Жамбыл облысы әкімдігінің білім басқармасы Т.Рысқұлов ауданы білім бөлімінің №6 мектеп-гимназиясы КММ

ӘДІСТЕМЕЛІК ҚҰРАЛ

«Заманауи мектептің стратегиялық басқару негіздері»

Мейманханов Мұратжан Құрманжанұлы

Мектеп директоры.

2025-2026жыл

МАЗМҰНЫ

Кіріспе...................................................................................................... 4

Түсінік хат ................................................................................................ 5

Ақпараттық оқу әдістемелік бөлім ......................................................... 9

Стратегиялық жоспар үлгілері, мониторинг кестелері,

диагностикалыққұралдар)....................................................................... 22

Қорытынды ............................................................................................ 60
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ....................................................... 61

Кіріспе

Қазіргі кезеңде білім беру жүйесі жаһандық өзгерістер ықпалында дамуда. Цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы, жасанды интеллект құралдарының білім беру процесіне енуі, деректерге негізделген басқару тәсілдерінің кеңінен қолданылуы мектеп қызметінің мазмұны мен басқару жүйесіне түбегейлі өзгерістер енгізуде. Білім беру ұйымдары дәстүрлі басқару моделінен стратегиялық, икемді және нәтижеге бағытталған басқару жүйесіне көшу қажеттілігімен бетпе-бет келіп отыр.

Цифрлық трансформация – бұл тек технологиялық жаңарту емес, ол басқару философиясының, ұйымдық мәдениеттің және педагогикалық үдерістің жаңғыруы. Мұндай жағдайда мектеп басшысы стратегиялық ойлайтын, өзгерістерді басқаруды меңгерген, цифрлық құралдарды тиімді қолдана алатын кәсіби көшбасшы болуы тиіс.

Қазіргі мектеп VUCA (құбылмалы, белгісіз, күрделі, екіұшты) ортада жұмыс істейді. Сондықтан басқару шешімдері талдауға, мониторингке және нақты деректерге негізделуі қажет. Бұл мектептің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, білім сапасын жақсартуға және тұрақты дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Ұсынылып отырған әдістемелік құрал цифрлық трансформация жағдайында мектепті стратегиялық басқарудың теориялық негіздерін жүйелеуге және оны практикада тиімді қолдану жолдарын көрсетуге бағытталған. Құралда стратегиялық жоспарлау, көшбасшылық, мониторинг, цифрлық басқару құралдары және өзгерістер менеджменті мәселелері кешенді түрде қарастырылады.

Осылайша, заманауи мектепті басқару – бұл инновациялық көзқарас, жүйелі талдау және тұрақты даму қағидаттарына негізделген стратегиялық процесс.

ТҮСІНІК ХАТ

Бағдарламаның бағыты:Бағдарламаның негізгі бағыты – білім беру ұйымдарының басшыларында стратегиялық басқару құзыреттіліктерін қалыптастыру, заманауи менеджмент құралдарын тиімді қолдануға үйрету және мектептің тұрақты дамуын қамтамасыз ететін басқару моделін меңгерту.

Бағдарлама білім беру ұйымдарын ұзақ мерзімді даму стратегиясы негізінде басқаруға, нәтижеге бағытталған жоспарлау жүйесін құруға, тәуекелдерді талдауға және өзгерістерді тиімді жүзеге асыруға бағытталған. Сонымен қатар мектеп басшыларының көшбасшылық қабілеттерін жетілдіру, команда құру, педагогикалық ұжыммен және ата-аналар қауымдастығымен серіктестік орнату дағдыларын дамыту көзделеді.

Бағдарламаның мазмұны стратегиялық талдау (SWOT, PEST), даму бағдарламасын әзірлеу, көрсеткіштер жүйесін қалыптастыру (KPI), мониторинг пен бағалау тетіктерін енгізу, деректерге негізделген басқару шешімдерін қабылдау сияқты бағыттарды қамтиды.

Сондай-ақ цифрлық трансформация жағдайында мектеп басқаруын жетілдіру, жасанды интеллект элементтерін пайдалану, білім сапасын арттыруға бағытталған инновациялық басқару тәжірибелерін енгізу қарастырылады.

Бағдарлама білім беру ұйымының тиімділігін арттыруға, басқару мәдениетін жаңғыртуға және стратегиялық ойлайтын, өзгерістерге бейімделе алатын заманауи мектеп басшысын қалыптастыруға бағытталған.

Бағдарламаның өзектілігі

Қазіргі білім беру жүйесі жаһандану, цифрландыру, жасанды интеллект технологияларының дамуы және білім сапасына қойылатын жаңа талаптар жағдайында қарқынды өзгерістерге ұшырауда. Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі ұсынған білім беру саясаты мектептерден стратегиялық ойлау мен нәтижеге бағытталған басқару моделін талап етеді.

Мектеп директоры тек әкімшілік тұлға емес, стратег, көшбасшы, өзгерістер менеджері болуы тиіс. Сондықтан стратегиялық басқару дағдыларын жүйелі түрде қалыптастыру – уақыт талабы.

Ғылыми-әдістемелік деңгейі

Әдістемелік құрал стратегиялық менеджмент, білім сапасын басқару, көшбасшылық теориялары және педагогикалық менеджмент бағытындағы ғылыми еңбектерге сүйене отырып әзірленді.

Бағдарламамазмұнында:

• SWOT, PEST талдауәдістері;

• стратегиялықжоспарлауалгоритмдері;

• нәтижегебағытталған басқару моделі;

• сапа менеджментіэлементтеріқамтылған.

Жаңашылдығы

• Стратегиялықбасқаруды мектеп деңгейінде нақты алгоритмменұсынуы;

• Цифрлықталдауқұралдарыненгізуі;

• KPI және білім сапасының мониторинг жүйесінбіріктіруі;

• Директордыңкәсібикөшбасшылықпрофилінмодельдеуәдісінқолдануы.

Педагогикалықорындылығы

Бағдарлама мектеп жағдайындажүзегеасыруғақолайлы. Материалдар:

• нақты қадамдық нұсқаулықтар;

• дайынстратегиялықжоспарүлгілері;

• мониторинг кестелері;

• диагностикалыққұралдартүріндеберілген.

Теориялықмаңыздылығы

Бағдарламапедагогикалық менеджмент теориясын мектеп тәжірибесіменбайланыстырады.
Стратегиялықбасқарудың білім беру ұйымындағыерекшеліктеріғылымитұрғыдажүйеленген.

Практикалықмаңыздылығы

• Мектептің даму стратегиясынәзірлеугемүмкіндікбереді;

• Басқару тиімділігінарттырады;

• Ұжымныңжұмысынүйлестіреді;

• Нәтижегебағытталғанмәдениеттіқалыптастырады.

Бағдарламаныңмақсаты:
Мектеп директорларыныңстратегиялық басқару құзыреттілігіндамытуарқылы білім беру ұйымыныңтиімді даму стратегиясынәзірлеу, нәтижегебағытталған басқару мәдениетінқалыптастыру және мектептің тұрақты даму моделіненгізу.

Міндеттері

• Стратегиялық менеджменттің теориялық негіздерін меңгерту.

• Мектеп миссиясы мен құндылықтарын анықтауға үйрету.

• SWOT, PEST талдау жүргізу дағдыларын қалыптастыру.

• Орта және ұзақ мерзімді жоспар құруға бағыттау.

• Білім сапасын мониторингтеу жүйесін енгізу.

• Көшбасшылыққұзыреттіліктідамыту.

• Командалық басқару моделінқалыптастыру.

• Өзгерістерді басқару стратегиясынмеңгерту.

Нәтижелердітексерутәсілдері

• Диагностикалықсауалнама

• SWOT талдауесебі

• Стратегиялықжоспарды қорғау

• Мониторинг көрсеткіштерінталдау

• Сараптамалықбағалау

Апробациялау

Бағдарламапилоттықрежимде мектеп директорларыарасында семинар-тренинг форматындаапробацияданөткізіледі.
Апробация кезеңдері:

• бастапқы диагностика;

• оқытукезеңі;

• қорытынды мониторинг;

• сараптамалыққорытынды.

Ақпараттық-әдістемелікбөлімі

• Стратегиялықжоспарлаумодулі

• Көшбасшылық және команда құру

• Білім сапасын басқару

• Цифрлық басқару құралдары

• Өзгерістерменеджменті

• Мониторинг және бағалаужүйесі

Оқытудыұйымдастыруғаәдістемелікнұсқаулар

• Оқыту форматы: семинар, тренинг, практикум

• Интерактивтіәдістер: кейс-талдау, миға шабуыл, жобалық жұмыс

• Топтықстратегиялықжоспарқұрастыру

• Нақты мектеп мысалдарынегізіндеталдау

• Қорытынды презентация қорғау

Күтілетіннәтижелер

• Мектеп директоры стратегиялықжоспардығылыминегіздеәзірлейалады.

• Мектептіңқысқа, орта және ұзақ мерзімді даму картасыжасалады.

• SWOT, PEST талдаунәтижелерінегізінде нақты басымбағыттарайқындалады.

• Нәтижегебағытталған басқару көрсеткіштері (KPI) жүйесіқалыптастырылады.

• Білім сапасынмониторингтеу және деректердіталдаужүйесіенгізіледі.

• Мектептіңцифрлық басқару құралдарытиімдіқолданылады.

• Педагогикалықұжымдастратегиялықойлау және командалық жұмыс мәдениетіқалыптасады.

• Мектептің тұрақты даму моделініскеасыруғадайын басқару жүйесіқұрылады.

Ұсынылатын оқу ұзақтығы: 72 академиялық сағат.

Нормативтік бөлімі

Бағдарлама төмендегі нормативтік құжаттарға негізделеді:

• Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы

• Қазақстан Республикасының Педагог мәртебесітуралы Заңы

• Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі бұйрықтары

• Жалпы орта білім берудіңмемлекеттікжалпығаміндетті стандарты

• Мектептіңішкіережелері мен даму стратегиясы

ТҰРАҚТЫЛАУ БӨЛІМІ

№	Тақырыптыңатауы	Сағат саны	Түрі (теория/практика)
І БӨЛІМ	Стратегиялықменеджменттіңнегіздері	6
1	Заманауимектептібасқарудыңнормативтік-құқықтықнегіздері.	1	Теория
2	Стратегиялықбасқарудыңмәні мен маңыздылығы. VUCA әлеміндегі мектеп.	1	Теория
3	Мектептіңмиссиясы, пайымы және құндылықтарынқалыптастыру.	2	Практика (воркшоп)
4	Стратегиялықталдауқұралдары: SWOT және PEST талдау.	2	Практикалық жұмыс
ІІ БӨЛІМ	Мектептің даму жоспарынжобалау	8
5	Мектептің Даму жоспарын (DevelopmentPlan) құру алгоритмі.	2	Теория/Нұсқаулық
6	SMART мақсаттарқою және басымбағыттардыайқындау.	2	Практика
7	Ресурстардыстратегиялықжоспарлау (адами, қаржылық, материалдық).	2	Семинар
8	Стратегиялық карта және KPI (тиімділіккөрсеткіштері) жүйесі.	2	Жобалау
ІІІ БӨЛІМ	Адами капиталды басқару және көшбасшылық	8
9	Директор – мектептіңстратегиялықкөшбасшысы. Көшбасшылықстильдері.	2	Тренинг
10	Мұғалімдердіңкәсібиқоғамдастығын (PLC) басқару.	1	Теория
11	Lesson Study және Action Research: басқарушылыққолдау.	2	Практика
12	Педагогтардыңмотивациясы және кәсібижанудыңалдыналу.	1	Психологиялық тренинг
13	Тиімдікерібайланыс және менторингмәдениетінқалыптастыру.	2	Коучинг-сессия
IV БӨЛІМ	Оқу-тәрбиепроцесініңсапасынстратегиялық басқару	6
14	Білім беру сапасынмониторингілеу және деректердіталдау (Data-driven).	2	Практика
15	Мектептіңцифрлықтрансформациясы және IT-инфрақұрылым.	2	Семинар
16	Инклюзивті білім беру ортасынстратегиялықжоспарлау.	2	Дөңгелек үстел
V БӨЛІМ	Сыртқыбайланыс және қорытынды	6
17	Мектеп PR-ы: имидж қалыптастыру және ата-аналармен жұмыс.	2	Практика
18	Қауіп-қатерлерді (риск-менеджмент) басқару және дағдарысжоспары.	2	Кейс-стади
19	Қорғау: Мектептіңжеке даму стратегиясыныңжобасынтаныстыру.	2	Презентация
	Жалпысағат саны:	34

Заманауи мектепті басқарудың нормативтік-құқықтық негіздері

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларына арналған, Қазақстандағы білім беру жүйесінің нормативтік-құқықтық негіздерін теориялық және практикалық тұрғыдан ашады. Заманауи мектеп басқаруы мемлекеттік саясаттың басымдықтарына, цифрлық трансформацияға және инклюзивтілікке бағытталған. Құрал "Білім туралы" Қазақстан Республикасының Заңына, білім беруді дамыту тұжырымдамаларына және басқа нормативтік актілерге сүйенеді. Теориялық бөлім нормативтік базаның негіздерін түсіндіреді, ал практикалық бөлім директордың күнделікті жұмысына арналған ұсыныстар береді.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесі пандемия салдарынан, цифрлық технологиялардың дамуынан және жаһандық сын-қатерлерден өзгерістерге ұшырауда. Мектеп директорлары нормативтік-құқықтық негіздерді білуі керек, өйткені олар мектептің тиімді жұмысын, ресурстарды басқаруды және білім сапасын қамтамасыз етеді. Бұл құрал теория мен практиканы біріктіріп, директорлардың құзыреттілігін арттыруға бағытталған.

Теориялық бөлім

Нормативтік-құқықтық базаның теориялық негіздері

Нормативтік-құқықтық басқару – білім беру ұйымдарын заңнамалық актілер, стандарттар және қағидалар арқылы реттеу процесі. Теориялық тұрғыдан, ол мемлекеттік саясаттың принциптеріне негізделген: теңдік, қолжетімділік, сапа және инновациялықтық. Қазақстанның білім беру жүйесі зайырлы, гуманистік және демократиялық сипатта, ол жеке тұлғаның дамуына бағытталған.

Кілтұғымдар:

• Білім беру ұйымы: Мектеп – жалпы білім беретін ұйым, бастауыш, негізгі және жалпы орта білім бағдарламаларыніскеасырады.

• Басқару принципі: Жеке-дара (директор) және алқалы (кеңес, қамқоршылықкеңесі) басқарудыңүйлесімі.

• Нормативтікнегіз: Мемлекеттікстандарттар, үлгілікқағидалар және уәкілеттіоргандардың (Білім және ғылымминистрлігі) бұйрықтары.

Теориялықмаңызы: Бұл негіздер білім беру жүйесініңтұрақтылығынқамтамасызетеді, өйткеніолар Қазақстан РеспубликасыныңКонституциясына және халықаралықстандарттарға (UNESCO) сәйкескеледі.

