істейді.

(Саусақтарды жұдырыққа түйіп, қайта ашамыз)

Логопедке кеңес:

Тақпақты айтқанда артикуляцияңыз анық болуы керек. Бала тек саусағын қозғап қана қоймай, сөздерді сізбен бірге (мүмкіндігінше) қайталауға тырысқаны жөн. Бұл дыбыстық мәдениет пен моториканың ұштасуына мүмкіндік береді.

Қорытынды

Тіл мүкістігі бар балалардың қол моторикасын дамыту — бұл тек ойын емес, бұл мидың сөйлеу функцияларын белсендіретін күшті терапия. Саусақтар неғұрлым епті болса, баланың тілі де соғұрлым анық әрі мағыналы болады.