Ұлттық бірлік және «Бірлік туы»: Мұстафа Шоқайдың мұрасы

Тарихта бірлік пен ынтымақтастықтың маңызы ерекше. Дәл осы тұста ұлттық бірлік пен тәуелсіздік жолында күрескен тұлғаларды атап өткен жөн. Солардың бірі — Мұстафа Шоқай. Шоқайдың еңбектері мен идеялары бүгінгі таңда да өзектілігін жойған жоқ. Шоқай 1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейін ұлттық қозғалысқа белсенді қатыса бастады. Ол Түркістан автономиясын құруға атсалысып, «Түркістан» газетінің редакциясын басқарды. Оның жазған мақалалары мен пікірлері сол кездегі қазақ халқының жағдайын жақсартуға бағытталды. Мұстафа Шоқайдың ауқымды еңбегінің бірі — "Бірлік туы" газетінің дүниеге келуі. Бұл газеттің бар жоғы 2 номерінде редакторлық қызметін атқарды. "Бірлік туы" — қазақ зиялыларының идеялары мен ұлттық сананың ұйытқысы ретінде қызмет етті. "Өз еріктерің өздеріңде" деген большевиктер ұранынан кейін "Бірлік туында" автономия құруға әзірлік жасалды. Газет ұлттық мүддені қорғап қана қоймай, саяси мәселелерді қозғап, халқымызды қиын қыстау кезеңдерден алып шығуды мақсат етті. Мұстафа Шоқайдың ұлттық мүдделерді қорғаудағы маңызды құралы болды. Бүгінгі күні бұл газеттің мұрасы қазақ журналистикасының және қоғамдық ойының қалыптасуында маңызды орын алады.

Мұстафа Шоқай XX ғасыр басындағы ұлт азаттық және әлеуметтік қайта жаңғырту үшін басталған қозғалыстың көш бастаушыларының бірі болды. Сонымен қатар, ол Алаш қозғалысының көсемдерінің бірі. 1917 жылы "Қазақ" газеті арқылы Әлихан Бөкейханов, Міржақып Дулатұлы және Мұстафа Шоқайұлы қол қойған атақты "Алаш ұлына" үндеу жазылды. Бұл үндеуде: "Азаттық таңы атты! Тілекке құдай жеткізді! Күні кеше құл едік - енді бүгін теңелдік!" деп басталады. Әлихан бастаған Алаш арыстарымен 1917 жылы Орынборға Алаш автономиясын құруға Түркістаннан Мұстафаның да келгені тарихтан белгілі. Бұл арқылы сын сағатта ел көсемдерінің бірлікте болғанын аңғарамыз. Сол кезеңдегі Мұстафаның арманы — құлаған уақытша үкіметтің қайта құрылуы еді. Уақытша үкімет келмеске кеткеннен кейін Ташкент қаласында Ұлттық орталық мүшелерінің жиналуы мүмкін болмады. Мұстафаның қонақ үйдегі бөлмесіне күніне бірнеше рет қарулы орыс әскерлері келіп, оны үздіксіз бақылауға алды. Ташкенттен қолдау таппаған Мұстафа Шоқай екі жолдасымен Самарқанға барды. Ол жердегі жергілікті тұрғындардан қолдау болмайтынын жете түсінді. Артынша Самарқаннан Ферғанаға келді, бұл жерде де жағдай өзгермеді. Құлаған үкіметке жақ бірде-бір мұсылман болмады. Мұстафаға уақытша үкіметтің қорғаушысы болу оңай болмады. 1918 жылы Мұстафа Шоқай большевиктер билігіне қарсы шыққаннан кейін шетелге кетуге мәжбүр болды. Ол Францияға көшіп, Парижде эмигранттық өмір сүрді. Шоқай Еуропадағы түркі халықтарының мүддесін қорғап, халықаралық аренада Түркістан мәселесін көтеруге тырысты. Ол «Түркістан халықтарының құқықтары» туралы көптеген баяндамалар жасап, Батыс елдерінде кеңінен танылды.

Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні: Мұстафа Шоқай — тек қазақ емес, бүкіл түркі халықтарының тарихында орны ерекше тұлға. Оның өмірі мен қызметі тәуелсіздік, ұлттық бірлік және мәдени мұраны сақтау мәселелерінде бүгінгі ұрпаққа үлгі. Шоқайдың идеялары мен күресі қазіргі таңда да рухани жаңғыру мен ұлттық сананы дамыту үшін маңызды болып табылады.

Орындаған: Жанерке

Абайқызы Ногайбай

Жетекшісі: Римма

Серікәліқызы Жақсылықбаева