Негізгінормативтік-құқықтықактілер

Қазақстандағы мектеп басқарудыңнормативтікбазасыкелесіқұжаттарғанегізделген. Төмендегікестеденегізгіактілердіңқысқашасипаттамасыберілген:

№	Құжат атауы	Қысқашасипаттама	Директор үшінстратегиялықмаңызы
1	"Білім туралы" ҚР Заңы(2007 ж., соңғы өзгерістер 2022 ж.)	Білім беру саласындағыбасты құжат. Директордыңөкілеттігін, мектептіңдербестігінреттейді.	Басқару үлгісі: Мектептіңжарғысын, құрылымын және қаржылықесептілігін заң аясындарәсімдеугенегізболады.
2	Білім берудідамытудың 2022–2026 жж. тұжырымдамасы (Қаулы №941)	Білім жүйесініңжаһандықмақсаттары: цифрландыру, сапалы орта және менеджменттітрансформациялау.	Басымдықтар: Мектептің 5 жылдықжоспарынмемлекеттікиндикаторлармен (цифрлық мектеп, кадрлық резерв) ұштастыру.
3	Орта білім берудідамытудың 2023–2029 жж. тұжырымдамасы (Қаулы №249)	Оқушылардың құқықтары, инклюзивті орта және инфрақұрылымды (Жайлы мектеп) дамыту.	Әлеуметтік стратегия: Ерекше білім берудіқажетететін (ЕБҚ) балаларға жағдай жасау және қауіпсіздікжүйесінжетілдіру.
4	"Педагог мәртебесітуралы" ҚР Заңы (2019 ж.)	Педагогтердіңәлеуметтікқорғалуы, кәсіби құқықтары мен жүктемесінреттеу.	Кадрлық менеджмент: Мұғалімдердіміндетінежатпайтынжұмыстанбосату, аттестациялау және ынталандыружүйесін құру.
5	Жоғары білім мен ғылымдыдамытудың 2023–2029 жж. тұжырымдамасы (Қаулы №248)	Жоғары оқу орындарыменбайланыс, педагогтердіңбіліктілігінүздіксізарттыру.	Кәсіби даму: Мектеп пен ЖОО арасындағыбайланыстынығайту, мұғалімдердіңғылыми-зерттеудағдыларындамыту.

Бұл актілер мектеп басқаруынмемлекеттікстандарттарға (оқу жоспарлары, аттестаттау) сүйенеді, директордыңжауапкершілігінкүшейтеді.

Практикалықбөлім

Директордыңрөлі және міндеттері

Практикада директор мектептіңбірінші басшысы ретінденормативтікактілергесәйкес жұмыс істейді:

• Құқықтары: Оқу жоспарларынбейімдеу, қосымша қаржытарту, педагогтердіңбіліктілігінарттыру.

• Міндеттері: Білім сапасынқамтамасызету, балаларқұқықтарын қорғау, цифрлықплатформалардыенгізу (мысалы, "Online Mektep").

• Басқару жүйесі: Ротация (4-7 жылданкейінауысу), алқалы органдар (кеңес) құру.

Практикалықұсыныстар

1. Оқу процесінұйымдастыру: Үлгілікқағидаларғасәйкес оқу жоспарынәзірлеңіз. Практика: SWOT-талдауарқылымектептіңәлсізтұстарынанықтаңыз, инклюзивтіортанықұрыңыз (ЕБҚ балаларғаарнайыжағдайлар).

2. Кадрларды басқару: Педагогтердіаттестаттауданөткізіңіз, үздіксізоқытудыұйымдастырыңыз. Практика: Тәлімгерлікжүйесіненгізіңіз, еңбекақыны оқушы жетістіктерінебайланыстысаралаңыз.

3. Қаржыландыру: Жан басынашаққандағынормативтіқолданыңыз, бюджеттіорталықтандырыңыз ("Қазынашылық-клиент" жүйесі). Практика: Қосымша гранттарғаөтінішберіңіз, шығындардымониторингтеңіз.

4. Цифрландыру: "Цифрлық Қазақстан" бағдарламасынасәйкес онлайн платформалардыенгізіңіз. Практика: Педагогтердіңцифрлықсауаттылығынарттырукурстарынөткізіңіз, қашықтаноқытудыұйымдастырыңыз.

5. Балаларқұқықтарын қорғау: Буллинг профилактикасынжүргізіңіз, психологиялыққызметтерқұрыңыз. Практика: Ата-аналарменсеминарларөткізіңіз, татуласуқызметіненгізіңіз.

Кейс-стадимысалдары

• Кейс 1: Ауылмектебініңтиімділігінарттыру. Норматив: 2022-2026 тұжырымдамасы. Практика: Тірекмектеппенынтымақтастықорнатыңыз, "Мобильді мұғалім" жобасынқолданыңыз. Нәтиже: Өңірлікалшақтықтыазайту, оқушы жетістіктерін 15-20% арттыру.

• Кейс 2: Инклюзивті білім енгізу. Норматив: "Білім туралы" Заңының 47-бабы. Практика: ПМПК-мен жұмыс істеңіз, шығындардыекіесеұлғайтыңыз. Нәтиже: ЕБҚ балалардыңқолжетімділігінқамтамасызету.

• Кейс 3: Кризистік басқару (пандемия). Норматив: 2023-2029 тұжырымдамасы. Практика: Цифрлықплатформалардықолданыңыз, мониторинг жүргізіңіз. Нәтиже: Оқу процесініңүздіксіздігі.

Қорытынды

Бұл құрал мектеп директорларынанормативтік-құқықтықнегіздердітеориялықтүсіну және практикалыққолдануғакөмектеседі. Құжаттардыүнемімониторингтеңіз (adilet.zan.kzсайтында), өйткеніөзгерістеренгізілуімүмкін. Осы негіздердіқолданумектептіңбәсекегеқабілеттілігінарттырады және білім сапасынжақсартады.

Мектептің PR-стратегиясы (Public Relations) — бұл жай ғана әлеуметтік желіде сурет бөлісу емес, бұл білім беру мекемесіне деген сенімді қалыптастыру өнері. Заманауи мектеп директоры үшін имидж — бұл мектептің «тартылыс күші».

Төменде мектеп имиджін нығайту мен ата-аналармен тиімді байланыс орнатудың стратегиялық құрылымы берілген.

Стратегиялық басқарудың мәні мен маңыздылығы. VUCA әлеміндегі мектеп

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларына арналған, стратегиялық басқарудың теориялық негіздерін және VUCA (құбылмалы, белгісіз, күрделі, екіұшты) әлеміндегі мектеп басқарудың ерекшеліктерін ашады. Заманауи білім беру жүйесі тез өзгерістерге ұшырап отыр, сондықтан директорлар стратегиялық ойлауды меңгеруі керек. Құрал Қазақстанның білім беру заңнамасына және халықаралық тәжірибеге сүйенеді, теория мен практиканы біріктіреді.

Кіріспе

Қазіргі әлемде білім беру ұйымдары сыртқы және ішкі факторлардың әсерінен тұрақты өзгерістерге ұшырайды: пандемия, цифрлық трансформация, демографиялық өзгерістер және жаһандық бәсекелестік. Стратегиялық басқару мектептің ұзақ мерзімді дамуын қамтамасыз етеді, ал VUCA ортасы осы процесстің күрделілігін көрсетеді. Бұл құрал директорларға теориялық білім беріп, практикалық ұсыныстар ұсынады, мектептің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға көмектеседі.

Теориялық бөлім

Стратегиялық басқарудың мәні

Стратегиялық басқару – ұйымның мақсаттары мен міндеттеріне қол жеткізу үшін ресурстарын тиімді басқару процесі. Ол мақсаттарды анықтау, бәсекелестік ортаны және ішкі мүмкіндіктерді талдау, стратегияларды бағалау және оларды бүкіл ұйымға енгізуді қамтиды. Мәні – ұйымның күшті және әлсіз тұстарын анықтау, сыртқы қауіп-қатерлер мен мүмкіндіктерді ескеру арқылы бәсекелестік артықшылыққа қол жеткізу.

Мектеп контекстінде стратегиялық басқару – оқу-тәрбие процесін жоспарлау, ресурстарды (адам, қаржы, инфрақұрылым) оңтайландыру және білім сапасын арттыру. Мысалы, П.Друкердің теориясы бойынша, стратегия – ұйымның болашағын құру, ал М.Портердің моделі бәсекелестік стратегиясын анықтайды. Қазақстанда бұл "Білім туралы" Заңға және "Қазақстан-2050" стратегиясына сәйкес келеді.

Стратегиялық басқарудың маңыздылығы

Стратегиялық басқарудың маңызы – ұйымның тұрақтылығын қамтамасыз ету және өзгерістерге бейімделу. Ол ресурстарды тиімді пайдалануға, инновацияларды енгізуге және нәтижелерді жақсартуға көмектеседі. Мектептемаңызы:

• Білім сапасынарттыру: Оқушылардыңжетістіктерінмониторингтеу және жоспарлауарқылы.

• Ресурстардыоңтайландыру: Бюджетті, педагогтарды және технологиялардытиімді басқару.

• Кризистергедайындық: Пандемия сияқты өзгерістергежылдамжауап беру.

• Лидерліктідамыту: Директордыңкөшбасшылықрөлінкүшейту, команда құру.

Қазақстандық мектептердемаңызызор, өйткені білім реформалары (мысалы, 2022–2026 тұжырымдамасы) инновациялықбасқарудыталапетеді. Зерттеулеркөрсеткендей, стратегиялық басқару мектеп өнімділігін 20-30% арттырады.

VUCA әлемідеген не?

VUCA – Volatility (құбылмалылық), Uncertainty (белгісіздік), Complexity (күрделілік), Ambiguity (екіұштылық) дегенұғымдардыңқысқармасы. Бұл термин 1980-жылдары АҚШ Әскериакадемиясындапайда болған, қазір бизнес және білімдеқолданылады. Құбылмалылық – тезөзгерістер (технологиялар), белгісіздік – болжамжасаудыңқиындығы (экономика), күрделілік – факторлардыңөзарабайланысы (әлеуметтікмәселелер), екіұштылық – ақпараттыңкөптігі және шешімдердіңбіржақтыеместігі.

Мектепте VUCA – пандемиядағықашықтан оқу, AI-дыңенуі, оқушылардыңәртүрліқажеттіліктері сияқты. Ол дәстүрлібасқаруданagile (икемді) тәсілдергекөшудіталапетеді.

Практикалықбөлім

VUCA әлеміндегі мектеп басқаруы

VUCA ортасында мектеп директорларыстратегиялықбасқарудыбейімдеуікерек. Төмендегікестеде VUCA элементтері және мектептегіқолданукөрсетілген:

VUCA элементі	Сипаттамасы	Мектептегімысал	Стратегиялықшешім (Басқару тетігі)
Volatility(Құбылмалылық)	Жағдайдыңжылдамәрікүтпегенжерденөзгеруі.	Пандемия, кенеттененгізілгеншектеулернемесекадрлардыңжаппайауысуы.	Vision (Пайым): Нақты миссия мен басымдықтарды ұстану. Икемді (Agile) жоспарлауарқылытезбейімделу.
Uncertainty(Белгісіздік)	Болашақтыболжаудыңқиындығы, ақпараттыңжетіспеуі.	Білім беру стандарттарыныңжиіөзгеруі, жаңа емтиханформаттары.	Understanding (Түсіну): Ақпараттықашықтық. Мұғалімдермен және ата-аналармен тұрақты диалог, тереңталдау.
Complexity(Күрделілік)	Көптегенфакторлардыңбір-біріне әсер етуі.	Оқушыныңүлгеріміне әсер ететінәлеуметтік, техникалық және психологиялықфакторлар.	Clarity (Анықтық): Күрделімәселелердібөлшектеп шешу. Процестердіжүйелеу (SWOT, PESTLE талдауларынқолдану).
Ambiguity(Екіұштылық)	Ақпараттыңбұлыңғырлығы, нақты шешімніңболмауы.	Жаңа инновациялықтехнологиялардыенгізудіңпайдасы мен зиянының тең болуы.	Agility (Шапшаңдық): Тәжірибелік алаңдар құру. Қателіктерден сабақ алу (GrowthMindset) және икемді басқару.

Практикада директор VUCA-ға қарсыVUCA-нықолдануымүмкін: Vision (визия), Understanding (түсіну), Clarity (анықтық), Agility (икемділік).

Практикалықұсыныстар

1. Стратегиялықжоспар құру: Миссия мен визияныанықтаңыз, 3-5 жылдықжоспарәзірлеңіз. Практика: ЖылсайынSWOT-талдаужүргізіңіз.

2. VUCA-ға бейімделу: Цифрлықплатформаларды (Moodle, Zoom) енгізіңіз. Практика: Педагогтарғатренингтерөткізіңіз, кризис менеджментіжоспарындайындаңыз.

3. Команда құру: Лидерліктідамытыңыз, алқалы басқарудыенгізіңіз. Практика: Топтықталқылаулар және мотивациялықжүйелер.

4. Мониторинг және бағалау: KPI индикаторларынқолданыңыз. Практика: Сауалнамаларарқылыоқушылар мен педагогтардыңқанағаттануынөлшеңіз.

5. Инновациялар: AI және EdTech-тіенгізіңіз. Практика: Пилоттықжобаларжүргізіңіз, халықаралықтәжірибенізерттеңіз.

Мектептіңмиссиясы, пайымы және құндылықтарынқалыптастыру

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларынаарналған, мектептіңмиссиясы (mission), пайымы (vision) және құндылықтарын (core values) қалыптастырудыңтеориялықнегіздерін және практикалыққадамдарынашады. Заманауимектепте бұл элементтерстратегиялықбасқарудыңнегізіболыптабылады, өйткеніолармектептіңбағытынайқындайды, ұжымдыбіріктіреді және қоғамдықкүтулергежауапбереді. Құрал Қазақстанның білім беру заңнамасына ("Білім туралы" Заңы, 2022–2026 және 2023–2029 тұжырымдамалары), ұлттық құндылықтарға және халықаралықтәжірибегесүйенеді.

Теориялықбөлім

Негізгіұғымдар

• Миссия (миссиясы) — мектептіңқазіргіуақыттағымақсаты мен болмысы: "Біз не істейміз?", "Кімүшіністейміз?", "Қандайқұндылықтарнегізінде?". Ол қысқа, нақты және ұжымныңкүнделіктіжұмысынбағыттайды.

• Пайым (vision, көзқарас) — мектептіңболашақтағыидеалдыбейнесі: "Бізқандайболғымызкеледі?". Ол шабыттандырады, ұзақ мерзімді (5–10 жыл) бағытбереді.

