Заманауи білім беру менеджментіне қойылатын негізгі талаптар

Пирназарова Сайяра Джумабаевна

– директордың әдістемелік ісі жөніндегі орынбасары,

«Мукими атындағы №13 жалпы орта білім беретін мектеп» КММ

Қазіргі білім беру ұйымының тиімді дамуы үшін менеджмент төмендегі талаптарға сай болуы керек.

1. Стратегиялық жоспарлау талабы

Заманауи мектеп нақты мақсатпен дамуы тиіс. Стратегиялық жоспарлау — мектептің болашақ даму бағытын анықтайтын маңызды басқару құралы. Ол білім сапасын арттыруға, педагогтердің кәсіби өсуіне, оқушылардың жетістігін жақсартуға және мектептің инновациялық әлеуетін дамытуға бағытталады.

Стратегиялық жоспарлауда мына сұрақтарға жауап беріледі:

• мектептің қазіргі жағдайы қандай?

• негізгі мәселелер қандай?

• қандай нәтижеге жету қажет?

• мақсатқа жету үшін қандай ресурстар керек?

• нәтижені қалай өлшейміз?

• жауапты тұлғалар кімдер?

Стратегиялық жоспар нақты, өлшенетін, қолжетімді және уақытпен шектелген мақсаттарға негізделуі керек.

Мысал:

2. Деректерге негізделген басқару талабы

Қазіргі мектепті тиімді басқару нақты деректерге сүйенуді қажет етеді. Басқарушылық шешім тек жеке пікірге немесе болжамға емес, нақты ақпаратқа негізделуі керек.

Мектепте талданатын негізгі деректер:

• оқушылардың үлгерімі;

• сабаққа қатысу көрсеткіші;

• БЖБ және ТЖБ нәтижелері;

• пәндер бойынша білім сапасы;

• тәртіп және тәрбие көрсеткіштері;

• мұғалімдердің кәсіби даму деңгейі;

• ата-аналармен байланыс нәтижелері;

• оқушылар мен мұғалімдердің сауалнама қорытындысы.

Деректерді талдау арқылы мектеп әкімшілігі нақты мәселені көре алады. Мысалы, белгілі бір сыныпта математика пәнінен үлгерім төмендесе, оның себебін анықтау үшін сабаққа қатысу, тапсырма орындау, тақырып меңгеру, мұғалім әдісі, оқушы мотивациясы сияқты бірнеше дерек салыстырылады.

Деректерге негізделген басқару алгоритмі:

Деректерді жинау
↓
Салыстыру
↓
Мәселені анықтау
↓
Себептерін талдау

3. Педагогтерді кәсіби қолдау талабы

Білім беру сапасы ең алдымен мұғалімнің кәсіби деңгейіне байланысты. Сондықтан заманауи менеджмент мұғалімді тек бақылау нысаны ретінде емес, дамытуды қажет ететін кәсіби тұлға ретінде қарастыруы тиіс.

Педагогтерді кәсіби қолдау бағыттары:

• әдістемелік кеңес беру;

• коучинг және тәлімгерлік ұйымдастыру;

• ашық сабақтар мен тәжірибе алмасу;

• цифрлық сауаттылықты дамыту;

• жасанды интеллект құралдарын қолдануға үйрету;

• кәсіби қиындықтарды анықтау;

• мұғалімнің жетістігін қолдау және бағалау.

Мектеп басшысы мұғалімге тек талап қойып қана қоймай, оның кәсіби өсуіне мүмкіндік жасауы керек. Мұғалім өзін қолдауды сезінген жағдайда, оның жұмысқа ынтасы артады, шығармашылық белсенділігі күшейеді және оқыту сапасы жақсарады.

4. Цифрлық сауаттылық және ЖИ қолдану талабы

Қазіргі білім беру менеджментінде цифрлық сауаттылық ерекше маңызды. Мектеп әкімшілігі мен мұғалімдер электронды жүйелермен, цифрлық платформалармен, онлайн ресурстармен және жасанды интеллект құралдарымен жұмыс істей білуі керек.

Жасанды интеллект білім беру менеджментінде мынадай бағыттарда қолданылады:

• құжат мәтіндерін дайындау;

• есептерді құрылымдау;

• педагогикалық талдау жасау;

• сабақ жоспарларын әзірлеуге көмек беру;

• оқушы нәтижелерін салыстыру;

• сауалнама қорытындысын талдау;

• мектептің даму жоспарына ұсыныс беру;

• ата-аналарға арналған хабарлама мәтіндерін дайындау.

Алайда ЖИ қолдануда жауапкершілік сақталуы керек. Оқушылардың жеке деректері ашық жүйелерге енгізілмеуі тиіс. ЖИ ұсынған ақпарат міндетті түрде тексерілуі қажет.

