ҰБТ-2026: білім сапасы ма, әлде тест стратегиясы ма?

Қазақстанда мектеп бітірушілер үшін ең шешуші кезеңдердің бірі – Ұлттық бірыңғай тестілеу. 2026 жылға қарай ҰБТ форматы жетілдірілгенімен, қоғамда «білім тексеру ме, әлде тест тапсыру техникасы ма?» деген сұрақ өзекті болып отыр.

Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі дерегіне сәйкес, 2024 жылы ҰБТ-ға 180 мыңға жуық талапкер қатысқан. Орташа балл шамамен 70 балл деңгейінде тіркелді. Сонымен қатар тестілеу жылына бірнеше рет тапсыру мүмкіндігі беріліп, талапкерлерге ең жоғары нәтижесін есепке алу құқығы ұсынылды.

ҰБТ өткізуді ұйымдастыратын Ұлттық тестілеу орталығы мәліметінше, соңғы жылдары тест тапсырмаларының 30%-ға жуығы логикалық және функционалдық сауаттылықты тексеруге бағытталған. Бұл жаттап алу жүйесінен талдау мен түсінуге көшуге жасалған қадам ретінде бағаланады.

Алайда сарапшылар тестке дайындық индустриясының күшейгенін айтады. Жекеменшік дайындық орталықтары мен онлайн платформаларда «тест стратегиясы», «уақытты тиімді бөлу», «ықтимал сұрақтарды болжау» сияқты әдістер кеңінен үйретіледі. Нәтижесінде кей оқушы пәнді терең меңгеруден гөрі, тест форматына бейімделуге көбірек назар аударады.

Халықаралық тәжірибеге назар аударсақ, OECD зерттеулерінде стандартталған тестілеудің білім сапасын толық өлшей алмайтыны, бірақ салыстырмалы бағалау құралы ретінде тиімді екені көрсетілген. Яғни тест — білім көрсеткіші, бірақ жалғыз өлшем емес.

ҰБТ-2026 алдында басты мәселе — мектептегі оқу мазмұны мен тест форматының үйлесімділігі. Егер тест оқу бағдарламасына сай келсе және сыни ойлау қабілетін тексерсе, онда ол білім сапасын арттыру құралы бола алады. Ал егер басты назар тек балл жинауға ауысса, онда тест стратегиясы білімнің орнын алмастыруы мүмкін.

Қорытындысында, ҰБТ — мақсат емес, құрал. Негізгі мақсат — бәсекеге қабілетті, ойлай алатын, талдай білетін жас ұрпақ қалыптастыру. Ал бұл тек тест техникасымен емес, жүйелі біліммен жүзеге асады.

JOURNIVERSE білім орталығының оқушысы Аяулым Махмуд