• Құндылықтар (core values) — мектептіңнегізгіпринциптері мен сенімдері: "Біз неге сенеміз?", "Қандайұстанымдарбойынша әрекет етеміз?". Олармінез-құлықты, шешімқабылдауды және мәдениеттіанықтайды.

Теориялықмаңызы: Бұл үш элемент стратегиялықжоспардың (даму бағдарламасының) негізіболыптабылады. Оларболмаса, мектептің жұмысы бейберекет, бағытсызболады. Қазақстанда миссия мен пайым ұлттық құндылықтарға (отансүйгіштік, бірлік, адамгершілік), жаңартылған білім мазмұнына және цифрлық трансформацияға сәйкесболуыкерек.

Қазақстан контекстіндегіерекшеліктер

ҚР "Білім туралы" Заңы және білімдідамытутұжырымдамаларымектептіңмиссиясын ұлттық және жалпыадамзаттыққұндылықтарға, функционалдықсауаттылыққа, инклюзивтілікке және бәсекегеқабілетті тұлға қалыптастыруғабағыттайды. Құндылықтарда қазақтың менталитеті, Абай, Шәкәрім, Мақатаев сияқты ойшылдардыңидеяларыескеріледі.

Практикалықбөлім

Қалыптастыруқадамдары (директорға арналған нұсқаулық)

1. Дайындықкезеңі

   • Ұжымдықталқылауұйымдастырыңыз (педагогтар, ата-аналар, оқушылар, қамқоршылықкеңесі).

   • SWOT-талдаужүргізіңіз (мектептіңкүшті/әлсіз тұстары, мүмкіндіктер/қауіптер).

   • ҚР білім беру саясатын (2023–2029 тұжырымдамасы) және мектептіңерекшелігін (ауыл/қала, мамандандырылған/жалпы) ескеріңіз.

2. Миссиянықалыптастыру

   • Қысқа (1–2 сөйлем), нақты және әрекеткебағытталғанболуыкерек.

   • Мысалдар (Қазақстан мектептерінен):

     • «Құндылықтарғабағдарлауарқылыөзгермеліәлемгебейім, креативті және сыниойлайтын тұлға қалыптастыратын білім беру ортасын құру.»

     • «Функционалдықсауаттылығықалыптасқан, білім деңгейіжоғарытолерантты тұлға қалыптастыру.»

     • «Өзін-өзідамытуға және өзін-өзіжүзегеасыруғақабілетті, ақпараттыққоғамдағыөмірдіңәртүрлітүрлерінетолыққанды және тиімдіқатысуғадайынбәсекегеқабілеттітұлғанықалыптастыру.»

3. Пайымдықалыптастыру

   • Шабыттандыратын, болашаққабағытталған, қолжеткізугеболатынболуыкерек.

   • Мысалдар:

     • «Жергілікті және жаһандыққауымдастықигілінеқызметететінбақытты, бейбіт және бәсекегеқабілеттітұлғалардытәрбиелейтінәлемдікдеңгейдегі мектеп.»

     • «Нәтижегебағытталған, білім мен тәрбиемоделісапалы, өзініңкәсібидамуынжобалайбілетін, заманауиталапқасайозық мектеп.»

     • «Аймақтағы жаңа үлгідегі, инновациялықидеялардызерттеутәсілдемелеріарқылытиімдіжүзегеасыратынозық білім беру ұйымы.»

4. Құндылықтардыанықтау

   • 5–7 негізгіқұндылықтаңдаңыз, олардықысқашатүсіндіріңіз.

   • Жиікездесетінқұндылықтар (Қазақстан мектептерінен):

     • Отансүйгіштік және ұлттық дәстүрлер

     • Адалдық және академиялықадалдық

     • Ынтымақтастық және командада жұмыс істеу

     • Құрмет (өзіне, басқаларға, қоршаған ортаға)

     • Өмірбойы білім алу және үздіксіз даму

     • Жауапкершілік (азаматтық, әлеуметтік)

     • Инновациялықтық және креативтілік

     • Бірлік және толеранттылық

Мысалтізім:

1. Отансүйгіштік

2. Бірлік

3. Тәртіп

4. Еңбекқорлық

5. Құрмет

6. Үздіксіз білім алу

5. Бекіту және енгізу

   • Педагогикалық кеңесте мақұлдаңыз.

   • Мектеп сайтында, кіреберісінде, стратегиялықжоспардакөрсетіңіз.

   • Әр оқу жылындаталқылаңыз және қажетболсажаңартыңыз.

   • Барлыққұжаттарда (даму бағдарламасы, жұмыс жоспары) сілтемежасаңыз.

Стратегиялық талдау құралдары: SWOT және PEST талдау

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларына арналған, SWOT және PEST (PESTLE) талдау құралдарын теориялық және практикалық тұрғыдан ашады. Заманауи мектеп басқаруында стратегиялық талдау – даму бағдарламасын (мектептің даму жоспарын) әзірлеудің, миссия мен пайымды жүзеге асырудың маңызды кезеңі. Құрал Қазақстанның білім беру жүйесінің ерекшеліктеріне (2023–2029 тұжырымдамасы, "Білім туралы" Заңы) және VUCA әлемінің талаптарына сүйенеді.

Теориялық бөлім

SWOT талдауы деген не?

SWOT – ағылшынша:

• Strengths – Күшті жақтары (ішкіартықшылықтар)

• Weaknesses – Әлсіз жақтары (ішкікемшіліктер)

• Opportunities – Мүмкіндіктер (сыртқықолайлыфакторлар)

• Threats – Қауіп-қатерлер (сыртқықауіптіфакторлар)

SWOT – мектептіңішкі және сыртқыортасынталдауғаарналғанқарапайым, бірақтиімді құрал. Ол стратегиялықжоспарлаудыңалғашқықадамыретіндеқолданылады және мектептің даму бағдарламасын (МДБ) әзірлеудеміндетті элемент болыптабылады.

PEST (PESTLE) талдауыдеген не?

PEST – ағылшынша:

• Political – Саясифакторлар

• Economic – Экономикалықфакторлар

• Social – Әлеуметтікфакторлар

• Technological – Технологиялықфакторлар

Кеңейтілген нұсқасы – PESTLE:

• Legal – Заңдықфакторлар

• Environmental – Экологиялықфакторлар

PEST – мектепке әсер ететінсыртқымакроортафакторларынталдауғаарналған. Ол SWOT-тың Opportunities және Threatsбөлімдерінтолықтырады және мемлекеттіксаясатты, реформалардыескеругекөмектеседі.

Теориялықмаңызы: Бұл құралдармектептіңстратегиялықбасқаруынжүйелеуге, ресурстардытиімді бөлуге және VUCA (құбылмалылық, белгісіздік, күрделілік, екіұштылық) жағдайындабейімделугемүмкіндікбереді.

Практикалықбөлім

SWOT талдауынжүргізуқадамдары (мектеп үшін)

1. Топтық жұмыс ұйымдастыру: Директор, орынбасарлар, педагогтер, ата-аналарқамқоршылықкеңесі, оқушыларкеңесіқатысады (10–20 адам).

2. Брейнсторминг: Әр категория бойыншаидеяларжинау (Post-it стикерлеріменнемесе онлайн Miroтақтасымен).

3. Факторлардыжіктеу: Нақты, дәлелденген, өлшенетінболуыкерек.

4. Стратегиялықұсыныстарәзірлеу: SO (күштіжақтардымүмкіндіктерменбайланыстыру), ST (күшті жақтар арқылықауіптердіазайту), WO (әлсізжақтардымүмкіндіктерменжою), WT (әлсіз жақтар мен қауіптердіңқауіптікомбинациясынболдырмау).

Қазақстан мектептерінеарналған SWOT мысалы (жалпылама, Атырау облысымектептерінебейімделген)

Категория	Факторлар (Стратегиялықталдау)	Басқарушылықшешім (Қадамдар)
Strengths (Күшті жақтар)	• Жоғары санаттыпедагогтарүлесі. • Инклюзивті білім беру ортасы. • Қалыптасқан мектеп миссиясы мен құндылықтары. • Белсендіата-аналарқауымдастығы.	Дамыту: Мықты кадрлардыменторлыққа (тәлімгерлікке) тарту, озықтәжірибені мектеп деңгейіндетарату.
Weaknesses (Әлсіз жақтар)	• Кабинеттердіңескіруі. • Функционалдықсауаттылықтағы (PISA) олқылықтар. • Педагогтардыңцифрлықдағдыларыныңәркелкілігі. • Бюджет шектеулілігі.	Түзету: Педагогтарүшінцифрлықсауаттылықкурстарынұйымдастыру, сабақтарда PISA тапсырмаларынинтеграциялау.
Opportunities (Мүмкіндіктер)	• "Жайлы мектеп", "Цифрлық Қазақстан" жобалары. • "Педагог мәртебесі" заңы арқылыкадрлыққолдау. • STEM және гранттықжобалар. • Халықаралықзерттеулер (PISA, TIMSS).	Пайдалану: Гранттықжобаларғаөтінім беру, STEM-зертханаларынашуүшінсеріктестікорнату.
Threats (Қауіп-қатерлер)	• Реформалардыңжиіөзгеруі. • Кадрлардың басқа салаға "ағыпкетуі". • Демографиялықауытқулар (оқушы саны). • Интернет сапасыныңтөмендігі.	Алдыналу: Мұғалімдерүшінқолайлыморальдық климат жасау, риск-менеджмент жоспарынәзірлеу.

PEST талдауын жүргізу қадамдары (мектеп үшін)

1. Сыртқы факторларды жүйелеу: Әр категория бойынша Қазақстан контекстіндегі нақты мысалдар жинау.

2. Мектепке әсерін бағалау: Әр фактордың қаншалықты әсер ететінін және қандай өзгерістер әкелетінін талдау.

3. Стратегиялық қорытынды шығару: PEST нәтижесін SWOT-қа интеграциялау.

Қазақстандағы мектеп басқаруына арналған PEST мысалы

Фактор	Сипаттама және мысалдар (2025–2026 жылғы жағдай)
Political (Саяси)	• Білім реформалары ("Білім туралы" Заңыныңөзгерістері, педагог мәртебесі) • Директорлардыңротациясы (4–7 жыл) • "Қазақстан-2050" және "АдалҰрпақ" бағдарламалары
Economic (Экономикалық)	• Жан басынашаққандағықаржыландыру (бюджеттіңөсуі/қысқаруы) • Инфляция және жалақы өсімі • Демеушілік және жекесекторменсеріктестікмүмкіндіктері
Social (Әлеуметтік)	• Демографиялықөзгерістер (оқушыларсаныныңазаюы/көбеюі) • Ата-аналардыңбілімгеқатысуыныңартуы • Психологиялыққолдауқажеттілігі (буллинг, стресс)
Technological (Технологиялық)	• Цифрландыру ("Online Mektep", AI құралдары) • EdTechплатформалары (Moodle, Google Classroom) • Педагогтардыңцифрлыққұзыреттілігінарттырукурстары

Қорытынды және ұсыныстар

SWOT және PEST талдаулары – мектептің даму бағдарламасынәзірлеудіңміндеттіқұралдары. Олардыжылсайын (оқу жылбасында) жүргізіңіз және нәтижелердіпедагогикалық кеңесте талқылаңыз.

• SWOT нәтижесінен стратегиялықмақсаттар мен жобаларпортфелін құрыңыз.

• PEST арқылы сыртқыөзгерістергебейімделу жоспарындайындаңыз

Мектептің Даму жоспарын (DevelopmentPlan) құру алгоритмі

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларынаарналған, мектептің даму жоспарын (немесе даму бағдарламасын) құрудың толық алгоритмінтеориялықнегіздермен және практикалыққадамдарменашады. Қазақстанда мектептің даму жоспарыәдетте5 жылға (мысалы, 2023–2028 немесе 2024–2029) әзірленеді және ҚР "Білім туралы" Заңына, 2023–2029 жылдарғаарналған орта білім тұжырымдамасына, Ы. Алтынсаринатындағы ҰБА әдістемелікұсынымдарынасәйкесболуыкерек.

Теориялықбөлім

Мектептің даму жоспары – стратегиялықбасқарудыңнегізгі құжаты. Ол мектептіңқазіргіжағдайынталдау, мақсат-міндеттердіанықтау, жобаларпортфелін құру және нәтижелердімониторингтеуарқылымектептіңинновациялықдамуынжүйелеугебағытталған.

Негізгіпринциптер:

• Бағдарламалық-мақсаттытәсіл

• Нәтижегебағдарлану

• Ұжымдыққатысу (педагогтар, ата-аналар, оқушылар)

• Жүйелілік және дәйектілік

• Мемлекеттіксаясатқасәйкестік (функционалдықсауаттылық, инклюзия, цифрландыру, құндылықтарғанегізделгентәрбие)

Практикалықбөлім: Даму жоспарын құру алгоритмі (қадамдық нұсқаулық)

1. Дайындықкезеңі (1–2 ай)

• Комиссия/жұмыс тобы құру Директор бұйрығымен 8–12 адамнантұратын топ құрылады: директор, орынбасарлар, әдіскерлер, педагогтер, психолог, әлеуметтік педагог, ата-аналаркомитетіөкілі, оқушыларкеңесі.