5. Ашықтық және есептілік талабы

Заманауи білім беру ұйымы ашық болуы керек. Ашықтық дегеніміз — мектеп жұмысы туралы ата-аналарға, педагогтерге және қоғамға түсінікті әрі нақты ақпарат беру.

Ашықтық бағыттары:

• мектептің даму жоспарын таныстыру;

• оқу сапасы бойынша қорытындыларды талқылау;

• ата-аналармен тұрақты байланыс жүргізу;

• педагогикалық кеңестерде нақты деректер ұсыну;

• мектеп жетістіктері мен мәселелерін ашық қарастыру;

• шешім қабылдауға ұжымды қатыстыру.

Ашық басқару ұжым ішінде сенім қалыптастырады. Мұғалімдер, ата-аналар және оқушылар мектеп дамуына өз үлесін қоса алады.

6. Инновациялық мәдениет қалыптастыру талабы

Инновациялық мәдениет — мектеп ұжымының жаңа идеяларды қабылдауға, тәжірибе жасауға, өзгерістерге бейімделуге және кәсіби дамуға дайын болуы.

Инновациялық мәдениетті қалыптастыру үшін:

• мұғалімдердің бастамасын қолдау;

• жаңа әдістерді тәжірибеге енгізу;

• қателікті даму мүмкіндігі ретінде қабылдау;

• тәжірибе алмасу алаңдарын ұйымдастыру;

• цифрлық құралдарды қолдануды ынталандыру;

• ЖИ құралдарын қауіпсіз қолдану ережесін енгізу қажет.

Инновациялық мектеп — бұл тек жаңа техникасы бар мектеп емес. Ең бастысы, ондағы адамдардың жаңалыққа ашық болуы, ізденуі және дамуға дайын болуы.

7. Оқушыға бағытталған басқару талабы

Заманауи білім беру менеджментінің басты нысаны — оқушы. Барлық басқарушылық шешім оқушының сапалы білім алуына, қауіпсіздігіне, дамуына және қолдауына бағытталуы тиіс.

Оқушыға бағытталған басқару дегеніміз:

• оқушының жеке ерекшелігін ескеру;

• үлгерімі төмен оқушыларға қолдау көрсету;

• дарынды оқушылармен жүйелі жұмыс жүргізу;

• психологиялық қауіпсіз орта қалыптастыру;

• оқушы пікірін ескеру;

• оқушының шығармашылық және зерттеушілік қабілетін дамыту;

• оқу жетістігін тұрақты бақылау.

Бұл талап білім беру ұйымының барлық қызметінде көрінуі керек: сабақ кестесінде, тәрбие жұмысында, бағалау жүйесінде, қосымша сабақтарда және мектептің даму жоспарында.

8. Командалық жұмыс және ынтымақтастық талабы

Қазіргі мектепте басқару тек директордың немесе әкімшіліктің жұмысы емес. Сапалы нәтиже ұжымдық жұмыс арқылы қалыптасады. Сондықтан командалық жұмыс заманауи менеджменттің маңызды талабы болып табылады.

Командалық жұмысқа қатысушылар:

• мектеп әкімшілігі;

• пән мұғалімдері;

• сынып жетекшілер;

• психолог;

• әлеуметтік педагог;

• ата-аналар;

• оқушылар;

• әдістемелік бірлестіктер.

Командалық жұмыс мектептегі мәселелерді бірге талдауға, шешім қабылдауға және жауапкершілікті бөлісуге мүмкіндік береді.

9. Қауіпсіз және қолайлы білім беру ортасын қалыптастыру талабы

Қазіргі мектеп оқушы үшін қауіпсіз, жайлы және қолдаушы орта болуы тиіс. Бұл тек физикалық қауіпсіздік емес, сонымен қатар психологиялық, ақпараттық және әлеуметтік қауіпсіздікті де қамтиды.

Қауіпсіз орта бағыттары:

• мектеп ішіндегі тәртіп пен қауіпсіздік;

• буллингтің алдын алу;

• оқушылардың эмоционалдық жағдайын бақылау;

• интернет қауіпсіздігін сақтау;

• жеке деректерді қорғау;

• мұғалім мен оқушы арасындағы сыйластық қарым-қатынас;

• ата-анамен бірлескен жұмыс.

Жасанды интеллект қолданылған жағдайда ақпараттық қауіпсіздікке ерекше көңіл бөлінуі қажет.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. 2007 жылғы 27 шілдедегі №319-III Заңы.

2. Қазақстан Республикасының «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Заңы. 2013 жылғы 21 мамырдағы №94-V Заңы.

3. Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрінің «Дербес деректерді қорғау жөніндегі шараларды жүзеге асыру қағидаларын бекіту туралы» бұйрығы. 2023 жылғы 12 маусымдағы №179/НҚ.

4. Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттары.

5. Қазақстан Республикасында мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытуға арналған тұжырымдамалық құжаттар