• Нормативтік база жинау

  • "Білім туралы" Заңы

  • 2023–2029 орта білім тұжырымдамасы

  • ҰБА әдістемелікұсынымдары

  • Облыс/қала білім басқармасыныңталаптары

• Мектептіңпаспортын жаңарту (жалпыақпарат, кадр құрамы, материалдық база, оқу нәтижелері)

2. Диагностика және талдаукезеңі (1–1,5 ай)

• Ішкі және сыртқыортаныталдау

  • SWOT-талдау (күшті/әлсіз жақтар, мүмкіндіктер/қауіптер)

  • PEST(LE)-талдау (саяси, экономикалық, әлеуметтік, технологиялықфакторлар)

  • Оқушылардың оқу жетістіктері (PISA/TIMSS, ҰБТ/мониторинг нәтижелері)

  • Педагогтардыңқұзыреттілігі (біліктіліксанаты, цифрлықсауаттылық)

  • Ата-аналар мен оқушылардыңсауалнамалары

  • Мектептіңмиссиясы, пайымы, құндылықтарыныңөзектілігінтексеру

3. Стратегиялықбағыттар мен мақсаттардыанықтау (2–3 апта)

• Басымдықтардытаңдау (әдетте 4–6 бағыт) Мысалдар (Қазақстан контекстіндежиікездесетін):

  1. Білім сапасын және функционалдықсауаттылықтыарттыру

  2. Педагог кадрлардыңкәсібидамуы

  3. Цифрлық трансформация және EdTechенгізу

  4. Құндылықтарғанегізделгентәрбие және инклюзивті орта

  5. Мектептіңинфрақұрылымы мен қауіпсіздігі

  6. Әлеуметтіксеріктестік және қоғамдық басқару

• SMART мақсаттарқою (нақты, өлшенетін, қолжетімді, маңызды, уақытпеншектелген)

4. Міндеттер мен жобаларпортфелін құру

• Әр басымбағытбойынша 3–6 міндетанықтау

• Әр міндеткежобалар/іс-шараларжүйесінәзірлеу

• Жолкартасы (жобакартасы) құру:

№	Іс-шара / Жоба	Мақсат / Нәтиже индикаторы (KPI)	Орындаушы	Мерзімі	Күтілетіннәтиже	Қаржыландырукөзі
1	Педагогтардыңцифрлыққұзыреттілігінарттыру	80% мұғалімдер LMS (Moodle, Online Mektep) платформаларынеркінпайдаланады.	Оқу ісіжөніндегіорынбасар	2024–2026	Онлайн-курстар мен авторлық цифрлықресурстардыңкөбеюі.	Бюджет + Гранттар
2	Инклюзивтіортаныдамыту (Инклюзивті мектеп)	ЕББҚ оқушыларғаарналған 5 арнайы кабинет жабдықтау (сенсорлықбөлме және т.б.).	Инклюзияға жауаптымаман	2025	Оқушылардың 100% психологиялық-педагогикалыққолдауменқамтылуы.	Жергілікті бюджет
3	"Оқуға құштар мектеп" жобасы	Оқушылардыңкітапханағакелукөрсеткішін 40%-ға арттыру.	Кітапханашы, Тәрбиеісіжөніндегіорынбасар	Тұрақты	PISA-ның "Оқу сауаттылығы" бөлімібойыншанәтижелердіңөсуі.	Мектеп қоры
4	Lesson Study мен Action Research енгізу	100% мұғалімдерзерттеутоптарынатартылады.	Әдістемелікбірлестікжетекшілері	Әр тоқсан сайын	Оқытуәдістемесініңжақсаруы, кәсібиқоғамдастықтыңқалыптасуы.	Ішкі ресурс
5	STEM-зертханасынашу және жарақтандыру	Робототехника және инженерлікүйірмелерменоқушылардың 30%-ынқамту.	Директор, IT маманы	2025–2026	Облыстық, республикалықолимпиадалардағыжүлделіорындар.	Демеушілік + Бюджет
6	"Жасбасқарушы" мектебі (Кадрлық резерв)	Болашақменеджерлердің (резерв) 3-5 кандидатындайындау.	Мектеп директоры	2024–2026	Басқару командасыныңсабақтастығы мен кәсіби тұрақтылығы.	Ішкі ресурс
7	Ата-аналармен "Ашық мектеп" жобасы	Ата-аналардың мектеп өмірінеқатысубелсенділігін 50%-ға арттыру.	Қамқоршылықкеңес, Психологтар	Тұрақты	Шағымдардыңазаюы, мектептіңәлеуметтікжелідегіимиджініңөсуі.	Демеушілік
8	Мектеп инфрақұрылымын жаңарту (Design Thinking)	Оқушыларғаарналғандемалыс және коворкинг аймақтарын құру.	Шаруашылықжөніндегіорынбасар	2025	Қолайлыәрітартымды мектеп ортасынқалыптастыру.	Гранттар + Бюджет

5. Мониторинг, бағалау және түзетужүйесінәзірлеу

• KPI индикаторлары (оқушылардыңорташа балы, PISA нәтижесі, педагогтардыңбіліктілігі, қанағаттанудеңгейі %)

• Жылсайынғы мониторинг (жартыжылдық/жылдықесеп)

• Түзетумеханизмі: жылсоңында SWOT қайтаталдау және жоспарды жаңарту

6. Құжаттыресімдеу және бекіту (1 ай)

Типтікқұрылым (Қазақстандық үлгілербойынша):

1. Төлқұжат (атауы, мерзімі, әзірлеушілер, мақсат)

2. Мектеп туралыанықтама + талдау

3. Миссия, пайым, құндылықтар

4. Стратегиялықбағыттар, мақсаттар, міндеттер

5. Іс-шараларжоспары / Жолкартасы

6. Ресурстар (кадр, қаржы, материалдық)

7. Мониторинг және бағалаужүйесі

8. Қосымшалар (SWOT, сауалнаманәтижелері, нормативтіксілтемелер)

• Педагогикалықкеңес → Қамқоршылықкеңесі → Білім бөлімінебекітуге ұсыну

7. Іскеасыру және коммуникация

• Жоспарды мектеп сайтына, кіреберісінеорналастыру

• Әр оқу жылбасындаұжымдықжиналыстатаныстыру

• Жылдық жұмыс жоспарын даму жоспарынасәйкестендіру

SMART мақсаттар қою және басым бағыттарды айқындау

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларына арналған, мектептің даму жоспарында (даму бағдарламасында) басым бағыттарды айқындау және оларға SMART мақсаттар қоюдың теориялық негіздерін және практикалық қадамдарын ашады. Қазақстандағы мектептердің даму жоспары ҚР Оқу-ағарту министрлігінің талаптарына, 2023–2029 жылдарға арналған орта білім беруді дамыту тұжырымдамасына және Ы. Алтынсарин атындағы ҰБА әдістемелік ұсынымдарына сәйкес құрылады.

Теориялық бөлім

Басым бағыттарды айқындау

Басым бағыттар – мектептің даму жоспарының негізгі өзегі. Олар мемлекеттік білім беру саясатының басымдықтарына (функционалдық сауаттылық, инклюзия, цифрландыру, құндылықтарға негізделген тәрбие, педагог кадрлардың дамуы) және мектептің нақты жағдайына (SWOT, PEST талдау нәтижелері) сүйене отырып таңдалады.

Қазақстанның 2023–2029 тұжырымдамасындағынегізгібасымдықтар:

• Білім сапасын және оқушылардыңфункционалдықсауаттылығынарттыру

• Инклюзивті білім беру ортасын құру

• Цифрлық трансформация және EdTechқұралдарыненгізу

• Педагог кадрлардыңкәсібидамуы және мәртебесінкөтеру

• Құндылықтарға және азаматтықбілімгенегізделгентәрбиежүйесінжетілдіру

• Мектеп инфрақұрылымы мен қауіпсіздігінқамтамасызету

Мектеп басымбағыттарды 4–6 дана етіпшектеуікерек, әрқайсысымектептіңмиссиясы мен пайымынасәйкесболуытиіс.

SMART мақсаттарқою

SMART – мақсаттардытиімдіқоюдыңхалықаралықәдісі (1981 жылданберіқолданылады, Қазақстанда жаңартылған білім мазмұнындакеңінененгізілген).

Әріп	Ағылшынша	Қазақша	Сипаттамасы	Мектеп директорынаарналған сұрақтар	Мектептегі нақты мысал (Кейс)
S	Specific	Нақты	Мақсатекіұштыемес, өте анықтұжырымдалуытиіс.	Кімжауапты? Не істелуікерек? Қандайнәтижекүтеміз?	"Мұғалімдердіңбіліктілігінарттыру" емес, "Мектептің 10 мұғалімінIT-құралдардықолданукурсынанөткізу."
M	Measurable	Өлшенетін	Прогрестібағалауүшінсандықнемесесапалықиндикаторлар.	Қанша? Қандайпайыз? Көрсеткіштіқалайесептейміз?	"Мұғалімдердің 80%-ы Online Mektepплатформасынкүнделіктіқолданатынболады."
A	Achievable	Қолжетімді	Мақсатқолда бар ресурстарға (қаржы, кадр, уақыт) сәйкесболуыкерек.	Біздежеткілікті ресурс бар ма? Бұл мақсатшындыққажанасама?	"Жылсоңынадейінмектепте 1 STEM кабинетінжабдықтау (демеушілересебінен)."
R	Relevant	Маңызды	Мақсатмектептіңстратегиялықбағытына және мемлекеттікстандартқа сай.	Бұл мақсат мектеп миссиясына үлес қоса ма? Қазір бұл өзекті ме?	"PISA нәтижелерін жақсарту үшінфункционалдықсауаттылықтыаптасына 1 ретқосымша сабақ ретіндеенгізу."
T	Time-bound	Мерзімді	Мақсаттыңбасталу және аяқталумерзімі нақты белгіленген.	Қашанбастаймыз? Соңғы мерзім (deadline) қашан?	"2026 жылдың 25 мамырынадейінмектептің даму жоспарының I кезеңінаяқтау."

SMART мақсат – «ақылдымақсат», олмотивацияныарттырады және мониторингтіжеңілдетеді.

Практикалықбөлім

1. Басымбағыттардыайқындауқадамдары

1. Талдаунәтижелерінқорыту SWOT және PEST талдауынан ең маңызды 5–7 мәселе/мүмкіндіктітаңдаңыз.

2. Мемлекеттікбасымдықтарменсалыстыру 2023–2029 тұжырымдамасыныңбасымдықтарынасәйкескелетіндердібіріншіорынғақойыңыз.

3. Ұжымдықталқылау Педагогикалықкеңес, қамқоршылықкеңесі, ата-аналар мен оқушыларөкілдеріқатысады.

4. 4–6 басымбағыттыбекіту Әр бағытқа 1 негізгімақсат және 3–5 міндетқосылады.

Мысалбасымбағыттар (Атырау облысымектептерінебейімделген):

1. Функционалдықсауаттылықпен оқу жетістіктерінарттыру

2. Цифрлыққұзыреттілікті және EdTech-тідамыту

3. Инклюзивті және психологиялыққолдаужүйесінкүшейту

4. Педагог кадрлардыңкәсібидамуы

5. Құндылықтарғанегізделгентәрбие және азаматтық білім

2. SMART мақсаттарқоюмысалдары (мектеп даму жоспарынаарналған)

№	Басымбағыт	SMART мақсат (Индикатор)	Стратегиялықнегіздеме
1	Білім сапасы	2025–2026 оқу жылында 5–9 сыныптардыңфункционалдықсауаттылығын(PISA/TIMSS) 15%-ға арттыру.	Критерийлікбағалау мен дифференциалдыоқытуарқылы білім сапасынхалықаралық стандартқа жақындату.
2	Цифрландыру	2026 жылдыңсоңынадейінпедагогтардың 85%-ын LMS платформаларын (Moodle, Classroom) еркінмеңгергендеңгейгежеткізу.	Мектептіңцифрлықэкожүйесін құру және қағазбастылықтанарылу.
3	Инклюзия	2027 жылғадейін 3 арнайыкабинетті(сенсорлы, логопед, психолог) жабдықтау және барлықұжымдыоқыту.	Әр баланыңерекшелігінеқарамастансапалы білім алуына тең жағдай жасау (МЖМБС талабы).
4	Педагог дамуы	2026 жылымұғалімдердің 70%-ын жоғары/біріншісанатқаие болуға дайындау (тоқсандықсеминарлар).	Кадрлықәлеуеттінығайту және "Педагог мәртебесітуралы" заңдыісжүзіндеасыру.
5	Тәрбие жұмысы	2025 жылдыңжелтоқсанынадейін ұлттық құндылықтардыенгізуарқылыоқушылардыңқанағаттануын 90%-ға жеткізу.	"Біртұтастәрбие" бағдарламасыаясындаоқушылардыңәлеуметтік-эмоционалдықдамуын (SEL) қамтамасызету.

Ресурстардыстратегиялықжоспарлау (адами, қаржылық, материалдық)

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларынаарналған, мектептің даму жоспарында (даму бағдарламасында) адами, қаржылық және материалдықресурстардыстратегиялықжоспарлаудыңтеориялықнегіздерін және практикалықәдістерінашады. Қазақстандағы мектептердің даму бағдарламалары (5 жылдықмерзімге, мысалы 2023–2028 немесе 2024–2029) ҚР Оқу-ағарту министрлігініңталаптарына, 2023–2029 жылдарғаарналған орта білім тұжырымдамасына және Ы. Алтынсаринатындағы ҰБА әдістемелікұсынымдарынасәйкесресурстарбөлімінміндеттітүрдеқамтиды.

Теориялықбөлім

Ресурстардыстратегиялықжоспарлаудыңмәні

Ресурстардыстратегиялықжоспарлау – мектептің SMART мақсаттары мен басымбағыттарынақолжеткізуүшінқажеттіресурстарды (адами, қаржылық, материалдық, ақпараттық) анықтау, бөлу, тиімдіпайдалану және мониторингтеупроцесі. Ол даму жоспарының «Ресурстардықамтамасызету» немесе «Ресурстыққамтамасызету» бөліміндекөрсетіледі.

Негізгіпринциптер:

• Нәтижегебағдарлану — ресурстармақсаттарғақызмететеді

• Тиімділік және үнемділік — жанбасынашаққандағынормативкесәйкес

• Тұрақтылық — қысқамерзімді және ұзақ мерзімдіқажеттіліктердіескеру

• Серіктестік — мемлекеттік бюджет + демеушілік + гранттар + ата-аналар қоры

• Мониторинг — жылсайынғытүзету және есеп беру

Қазақстан контекстіндересурстаржоспарлауы «Білім туралы» Заңының 47–50-баптарына, жанбасынашаққандағықаржыландыружүйесіне және «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасынасүйенеді.

Практикалықбөлім

1. Адами ресурстардыжоспарлау

Адами ресурстар – педагогтер, әкімшілікқызметкерлер, техникалық персонал, психолог, әлеуметтік педагог.

Қадамдар:

• Қазіргі кадр құрамынталдау (біліктіліксанаты, цифрлыққұзыреттілік, жас құрамы, ауысудеңгейі)

• Басымбағыттарғасәйкесқажеттіліктіесептеу (мысалы, инклюзияға арналған логопед, цифрландыруғаарналғанIT-маман)

• Кадрлардыдамытужоспары (біліктілікарттыру, тәлімгерлік, ротация)

• Мотивация жүйесі (премия, қосымша ақы, марапаттау)

Мысалкесте (даму жоспарынаенгізуүшін):

№	Ресурс түрі	Қажеттілік (Индикатор)	Ағымдағыахуал	Іс-шараларалгоритмі	Мерзімі	Күтілетіннәтиже	Қаржыландырукөзі
1	Педагогтардыңцифрлыққұзыреттілігі	100% педагог LMS (Moodle, Classroom) деңгейінде.	65% (орташа деңгей)	Жылсайынғы 40 сағаттықішкітренингтер, Peer-to-peer(әріптес-әріптеске) оқытуы.	2025–2027	Педагогтардың 90%-ы цифрлық контент жасаушыдеңгейінежетеді.	Бюджет + «Өрлеу»
2	Инклюзия мамандары мен кадрлар	3 штаттықбірлік (Логопед, Дефектолог, Психолог).	1 психолог (жүктемежоғары)	Штаттықкестеніқайтақарау, мамандардықайтадаярлаукурстарынажіберу.	2025–2026	ЕББҚ балаларды 100% кәсібиқолдауменқамту.	Жан басынашаққандағы норматив
3	Жасмамандардытарту және тұрақтандыру	5 жасмаман (математика, IT, ағылшынтілі).	2 жасмаман	"Жас ұстаз" мектебі, тәлімгерлердіматериалдықынталандыружүйесі.	2025–2028	Ұжымдағыжасмамандарүлесін 30%-ға жеткізу.	Жергілікті бюджет + Демеушілік
4	Материалдық-техникалық база (STEM)	1 заманауиSTEM-зертханасы.	Физика/химия кабинеттеріескірген.	Мемлекеттіксатыпалу, "Жайлы мектеп" жобасынақатысу, демеушіліктарту.	2026	Оқушылардыңинженерлік-техникалықдағдыларыныңөсуі.	Республикалық бюджет + Гранттар

2. Қаржылықресурстардыжоспарлау

Қаржылықресурстар – жанбасынашаққандағы норматив, нысаналытрансферттер, демеушілік, ата-аналар қосқан қаражат, гранттар.

Қадамдар:

• Жылдықбюджеттіболжау (жанбасынашаққандағы норматив × оқушылар саны)

• Басымбағыттарбойыншашығыстардыбөлу (оқу процесі 60–70%, инфрақұрылым 15–20%, кадр дамуы 10–15%)

• Қосымша көздердііздеу (Қазынашылық клиент жүйесі, жекекәсіпкерлер, халықаралықгранттар)

• Шығыстардыңтиімділігінмониторингтеу (KPI бойынша)

Мысалкесте:

№	Басымбағыт	Жоспарланғаншығыс (2025–2029, мың тг)	Қаржыландырукөздері	Күтілетіннәтиже (KPI)
1	Цифрлық трансформация	45 000	Жан басынашаққандағықаржыландыру + «Цифрлық Қазақстан» гранттары.	100% кабинеттердізаманауиинтерактивтіпанельдерменжабдықтау; ішкі Wi-Fi желісінорнату.
2	Инклюзивті орта	18 000	Нысаналытрансферттер + жергілікті бюджет қаражаты.	5 арнайыкабинетті (логопед, психолог, сенсорлықбөлме) халықаралық стандартқа сайжабдықтау.
3	Педагогтардыңкәсібидамуы	12 000	Мектеп бюджеті + «Өрлеу» БАҰО гранттары + демеушіліккөмек.	Педагогтардың 80%-ы біліктілікарттырудыңинновациялықкурстарынанөтуі; шеберліксыныптарынұйымдастыру.
4	Қауіпсіздік және инфрақұрылым	10 000	Жергілікті бюджет + "Жайлы мектеп" бағдарламасы.	Бейнебақылаужүйесін жаңарту, турникеттерорнату, коворкинг аймақтарын құру.
	ЖАЛПЫ БЮДЖЕТ:	85 000

3. Материалдықресурстардыжоспарлау

Материалдықресурстар – ғимарат, кабинеттер, құрал-жабдықтар, кітапхана, спорт алаңы, интернет.

Қадамдар:

• Инфрақұрылымаудиті (ғимаратжағдайы, жабдықтардыңтозуы)

• Басымбағыттарғасәйкесқажеттіліктіесептеу (STEM кабинеттері, сенсорлыбөлме, Wi-Fi жабу)

• Жөндеу және сатыпалужоспары (жылсайынғы)

• Қауіпсіздік және қолжетімділіктіқамтамасызету (ЕББҚ оқушыларүшінпандустар, лифт)

Мысалкесте:

№	Ресурс атауы	Қажеттіліккөлемі	Орындаумерзімі	Қаржыландырукөзі	Күтілетіннәтиже (KPI)
1	Интерактивтітақталар (панельдер)	15 дана (барлық оқу кабинеттерінқамту)	2025–2026	Жергілікті бюджет + Демеушіліккөмек	100% оқу кабинеттерініңцифрлық форматқа көшуі; сабақтардыңкөрнекілігініңартуы.
2	Сенсорлыбөлме (Инклюзия)	1 бөлменіарнайықұралдарменжабдықтау	2025	Нысаналытрансферттер (РБ/ЖБ)	ЕББҚ бар оқушылардыңпсихологиялық-педагогикалықоңалтудеңгейін 100%-ға жеткізу.
3	Жоғары жылдамдықты интернет	Өткізуқабілетін 100 Мбит/с дейінкөтеру	2025–2026	«Цифрлық Қазақстан» мемлекеттікбағдарламасы	Онлайн платформалар мен бұлттықтехнологиялардыкідіріссізпайдалану; гибридтіоқытумүмкіндігі.

Стратегиялық карта және KPI (тиімділіккөрсеткіштері) жүйесі

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларынаарналған, мектептің даму жоспарында (даму бағдарламасында) стратегиялықкартаны (strategy map) құру және KPI (Key PerformanceIndicators – негізгітиімділіккөрсеткіштері) жүйесіненгізудіңтеориялықнегіздерін және практикалыққадамдарынашады. Қазақстандағы мектептердің даму бағдарламалары (5 жылдықмерзімге) ҚР Оқу-ағарту министрлігініңталаптарына, 2023–2029 жылдарғаарналған орта білім тұжырымдамасына және Ы. Алтынсаринатындағы ҰБА ұсынымдарынасәйкесстратегиялыққұралдарды (SWOT, SMART, KPI) міндеттітүрдеқолданады.

Теориялықбөлім

Стратегиялық карта деген не?

Стратегиялық карта (Strategy Map) – BalancedScorecard (теңгерімдікөрсеткіштержүйесі) құралыныңнегізгіэлементі. Ол мектептіңстратегиясынвизуалдытүрдекөрсетеді: миссия → пайым → басымбағыттар → мақсаттар → KPI → іс-қимылдарарасындағысебеп-салдарлықбайланыстыбейнелейді.

Негізгіпринциптер:

• Перспективалар (әдетте 4): Қаржылық / Ресурстық, Ішкіпроцестер, Оқушылар мен ата-аналар (қанағаттану), Үйрену және даму (кадрлар мен инновациялар).

• Қазақстан мектептеріүшінбейімделген:

  • Үйрену және даму (педагогтардыңқұзыреттілігі, цифрлықсауаттылық)

  • Ішкіпроцестер (оқу процесі, тәрбие, инклюзия)

  • Оқушылар және қоғам (білім сапасы, функционалдықсауаттылық, қанағаттану)

  • Ресурстық / Институционалдық (инфрақұрылым, қаржы, серіктестік)

Стратегиялық карта мектептің даму жоспарының «стратегиялықлогикасын» көрсетеді және KPI-лардыбайланыстырады.

KPI жүйесі

KPI – стратегиялықмақсаттардыңорындалуынөлшейтін нақты, өлшенетіниндикаторлар. Олар SMART мақсаттарғанегізделеді және жылсайын мониторинг жүргізіледі.

Қазақстан мектептерінде KPI мысалдары (тұжырымдамалар мен даму бағдарламаларынан):

• Оқушылардың білім сапасы (үлгерімдеңгейі, PISA/TIMSS нәтижелері)

• Педагогтардыңбіліктілігі (жоғары/біріншісанатүлесі, біліктілікарттырукурстары)

• Цифрлыққұзыреттілік (платформалардыпайдаланудеңгейі)

• Инклюзия (ЕББҚ оқушылардыңқолжетімділігі)

• Қанағаттанудеңгейі (сауалнамаларбойынша %)

Практикалықбөлім

1. Стратегиялықкартаны құру қадамдары

1. Миссия, пайым және басымбағыттардыескетүсіру (алдыңғыбөлімдерден).

2. Перспективалардыанықтау (4 деңгейлі пирамида құру).

3. Себеп-салдарлықбайланысты салу:

   • Төменгі деңгей (үйрену) → жоғарғыдеңгейге (оқушылардыңнәтижесі) әсер етеді.

4. Әр мақсатқа KPI байланыстыру.

5. Визуализация (MindMap, PowerPoint, Canvaнемесеқағаздасызу).

Мысал: Атырау облысымектебінеарналғанстратегиялық карта (қысқаша схема)

• Миссия: Отансүйгіш, функционалдықсауатты, цифрлыққұзыретті тұлға қалыптастыру.

• Пайым: 2030 жылға қарай өңірдегіүздікинновациялық мектеп.

Стратегиялық карта (перспективаларбойынша):

1. Үйрену және даму Мақсат: Педагогтардыңцифрлыққұзыреттілігінарттыру KPI: 2026 жылғадейінпедагогтардың 85%-ы Moodle-діеркінпайдаланады (сертификаттар саны)

2. Ішкіпроцестер Мақсат: Оқу процесінцифрландыру және инклюзияныкүшейту KPI: Интерактивтітақталарменқамтылғанкабинеттерүлесі – 100% KPI: ЕББҚ оқушыларғаарналғанқолжетімдікабинеттер саны – 5 (2027 жылғадейін)

3. Оқушылар және ата-аналар Мақсат: Оқушылардыңфункционалдықсауаттылығын және қанағаттануынарттыру KPI: PISA/TIMSS сынақтары бойыншаорташакөрсеткіш +15% (2025–2028) KPI: Оқушылар мен ата-аналардыңқанағаттанудеңгейі (сауалнама) – 90% және оданжоғары

4. Ресурстық / Институционалдық Мақсат: Ресурстардытиімді басқару және серіктестіктідамыту KPI: Қосымша қаржыландырукөздері (грант, демеушілік) үлесі – 15–20% KPI: Серіктестер саны (компаниялар, ЖОО, колледждер) – жылсайын +5

2. KPI жүйесіненгізу және мониторинг

Қадамдар:

• Әр басымбағытқа 3–5 KPI таңдау (жалпы 12–20 индикатор).

• Дереккөздердіанықтау (электрондық журнал, сауалнамалар, ҰБТ нәтижелері, бюджет есебі).

• Жауаптытұлғалардытағайындау (директордыңорынбасарлары).

• Мониторинг кестесі құру (тоқсан сайын / жылсайын).

Мысал KPI кестесі (даму жоспарынаенгізуүшін):

Перспектива	Басымбағыт	Мақсат (SMART)	KPI индикаторы	Базалық мән (2025)	Нысаналы мән (2029)	Дереккөз (Дәлелдеме)	Жауапты тұлға
Үйрену және даму	Педагог кадрлар	Педагогтардыңцифрлыққұзыреттілігін 95%-ға жеткізу.	Цифрлықсертификаттары бар педагогтарүлесі.	65%	95%	Moodle, «Өрлеу», «Ұлттық платформа» есептері.	Әдістемелікжөніндегіорынбасар
Ішкіпроцестер	Инклюзия	ЕББҚ оқушыларүшін толық қолжетімді орта құру.	Жабдықталғанарнайыкабинеттер саны.	2	7	Инвентаризация актісі, МЖМБС сәйкестіканықтамасы.	Инклюзияға жауаптымаман
Оқушылар	Білім сапасы	Функционалдықсауаттылықпенүлгерімдіарттыру.	Орташаүлгерімсапасы (критерийлікбағалау).	78%	92%	Электрондық журнал (Күнделік.kz), ПАДО есебі.	Оқу ісіжөніндегіорынбасар
Ресурстық	Серіктестік	Фандрейзингарқылы қосымша инвестиция тарту.	Бюджеттен тыс (грант/демеушілік) қаражатүлесі.	8%	18%	Бухгалтерлікесеп, Қамқоршылықкеңесесебі.	Мектеп директоры

Қорытынды және ұсыныстар

Стратегиялық карта мен KPI жүйесімектептің даму жоспарын «тірі» құжатқа айналдырады: мақсаттарвизуалдыбайланысады, нәтижелерөлшенеді, түзетулер уақтылы енгізіледі.

Директор – мектептіңстратегиялықкөшбасшысы. Көшбасшылықстильдері

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларынаарналған, директордыңстратегиялықкөшбасшырөлін және заманауи мектеп басқаруындағынегізгікөшбасшылықстильдерінтеориялық және практикалықтұрғыданашады. Қазіргі білім беру жүйесінде (VUCA әлемі, цифрлық трансформация, инклюзия, реформалар) директор жай ғана әкімшіемес, ұжымдышабыттандыратын, өзгерістердібасқаратын және нәтижегежетелейтінстратегиялықкөшбасшыболуыкерек. Құрал Қазақстанның білім беру саясатына ("Білім туралы" Заңы, 2023–2029 тұжырымдамасы) және халықаралықтәжірибегесүйенеді.

Теориялықбөлім

Директордыңстратегиялықкөшбасшырөлі

Стратегиялықкөшбасшылық – мектептің ұзақ мерзімдідамуынқамтамасызету, миссия мен пайымдыжүзегеасыру, өзгерістергебейімделу және ұжымдыбіріктірупроцесі. Директор:

• Мектептіңболашағынкөреді (визия)

• Ұжымдышабыттандырады және мотивациялайды

• Ресурстардытиімдібөледі

• Инновациялардыенгізеді

• Құндылықтарғанегізделгенмәдениетқалыптастырады

Қазақстан контекстінде директор ротация (4–7 жыл), педагог мәртебесі және цифрлық трансформация сияқты факторлардыескереотырып, трансформациялық және демократиялықстильдердібасымқолдануытиіс.

Негізгікөшбасшылықстильдері (мектеп директоры үшін)

Мектеп басқаруындажиіқолданылатынстильдер (халықаралық және қазақстандық зерттеулербойынша):

№	Көшбасшылықстилі	Қазақстандағы мектеп ортасындақолданылуы	Директорға стратегиялықкеңес
1	Трансформациялық	Ең жоғарытиімділік: Жаңа Даму жоспарыненгізгенде, инновациялық мектеп имиджінқалыптастырғандақолданылады.	Ұжымға тек бұйрықбермеңіз, олардымектептің «Болашақбейнесіне» сендіріңіз.
2	Инструкциялық	Сапа кепілі: PISA нәтижелерітөмендегенденемесе жаңа бағалаужүйесінекөшкендебастыорынғашығады.	Директор сабаққа қатысып, әдістемеліккерібайланысберетін «бас мұғалім» рөліндеболуыкерек.
3	Демократиялық	Ұжымдықшешім: SWOT-талдаужасаунемесе мектеп бюджетінбөлукезіндетиімді.	Мұғалімдерөздеріқабылдағаншешімдіорындауғажауапкершілікпенқарайды.
4	Транзакциялық	Тәртіпқұралы: Еңбекақы төлеу, KPI бойыншасыйақы беру және нормативтікталаптардыорындаукезіндеқажет.	Анық ережелер мен ашықынталандыружүйесін (бонус, марапат) құрыңыз.
5	Авторитарлық	Кризистік менеджмент: Төтеншежағдайларда, мектеп қауіпсіздігіне нұқсан келгенде ғана қолданылады.	Бұл стильдікүнделіктіжұмыстақолданукадрлардың «ағыпкетуіне» әкеледі.
6	Либералдық	Шығармашылықеркіндік: Ғылымижобаларменайналысатынжоғарыбіліктітоптарүшінтиімді.	Толық бақылаусыздыққажолбермеуүшінаралықесеп беру жүйесінқалдырыңыз.

Қазақстандық зерттеулердепедагогтартрансформациялық және демократиялықстильдерді ең тиімдідепсанайды, өйткеніолармотивацияны, кәсібидамуды және ұжымдықрухтыарттырады.

Практикалықбөлім

Директорға арналғанұсыныстар

1. Өз стиліңіздіталдаңыз

   • Тесттерденөтіңіз (мысалы, Leadership Style Questionnaire).

   • Педагогтарданкерібайланысалыңыз (сауалнамаарқылы).

2. Стильдердібіріктіріпқолданыңыз (Situational Leadership)

   • Жағдайға қарай ауыстырыңыз:

     • Жаңа реформа кезінде → Трансформациялық

     • Оқу сапасынкөтеруүшін → Инструкциялық

     • Стратегиялықжоспар құруда → Демократиялық

     • Тәртіпмәселесінде → Транзакциялық/Авторитарлық

3. Қазақстан мектептерінеарналғанмысалдар (Атырау облысыконтекстінде)

   • Трансформациялық: Директор мектептіңцифрлықтрансформациясынвизияретіндеұсынады, педагогтардыMoodleбойыншаоқытуғашабыттандырады, нәтижесіндеоқушылардыңонлайн-жетістіктеріартады.

   • Демократиялық: SWOT талдауынұжымменбіргежүргізеді, педагогтардыңпікірінескереотырып, даму жоспарынбекітеді.

   • Инструкциялық: Сабақтарға кіріп, критерийлікбағалаудыталқылайды, педагогтарғакерібайланысбереді.

4. Көшбасшылықтыдамытужолдары

   • Біліктілікарттырукурстары ("Өрлеу", Назарбаев Университеті).

   • Тәлімгерлік және коучинг.

   • Кітаптар: Дж. Коттер "Өзгерістерді басқару", Д. Гоулман "Эмоционалды интеллект және көшбасшылық".

Мұғалімдердіңкәсібиқоғамдастығын (PLC) басқару

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларынаарналған, мұғалімдердіңкәсібиқоғамдастығы (Professional Learning Community – PLC) құру және басқарудыңтеориялықнегіздерін және практикалыққадамдарынашады. Заманауимектепте PLC – педагогтардыңүздіксізкәсібидамуының, оқу процесініңсапасынарттырудың және оқушылардыңжетістіктерінжақсартудыңтиімдіқұралы. Қазақстан мектептерінде (әсіресе Назарбаев Зияткерлікмектептері мен жаңартылған білім мазмұныненгізгенмектептерде) PLC кеңіненқолданылады және Lesson Study, Action Research сияқты формаларарқылыжүзегеасырылады.

Құрал ҚР "Білім туралы" Заңына, педагог мәртебесітуралы Заңға, 2023–2029 жылдарғаарналған орта білім тұжырымдамасына және халықаралықтәжірибеге (DuFourмоделі, PLC+ және т.б.) сүйенеді.

Теориялықбөлім

PLC деген не?

Professional Learning Community (PLC) – педагогтардың тұрақты топтары, оларбірлесіп жұмыс істейотырып, оқытупрактикасынзерттейді, тәжірибеалмасады және оқушылардың оқу нәтижелерін жақсартуға бағытталғаншешімдерқабылдайды.

Негізгісипаттамалары (DuFour және Eakerмоделібойынша):

• Оқушыларға ортақ жауапкершілік (Learning-focused)

• Үздіксіззерттеужәнеәрекет (Collective inquiry & action research)

• Ортақмақсаттарменнормалар (Shared vision & values)

• Коллаборативтімәдениет (Collaboration, trust, collective responsibility)

Қазақстан контекстінде PLC:

• Жаңартылған білім мазмұнынасәйкескритерийлікбағалау, функционалдықсауаттылықтыдамыту.

• Цифрлыққұралдарды (Moodle, Google Classroom) енгізу.

• Инклюзия және құндылықтарғанегізделгентәрбие.

PLC тиімдіболса, педагогтардыңмотивациясыартады, burnoutазаяды және оқушылардыңнәтижелеріжақсарады (TALIS зерттеулерібойынша).

Практикалықбөлім: PLC-ны басқару алгоритмі

1. Дайындықкезеңі (директор ретінде)

• Мақсаттыанықтау: PLC-нымектептің даму жоспарына (басымбағыттарға) байланыстыру (мысалы, цифрлыққұзыреттілік, инклюзия, функционалдықсауаттылық).

• Топтарды құру:

  • Пәндік (математика мұғалімдері), сыныптық (5-сынып мұғалімдері), тақырыптық (инклюзия немесецифрландыру) топтар.

  • 4–8 адамнантұратыншағынтоптартиімді.

• Фасилитатор тағайындау: Әр топқа жетекші (коучнемесетәжірибелі мұғалім) тағайындау. Директор бастапқыда фасилитатор рөлінатқаруымүмкін.

• Ресурстарбөлу: Уақыт (аптасына 1–2 сағат), кеңістік, материалдар (онлайн-платформалар, кітаптар).

2. PLC жұмысыныңқұрылымы (DuFour циклы + Қазақстанға бейімделген)

PLC кездесулері тұрақты болуыкерек (аптасына 1 рет, 60–90 минут).

Негізгі 4 сұрақ (PLC-ныңөзегі):

1. Бізоқушылардыңненіүйренуікерек? (Essential learnings – оқустандарттарынасәйкес)

2. Оларүйренгенінқалайбілеміз? (Common assessments – ортақбағалау)

3. Нәтиже төмен болса, не істейміз? (Intervention – қосымша қолдау)

4. Жоғары нәтижекөрсеткендерге не істейміз? (Extension – кеңейтутапсырмалары)

Қазақстандық қосымша элементтер:

• Lesson Study (сабақты бірлесіпжоспарлау, бақылау, талдау).

• Action Research (әрекеттікзерттеу – мәселені шешу үшін эксперимент).

• Цифрлыққұралдардыталқылау (Online Mektep, AI-құралдар).

Кездесуқұрылымы (үлгі):

• 5 мин – Check-in (керібайланыс, эмоциялар).

• 20 мин – Деректерталдау (оқушылардың ортақ тест нәтижелері).

• 30 мин – Тәжірибеалмасу / жаңа идеялар (сабақ үлгілері, ресурстар).

• 20 мин – Жоспарлау (келесіаптағатапсырмалар).

• 5 мин – Рефлексия (не жақсыболды, не өзгертукерек?).

3. Директордыңрөлі және басқару құралдары

• Көшбасшылықстилі: Трансформациялық + демократиялық (шабыттандыру + ұжымдыққатысу).

• Қолдаукөрсету:

  • Уақытбөлу (оқу жүктемесіненбосату).

  • Мотивация (марапаттау, сертификаттар, премия).

  • Мониторинг (тоқсан сайынесептыңдау, қатысудеңгейі).

• Кедергілерді жеңу:

  • Уақытжоқтығы → Кестегеенгізу, онлайн кездесулер.

  • Сенімсіздік → Trust-building іс-шаралар (team-building).

  • Қарсылық → Пилоттық

Lesson Study және Action Research: басқарушылыққолдау

Бұләдістемелікқұралмектепдиректорларынаарналған, Lesson Study (Сабақтызерттеу) жәнеAction Research (Әрекеттікзерттеу) әдістерінмектептеенгізужәнеқолдаубойыншабасқарушылықрөлдітеориялықжәнепрактикалықтұрғыданашады. Екіәдістемұғалімдердіңкәсібиқоғамдастығын (PLC) дамытуға, оқытупрактикасынжетілдіругежәнеоқушылардыңоқунәтижелерінжақсартуғабағытталған. Қазақстандабұләдістержаңартылғанбіліммазмұны, педагогмәртебесіжәне 2023–2029 тұжырымдамасыаясындакеңінененгізілуде (НазарбаевЗияткерлікмектептері, Өрлеуорталықтары, жекелегенмектептертәжірибесі).

Теориялықбөлім

Lesson Study (Сабақтызерттеу)

Lesson Study – Жапонияданшыққан, мұғалімдердіңбірлескензерттеупроцесі:

• Ортақ тақырып/мәселе таңдау

• Сабақты бірлесіпжоспарлау

• Бірмұғалімніңзерттеусабағынөткізуі (басқаларыбақылайды)

• Сабақтан кейінталқылау және рефлексия

• Келесіциклгежетілдіру

Мақсаты: оқушыныңоқуынзерттеуарқылымұғалімдердіңкәсібидамуы. Қазақстанда «ашық сабақ» дәстүріненайырмашылығы – міндеттіемес, ерікті, зерттеубағытталған және циклдік.

Action Research (Әрекеттікзерттеу)

Action Research – педагог өз тәжірибесіндегімәселені шешу үшінциклдікзерттеужүргізеді:

• Мәселеніанықтау

• Деректержинау (бақылау, сауалнама, оқушы жұмыстары)

• Әрекет жоспарлау және жүзегеасыру

• Нәтиженіталдау және рефлексия

• Жаңа цикл

Мақсаты: мұғалімді «зерттеуші-педагогқа» айналдыру. Қазақстанда педагог-ізденуші, педагог-сарапшы, педагог-мастер санаттарыүшінміндетті элемент (Lesson Study-мен бірге).

Директордыңбасқарушылықрөлі

Директор – екіәдістіңнегізгідемеушісі және фасилитаторы:

• Ресурстыққолдау (уақыт, кеңістік, материалдар)

• Мотивациялық және мәдениқолдау (сенім, марапаттау)

• Ұйымдастырушылыққолдау (топ құру, кесте, мониторинг)

• Стратегиялықбайланыстыру (мектеп даму жоспарынаенгізу)

Практикалықбөлім: Директордыңбасқарушылыққолдауалгоритмі

1. Дайындық және енгізукезеңі

• Мақсаттыанықтау Мектеп даму жоспарыныңбасымбағыттарынабайланыстыру (цифрлыққұзыреттілік, инклюзия, функционалдықсауаттылық, құндылықтартәрбиесі).

• Топтар құру

Lesson Study: 3–6 мұғалім (пәндік/сыныптық/тақырыптықтоптар).

Action Research: жекенемесешағынтоптар (мәселе бойынша). Серіктесмектептермен (жұмыс тәжірибесіалмасуүшін) байланыстыру.

• Білім беру және тренинг

Семинарлар, коучинг (Өрлеу, ҚазҰПУ, NIS тәжірибесі).

Lesson Study нұсқаулықтарын (Pete Dudley нұсқаулығыныңқазақшааудармасы) тарату.

2. Ресурстық және ұйымдастырушылыққолдау

• Уақытбөлу Аптасына 1–2 сағаттыкестегеенгізу (оқу жүктемесіненбосатунемесе онлайн формат). Тоқсан сайын 1–2 зерттеусабағынжоспарлау.

• Материалдыққолдау Бақылауғаарналғанқұралдар (видео жазу, бақылау парақтары), бөлме, кофе-брейк.

• Қаржылыққолдау Премия, сертификаттау, конференцияға қатысушығындары (жергілікті бюджет, демеушілік, гранттар).

3. Мотивациялық және мәдениқолдау

• Сеніморнату «Қателік – зерттеудіңбөлігі» дегенмәдениетқалыптастыру. Қатысушылардыңеріктілігінқамтамасызету.

• Марапаттаужүйесі Сертификаттар, марапаттауграмоталары, педагог-ізденушісанатынаматериалдықкөмек. Мектеп сайтында, әлеуметтікжелілерденәтижелердіжариялау.

• Керібайланыс және қолдау Тоқсан сайынесептыңдау, қиындықтардыталқылау.

4. Мониторинг және нәтижелердібағалау

• KPI индикаторлары

Қатысудеңгейі (90–100%)

Зерттеуциклдері саны (тоқсанына 1–2)

Оқушы нәтижелерініңөзгеруі (+10–15% ортақ бағалаубойынша)

Педагогтардыңқанағаттануы (сауалнамабойынша 85%+)

• Есеп беру Жылсоңында мектеп конференциясынемесе «педагогикалықшеберхана» ұйымдастыру.

5. Атырау облысымектептерінеарналғанерекшеліктер мен мысалдар

• Lesson Study: Цифрлыққұралдардыенгізу (Moodle-дегісабақтардызерттеу), инклюзия (ЕББҚ оқушыларынадифференциалдытапсырмалар). Мысал: Бастауыш сынып мұғалімдері топ құрып, «Оқушылардыңкритикалықойлауындамыту» тақырыбындазерттеужүргізеді.

• Action Research: Өңірлікерекшеліктердіескеру (мұнай-газсаласынабайланыстыкәсіптік бағдар, қазақ/орыс тілдеріндегіфункционалдықсауаттылық). Мысал: Математика мұғалімі «Смартфондарды сабақта қолданудыңтиімділігі» тақырыбындаәрекеттікзерттеужүргізеді.

Педагогтардыңмотивациясы және кәсібижанудыңалдыналу

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларынаарналған, педагогтардыңмотивациясынарттыру және кәсібижану (burnout, эмоционалдықкүйіп кету) синдромыныңалдыналубойыншатеориялықнегіздер мен практикалықстратегиялардыашады. Қазіргі білім беру жүйесінде (цифрлық трансформация, реформалар, оқушылардыңәртүрліқажеттіліктері, жүктемеартуы) педагогтардыңпсихологиялықденсаулығы – мектептің тұрақты дамуыныңнегізгі факторы. Қазақстанда педагогтардыңкәсібижануы өте өзекті мәселе болыпотыр (2025–2026 жылдардағытренингтер, пилоттықжобалар және зерттеулербойынша), сондықтандиректордыңрөлі – ұжымдыққолдаужүйесін құру және профилактикалықшаралардыұйымдастыру.

Теориялықбөлім

Кәсібижану (burnout) деген не?

Кәсібижану – созылмалы жұмыс стрессінентуындайтын синдром (Дүниежүзілікденсаулықсақтауұйымыныңанықтамасыбойынша), үш негізгікомпоненттен тұрады:

• Эмоционалдықсарқылу (exhaustion) – шаршау, күш-қуаттыңжоғалуы.

• Деперсонализация (cynicism) – оқушыларға, әріптестерге, жұмысқа дегентеріскөзқарас.

• Жекежетістіктіңтөмендеуі (inefficacy) – өзінтиімсізсезіну, мотивацияныңжоғалуы.

Қазақстан педагогтарындағысебептер:

• Жоғары жүктеме (реформалар, есептер, қосымша сағаттар).

• Эмоционалдық еңбек (оқушылармен, ата-аналарменқарым-қатынас).

• Ресурстардыңжетіспеуі (цифрлыққұралдар, психологтыққолдау).

• Мотивациялықфакторлардыңәлсіздігі (еңбекақы, марапаттау, кәсіби даму).

Мотивацияныңрөлі

Мотивация – ішкі (intrinsic: жекеқызығушылық, жетістіксезімі) және сыртқы (extrinsic: жалақы, марапат, қолдау). Жану синдромы ішкімотивациянытөмендетеді, ал жоғары мотивация жануғақарсықорғанышболады (Herzbergтеориясы, Job Demands-Resourcesмоделі).

Қазақстан контекстінде (2025–2026 жылдардағыдеректербойынша):

• Педагогтардыңпсихологиялыққолдауғамұқтажекенірасталған.

• Орлеуорталығыныңпилоттықжобалары (Түркістан, Ақтөбе облыстары) – психологтықкеңес беру және стресс-менеджмент.

• Тренингтер: «Кәсібижану және оның алдыналу», «Ішкітепе-теңдіктісақтаустратегиялары».

Практикалықбөлім: Директордыңстратегиялары

1. Мотивацияныарттырустратегиялары

Стратегия	Сипаттамасы	Практикалықмысал (Атырау облысыбойынша)	Күтілетіннәтиже (KPI)
Марапаттау және мойындаужүйесі	Жетістіктердіашықмойындау, материалдық және моральдықынталандыру.	Ай сайын «Үздік педагог» номинациясы; Атырау облысының білім басқармасыдеңгейіндемарапатқа ұсыну; Instagram-да жетістіктердіжариялау.	Ұжымныңқанағаттанудеңгейінің 15–20%-ғаартуы.
Кәсіби даму мүмкіндіктері	Үздіксіз білім алуортасынқалыптастыру (Lifelonglearning).	«Өрлеу» БАҰО курстары, «Назарбаев Зияткерлікмектептерімен» тәжірибеалмасу, ішкі Lesson Study сессиялары.	Квалификациялықсанаталуүлесініңартуы, кәсібитоқыраудыңболмауы.
Автономия және шешімқабылдау	Педагогтарғасенімбілдіру, шешімқабылдауғақатыстыру.	Мектептің Даму жоспарынталқылаудамұғалімдердіңпікірінескеру; шығармашылықеркіндік беру.	Жауапкершіліксезімініңартуы, «бұйрықтыорындаушы» емес, «идея авторы» сезіну.
Жұмыс-өміртепе-теңдігі (Work-life balance)	Эмоционалдықжәнефизикалықденсаулықтысақтау.	Қағазбастылықтыазайту, демалыскүндерічаттардажұмысмәселесінқозғамау, «сауаттыесеп» (KPI автоматтандыру).	Педагогтардыңэмоционалдыжану (burnout) деңгейініңтөмендеуі.
Командалықмәдениет	Ынтымақтастықпенсенімгенегізделген орта.	Теам-building (Жайықөзеніжағасындағыдемалыс, спорттықжарыстар), ұжымдық рефлексия, «Ризашылық» парақтары.	Ұжымдағы тұрақтылық (Retentionrate) және ішкікеліспеушіліктердіңазаюы.

2. Кәсібижанудыңалдыналустратегиялары

№	Стратегия	Сипаттамасы	Практикалықмысал (Орындаутетігі)	Қолданужиілігі
1	Психологиялыққолдаужүйесі	Мектеп психологыныңжекекеңестері мен топтықтренингтері.	Аптасайынғы стресс-менеджмент сессиялары, тынысалужаттығулары мен арт-терапия.	Тоқсан сайын 2–3 сессия
2	Ерте диагностика	Кәсібижанудеңгейінанықтайтынтесттер (MaslachBurnoutInventory).	Жылбасында және соңындаанонимдісауалнамажүргізу, эмоционалдықкүйдіталдау.	Жылына 2 рет
3	Ресурстыққолдау	Жүктеменіоңтайландыружәне бюрократияныазайту.	Есептердіавтоматтандыру, «жұмыссыз» демалысчаттарыненгізу.	Тұрақты мониторинг
4	Демалыс және қалпынакелтіру	Мұғалімніңжекеуақытынақұрметпенқараумәдениеті.	«Менталдықдемалыс» күні (сауықтырукүні), йога немесе медитация шеберханалары.	Айына 1–2 рет
5	Эмоционалдық интеллект тренингтері	Mindfulness және стресскетөзімділікдағдыларындамыту.	«Эмоционалдыжанусиндромыныңалдыналу» және «Жан тыныштығы» шеберліксыныптары.	Тоқсанына 1–2 рет

3. Директордыңрөлі және KPI

• Модель болу: Өзіңізстресстібасқарудыкөрсетіңіз (демалысалу, шекарақою).

• Ашық диалог: Тоқсан сайын «ашықесік» сессиялары – педагогтардыңпікірінтыңдау.

• KPI мысалдары:

Педагогтардыңқанағаттанудеңгейі (сауалнама) – 85%+.

Жану белгілерініңдеңгейі (тест бойынша) – 20%-дан төмен.

Кәсіби дамуға қатысу – 90%+.

Ауысу/ауруға шығудеңгейітөмендеу.

Тиімдікерібайланыс және менторингмәдениетінқалыптастыру

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларынаарналған, мектептетиімдікерібайланыс (feedback) және менторингмәдениетінқалыптастырудыңтеориялықнегіздерін және практикалыққадамдарынашады. Заманауимектептепедагогтардыңкәсібидамуының ең тиімдіжолдарыныңбірі – конструктивті, уақтылы және қолдаушыкерібайланысжүйесі мен тәлімгерлік (менторинг) мәдениеті. Қазақстанда бұл мәселе педагог мәртебесітуралы Заңда, жаңартылған білім мазмұнында және 2023–2029 тұжырымдамасындапедагогтардыңүздіксізкәсібидамуыретіндебекітілген.

Теориялықбөлім

Тиімдікерібайланыстыңнегізгіпринциптері

Тиімдікерібайланыс – педагогтыңөсуіне ықпал ететін, мотивацияныарттыратын және өзін-өзі рефлексияға түрткіболатынақпарат.

Негізгімодельдер (Қазақстан мектептерінебейімделген):

• John Hattie – «Visible Learning»: керібайланыстыңәсері – 0.73 (өте жоғары эффект).

• Feedforward (Marshall Goldsmith) – өткенқателіктердіталқылаудангөріболашақта не жақсартуға болатынынайту.

• GROW модель – Goal – Reality – Options – Will (мақсат – шындық – нұсқалар – ерік).

• SBI модель (Situation – Behavior – Impact) – жағдай – мінез-құлық – әсер.

Тиімдікерібайланыстыңбелгілері:

• Нақты және мысалғанегізделген

• Уақтылы (көп күттірмей)

• Коллаборативті (диалог түрінде)

• Позитивтіниетпен (қолдауғабағытталған)

• Әрекеткебағытталған (не өзгертукеректігінкөрсетеді)

Менторлықмәдениеттіңнегіздері

Менторлық (тәлімгерлік) – тәжірибеліпедагогтыңжаснемесе жаңа мұғалімгежүйеліқолдаукөрсетуі. Қазақстанда педагог-мастер және педагог-сарапшысанаттарыүшінтәлімгерлікміндетті элемент.

Негізгітүрлері:

• Бірлескентәлімгерлік (peermentoring) – бірдеңгейдегімұғалімдербір-бірінекөмектеседі.

• Формальдытәлімгерлік – мектеп тарапынантағайындалған.

• Реверсивтітәлімгерлік – жасмұғалімдерцифрлыққұралдарбойыншатәжірибелімұғалімдергеүйретеді.

Практикалықбөлім: Директордыңқадамдықжоспары

1. Мектептекерібайланыс және менторингмәдениетінқалыптастыруқадамдары

1. Нормалар мен ережелердібекіту Педагогикалық кеңесте «Керібайланыс және тәлімгерліктуралыереже» қабылдау. Мысал: «Біздіңмектептекерібайланысәрқашанқолдаушы, нақты және әрекеткебағытталғанболады».

2. Тренингтер мен шеберханаларұйымдастыру

«Тиімдікерібайланыс беру және қабылдау» (SBI, GROW модельдері).

«Тәлімгерліктіңнегіздері» (рөлдікойындар, кейс-стади).

Жылсайынкемінде 2–3 тренинг (Өрлеу орталығы немесеішкіресурстарарқылы).

3. Тәлімгерлікжүйесін құру

Жаңа мұғалімдергетәлімгертағайындау (әдетте 1–3 жылтәжірибесі бар).

Тәлімгерлікжоспарынәзірлеу (тоқсан сайынғыкездесулер, бақылау сабақтары).

Реверсивтітәлімгерліктіенгізу (жасмұғалімдерцифрлыққұралдарбойыншатәжірибебөліседі).

4. Керібайланысқұралдарыненгізу

Сабақтан кейінгікерібайланыс парақтары (SBI форматында).

360° керібайланыс (оқушылардан, ата-аналардан, әріптестерден).

Онлайнқұралдар: Google Forms, Mentimeter, Padlet.

5. Мотивация және мойындаужүйесі

«Үздіктәлімгер» және «Ең тиімдікерібайланысберуші» номинациялары.

Тәлімгерліксағаттарын еңбек жүктемесіненесептеу (ҚР нормативтерінесәйкес).

Нәтижелерді мектеп сайтында, педагогтарчатындажариялау.

2. Қолдануғаарналғанқұралдар мен үлгілер

SBI керібайланысүлгісі «Мен сабағыңыздабайқадым (Situation), сізоқушыларғатапсырманытүсіндірукезіндевизуалдықұралдарды (интерактивтітақтадағыдиаграмманы) қолдандыңыз (Behavior). Осыныңарқасындаоқушылардың 80%-ы тапсырманыдұрыстүсінді (Impact). Келесіжолы тағы да осы әдістіқолданып, оқушылардың өз бетінше жұмыс істеуүлесінарттыруғаболады.»

Тәлімгерлік кездесу жоспарының үлгісі (тоқсандық)

Кездесу №	Тақырып	Мақсат	Әрекеттер (Технология)	Керібайланыстүрі
1	Танысу және мақсатқою	Күтулердіүйлестіру және даму траекториясынанықтау.	GROW әдісі: (Goal – Мақсат, Reality – Шындық, Options – Мүмкіндіктер, Will – Жігер).	Ашық сұрақтар: "Біржылданкейінөзіңдіқандаймаманретіндекөргіңкеледі?"
2	Сабақ жоспарлау	Критерийлікбағалауды сабақтың әр кезеңінеенгізу.	Бірлескенжоспарлау (Co-planning) және ресурстардыіріктеу.	Feedforward: Алдағы сабақты қалай жақсартуға болатынынаназараудару (болашаққабағытталған).
3	Сабақ бақылау және талдау	Сабақтың нәтижелілігінбағалау және олқылықтардыанықтау.	Бақылау және «Сабақты зерттеу» (Lesson Study) элементтерінқолдану.	SBI форматы: Situation (Жағдай), Behavior (Іс-әрекет), Impact (Әсері). "Оқушыларшулағанда, сен тоқтап қалдың, бұл сабақ қарқынынбәсеңдетті".
4	Қорытынды рефлексия	Кәсібиөсімдібағалау және жаңа мақсаттарқою.	Жеке рефлексия парағынтолтыру, портфолио таныстырылымы.	360° элементтері: Тәлімгерден, әріптестерден және оқушыларданалынғанкерібайланыстыталдау.

3. Күтілетіннәтижелер және KPI

Индикатор	Базалық деңгей (2025)	Мақсатты меже (2027–2028)	Өлшеу және верификация тәсілі
Педагогтардыңкерібайланысқақанағаттануы	60–65%	85%+	Тоқсандықанонимдісауалнама (Google Forms), фокус-топтықсұхбаттар.
Тәлімгерліккеқатысатынмұғалімдерүлесі	30–40%	80%+	Әдістемеліккеңесесептері, тәлімгерлердібекітутуралыбұйрықтар.
Жаңа мұғалімдердіңбейімделууақыты	6–9 ай	3–4 ай	Жаңа маманныңөзін-өзібағалаукартасы, психологиялықбейімделутесті.
Сабақ сапасыныңөзгеруі	Орташа 3.5 балл	4.2+ балл	Lesson Study бақылау парақтары, сабаққа қатысу журналы (5 балдық шкала).

Білім беру сапасын мониторингтеу және деректерді талдау (Data-driven)

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларына арналған, білім беру сапасын мониторингтеу және деректерге негізделген шешім қабылдау (data-driven decision making) процестерін теориялық және практикалық тұрғыдан ашады. Заманауи мектеп басқаруында деректер – стратегиялық жоспарлаудың, ресурстарды тиімді бөлудің және оқушылардың жетістіктерін арттырудың негізгі құралы. Қазақстанда бұл бағыт 2023–2029 жылдарға арналған орта білім тұжырымдамасына, электрондық журнал жүйесіне (Kundelik.kz, EDUS және т.б.), Білім алушылардың білім жетістіктеріне мониторингке (ББЖМ) және PISA/TIMSS халықаралық зерттеулеріне сүйенеді.

2025–2026 оқу жылында білім сапасын мониторингтеу цифрлық құралдармен (электрондық журнал, AI элементтері) күшейтілуде, ал деректерге негізделген басқару мектептердің даму жоспарының міндетті бөлігі болып табылады.

Теориялық бөлім

Білім сапасын мониторингтеудің мақсаты мен принциптері

Мониторинг – білім беру процесінің нәтижелерін жүйелі бақылау, талдау және түзету процесі. Data-driven тәсіл – барлық шешімдер (оқу жоспарын өзгерту, педагогтарды қолдау, ресурстар бөлу) нақты деректерге (оқушылардың үлгерімі, сауалнамалар, тест нәтижелері) негізделеді.

Қазақстандағы негізгі құралдар (2025–2026 жылғы жағдай бойынша):

• Электрондық журнал (Kundelik.kz, EDUS платформалары) – күнделікті үлгерім, қатысу, бағалау деректері.

• ББЖМ (Білім алушылардың білім жетістіктеріне мониторинг) – тәуелсіз бағалау, PISA/TIMSS элементтері.

• PISA-2025 – халықаралық зерттеу (оқу сауаттылығы, математика, жаратылыстану).

• Ішкі сапаны қамтамасыз ету жүйесі – мектеп ішіндегі бақылау (сабақ бақылауы, ортақ бағалау).

• Цифрлық құралдар – AI элементтері (2025–2029 тұжырымдамасы бойынша этикалық және қауіпсіз пайдалану).

Принциптер:

• Үздіксіздік (тоқсан сайын, жылсайын).

• Объективтілік (деректердіңсенімділігі).

• Әрекеткебағытталу (талдау → шешім → түзету).

• Қатысымдық (педагогтар, ата-аналар, оқушылардеректердіталқылайды).

Практикалықбөлім

Мониторинг және деректерталдауалгоритмі (директорға арналған)

1. Деректеркөздерінанықтау және жинау

Электрондық журнал (Kundelik/EDUS): үлгерім, қатысу, бағалаустатистикасы.

Ортақ бағалау (критерийлікбағалаунәтижелері).

ББЖМ және PISA/TIMSS сынақтары (облыстық/республикалықдеңгейде).

Сауалнамалар: оқушылардыңқанағаттануы, педагогтардыңкерібайланысы.

Ішкібақылау: сабақ бақылауы, Lesson Study нәтижелері.

2. Деректердіталдауқұралдары

Excel/Google Sheets: диаграммалар, трендтер (орташа балл динамикасы).

Kundelik/EDUS аналитика модульдері: автоматтыесептер (пән бойынша, сынып бойынша сапа үлесі).

SWOT + деректер: әлсізпәндер/сыныптардыанықтау.

KPI индикаторлары (даму жоспарынасәйкес):

• Білім сапасыүлесі (4–5 балл) – 70%+.

• Функционалдықсауаттылықкөрсеткіші (PISA/TIMSS бойынша) – +10–15%.

• Қатысудеңгейі – 95%+.

• Оқушылар/ата-аналарқанағаттануы – 85%+.

1. Талдаунәтижелерінталқылау және шешімқабылдау

Тоқсан сайынпедагогикалық кеңесте деректердіқарау.

Әлсіз жақтар бойыншаіс-шараларжоспары (мысалы, математикадаүлгерім төмен болса – қосымша сабақтар, тәлімгерлік).

Data-drivenшешімдер:

• Деректерге сүйене отырып, оқу жүктемесінтүзету.

• Педагогтардыңбіліктілігінарттырубағыттарынанықтау.

• Ресурстардықайтабөлу (цифрлыққұралдар, қосымша кабинеттер).

1. Мониторинг кестесі (үлгі, 2025–2026 оқу жылына)

Кезең	Дерек көзі	Талдау фокусы	Жауапты тұлға	Мерзімі	Күтілетіннәтиже / Басқарушылықшешім
Тоқсан басында (Диагностика)	Электрондық журнал (Күнделік), бастапқыбақылаужұмыстары.	Оқушылардыңбастапқыүлгерімі, жазғыдемалыстанкейінгі білім деңгейі.	Оқу ісіжөніндегіорынбасар	Қыркүйек	Базалықдеңгейдіанықтау: Оқу бағдарламаларынатүзетулеренгізу, деңгейліктоптар құру.
Тоқсан ортасы (Мониторинг)	СОР (БЖБ) нәтижелері, оқушылар мен ата-аналарсауалнамасы.	Пәндербойынша сапа үлесі, ең күрделітақырыптардыанықтау.	Пән әдіскерлері, ӘБ жетекшілері	Қараша / Наурыз	Әдістемеліккөмек: Әлсізтақырыптарбойынша қосымша консультациялар мен Lesson Study сессияларынұйымдастыру.
Тоқсан соңы (Қорытынды)	СОЧ (ТЖБ) нәтижелері, ББЖМ (МОДО) элементтері.	Тоқсандыққорытынды сапа үлесі, мектепішілікбақылау (ВШК) есебі.	Директор, орынбасарлар	Желтоқсан / Наурыз / Мамыр	Жоспардытүзету: Нашар нәтижекөрсеткенсыныптар/пәндербойынша "Дағдарысжоспарын" іске қосу.
Жыл соңы (Прогноз)	PISA/TIMSS сынақтары, мемлекеттікемтихандар, жылдықесеп.	Жылдық білім динамикасы, халықаралықстандарттарменсалыстыру.	Мектеп директоры	Маусым	Стратегиялықжоспарлау: Келесі оқу жылынаарналған Даму жоспарының жаңа индикаторларынбекіту.

5. Қазақстандағы ерекшеліктер мен мысалдар (Атырау облысыконтекстінде)

• Электрондықплатформалар – Kundelik және EDUS арқылыавтоматты аналитика (үлгерімдинамикасы, пәндік үлес).

• ББЖМ және PISA-2025 – облыстықдеңгейденәтижелердіталдау, әлсізбағыттарға (оқу сауаттылығы, математика) қосымша қолдау.

• Цифрлық трансформация – 2025–2029 тұжырымдамасыбойынша AI элементтеріненгізу (этикалыққолдану, дерек қорғау).

• Мысал: Егерэлектрондық журнал деректерібойынша7-сыныпта математика сапасы 65% болса → PLC топтарықұрып, Lesson Study арқылыдифференциалдытапсырмалардыенгізу → тоқсан соңында +12% өсу.

Мектептіңцифрлықтрансформациясы және IT-инфрақұрылым

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларынаарналған, заманауимектептіңцифрлықтрансформациясы және IT-инфрақұрылымындамытубойыншатеориялықнегіздер мен практикалықұсыныстардықамтиды. 2025–2026 оқу жылындаҚазақстанның білім беру жүйесі «Цифрлық Қазақстан», «SMART ОҚУ АҒАРТУ», «Келешекмектептері» және «Жайлы мектеп» ұлттық жобаларыаясындацифрландырудыжеделдетуде. Атырау облысында бұл үдеріс жаңа мектептердіңсалынуымен және цифрлықтеңсіздіктіжоюғабағытталған.

Теориялықбөлім

Цифрлықтрансформацияныңмәні мен мақсаттары

Цифрлық трансформация – білім беру процесін, басқаруды және инфрақұрылымдыцифрлықтехнологиялармен (интернет, платформалар, AI, деректераналитикасы) қайта құру. Қазақстандағы негізгімақсаттар (2025–2029 тұжырымдамасы және «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасыбойынша):

• Оқушылардың цифрлықсауаттылығын және функционалдықсауаттылығын арттыру.

• Педагогтардың цифрлыққұзыреттілігін дамыту (Moodle, Google Classroom, AI құралдары).

• Оқу процесінжеке траекторияға бейімдеу (адаптивтіоқыту).

• Басқарудыавтоматтандыру (электрондық журнал, деректераналитикасы).

• Цифрлықтеңсіздіктіжою (ауыл/қала, әлеуметтіктоптарарасында).

2025–2026 оқу жылындағы жаңалықтар:

• «Цифрлықсауаттылық» және «Информатика» пәндеріне жасанды интеллект элементтерін енгізу.

• ЖИ-мен жұмыс істеуқұзыретінқалыптастыру (этикалықстандарттарбекітілген).

• «SMART ОҚУ АҒАРТУ» жобасы – білім берудіңбірыңғайцифрлықэкожүйесін құру.

IT-инфрақұрылымныңнегізгікомпоненттері

Мектептіңцифрлықинфрақұрылымымыналардықамтиды:

• Интернет және байланыс — жылдамдықкемінде 100 Мбит/с (Wi-Fi толық жабу).

• Құрал-жабдықтар — интерактивтітақталар, компьютерлер/планшеттер (оқушыға 1:4–1:6 қатынасы), проекторлар.

• Платформалар — Kundelik.kz (электрондық журнал), EDUS Mektep (білім беру платформасы), Online Mektep (қашықтаноқыту), BilimLand, Daryn Online.

• Қауіпсіздік — деректер қорғау, этикалық ЖИ қолдану, киберқауіпсіздікережелері.

• AI және жаңа құралдар — адаптивтіоқытужүйелері, автоматтандырылғанбағалау.

«Келешекмектептері» жобасыбойынша жаңа мектептерцифрлықинфрақұрылыммен толық жабдықталады (интернет, смарт-кабинеттер, AI Labзертханалары).

Практикалықбөлім

Директорға арналғанқадамдықжоспар (2025–2026 оқу жылына)

1. Ағымдағыжағдайдыдиагностикалау

IT-инфрақұрылымаудиті: интернет жылдамдығы, құрал-жабдықтар саны, платформалардыпайдаланудеңгейі.

Педагогтардыңцифрлыққұзыреттілігісауалнамасы (DIGCOMPқұралдарыбойынша).

Оқушылардыңцифрлықсауаттылығыдеңгейі (ішкі тест немесе ББЖМ деректері).

2. Инфрақұрылымдыдамытужоспары

Компонент	Минималды стандарт (2025–2026)	Стратегиялыққадамдар мен мерзімдер	Қаржыландырукөздері
Интернет жылдамдығы	100 Мбит/с+ (Барлықкабинеттер мен коворкингтерде тұрақты Wi-Fi).	Провайдермен жаңа келісімшартжасау, мектепішіліклокальдіжеліні (LAN) жаңарту (2025 қыркүйек).	«Цифрлық Қазақстан» мемлекеттікбағдарламасы + жергілікті бюджет.
Интерактивтітақталар	Барлық оқу кабинеттерінде (100%)сенсорлықпанельдер.	Ескіргенпроекторлардыинтерактивтіпанельдергекезең-кезеңіменауыстыру (2025–2026).	Жан басынашаққандағықаржыландырунормативі + Демеушілік.
Компьютер/планшет қатынасы	Оқушы санынашаққанда 1:5–1:6 (Инновациялықмектептерде 1:3).	Компьютерлікпаркті жаңарту, мобильдіпланшеттіксыныптарды (Mobile Carts) енгізу.	«Келешекмектептері» жобасы + Республикалық бюджет.
Платформаларинтеграциясы	Kundelik + EDUS + Online Mektep біртұтасдеректержүйесі.	Педагогтардыдеректердіталдау (Data Analytics) бойыншаоқыту, электрондықесептілікті 100% автоматтандыру.	Бюджет + «Өрлеу» БАҰО курстары.
Киберқауіпсіздік	Мазмұндысүзу (Content filtering) және деректерді қорғау.	Мектеп серверінеқорғанысорнату, оқушылар мен ата-аналарғакибергигиенатренингтерінөткізу (2025 қазан).	Білім министрлігінің нұсқаулықтары + Ішкітехникалық сервис.

3. Педагогтардыдайындау

Цифрлыққұзыреттіліктіарттырукурстары (Өрлеу, Moodle/Google Classroomбойынша 40+ сағат).

PLC және Lesson Study топтарындацифрлыққұралдардыталқылау.

Реверсивтіменторинг: жасмұғалімдертәжірибелілерге AI құралдарынүйрету.

4. Оқу процесінцифрландыру

«Цифрлықсауаттылық» пәнінде ЖИ элементтеріненгізу (адаптивтітапсырмалар).

Онлайн платформаларарқылыжеке траектория құру (EDUS Mektep-те).

Деректераналитикасы: Kundelik/EDUS есептерінпайдаланып, әлсізтақырыптардыанықтау.

5. Мониторинг және KPI

Индикатор	Базалық деңгей (2025 басында)	Мақсатты меже (2026 соңы)	Өлшеу және верификация тәсілі
Педагогтардыңцифрлыққұзыреттілігі	60–70%	85–90%	Арнайыкурстарданөткенітуралысертификаттар және кәсібидағдылардыөзін-өзібағалаусауалнамасы.
Платформалардыпайдаланудеңгейі	50–60%	90%+	EDUS, Kundelik.kz және Online Mektepжүйелерініңбелсенділікстатистикасы (Log-inдеректері, жүктелгенматериалдар).
Интернетпенқамту (жабу) аймағы	70–80%	100%	Мектептіңбарлықнүктесіндегі (кабинеттер, дәліздер, кітапхана) сигнал сапасынтехникалықтексеруактісі.
Оқушылардыңцифрлықсауаттылығы	Орташа деңгей	+15–20% өсім	Информатикапәнібойыншаішкітестілеу және ББЖМ (МОДО) аясындағыцифрлықдағдыларнәтижесі.

Атырау облысынаарналғанерекшеліктер

• «Келешекмектептері» жобасыаясында жаңа мектептерцифрлықинфрақұрылыммен (смарт-кабинеттер, жоғарыжылдамдықты интернет) жабдықталуда.

• Өңірдемұнай-газкомпанияларыменсеріктестікарқылыдемеушілік (құрал-жабдықтар, интернет) тартумүмкіндігіжоғары.

• Ауылмектептеріндегіцифрлықтеңсіздіктіжою – басымдық (мобильді мұғалім, спутниктік интернет).

Инклюзивті білім беру ортасынстратегиялықжоспарлау

Бұл әдістемелік құрал мектеп директорларынаарналған, мектептеинклюзивті білім беру ортасынстратегиялықжоспарлаудыңтеориялықнегіздерін және практикалыққадамдарынашады. Заманауи білім беру жүйесінде инклюзия – ерекше білім беру қажеттілігі бар (ЕБҚ) оқушылардыңжалпы ортаға толық қосылуы, бұл олардың білім алуқұқығынқамтамасызетеді. Қазақстанда инклюзивті білім «Білім туралы» Заңының47-бабына, 2023–2029 жылдарғаарналған орта білім тұжырымдамасына және «Инклюзивтібілімдідамыту» тұжырымдамасынасүйенеді. Атырау облысындаинклюзивтіортаныдамытуүшінжергілікті бюджет және «Жайлы мектеп» жобасыныңресурстарықолданылады.

Теориялықбөлім

Инклюзивті білім беру ортасыныңтүсінігі

Инклюзивті білім – барлықоқушылардың (қалыпты және ЕБҚ барлардың) бірортада білім алуы, олардыңқажеттіліктерінебейімделгенқолдауарқылы. Теориялықнегізі – ЮНЕСКОныңСаламанкалықдекларациясы (1994) және Қазақстанның «Инклюзивтібілімдідамытутұжырымдамасы» (2021–2025 жылдарғаарналған).

Негізгікомпоненттер:

• Физикалыққолжетімділік: Пандустар, лифттер, сенсорлықбөлмелер.

• Педагогикалыққолдау: Дифференциалдыоқыту, психологиялық-педагогикалыққолдау (ППҚ).

• Әлеуметтік орта: Толеранттылық, буллингтіңалдыналу.

• Ресурстыққамтамасызету: Мамандар (психолог, логопед, дефектолог), құралдар.

Стратегиялықжоспарлау – мектептің даму бағдарламасынаинклюзияныенгізу, SMART мақсаттарқою және KPI арқылымониторингтеу.

Қазақстан контекстіндегімаңызы

ҚР-да инклюзивтібілімдідамытубасымдықболыпотыр: 2025 жылымектептердің 70–80%-ындаинклюзивті орта құрылуытиіс. Атырау облысында ЕБҚ оқушыларсаныныңөсуінебайланысты (демографиялықфакторлар) стратегиялықжоспарлаумаңызды. Деректербойынша, 2025 жылыоблыстағымектептерде ПМПК (психологиялық-медициналық-педагогикалық комиссия) ұсыныстарыбойыншақолдаукүшейтіледі.

Практикалықбөлім

Стратегиялықжоспарлауқадамдары

1. Диагностика және талдау

ЕБҚ оқушылардыңсанын және қажеттіліктерінанықтау (ПМПК деректері, сауалнамалар).

SWOT талдауы: күшті жақтар (қолдаушыұжым), әлсіз жақтар (кабинеттердіңжетіспеуі).

PEST талдауы: саяси (заңдар), экономикалық (бюджет), әлеуметтік (ата-аналардыңпікірі), технологиялық (цифрлыққұралдар).

2. Мақсаттар мен міндеттердіанықтау SMART мақсаттарқою:

Мақсат: 2025–2027 жылдары ЕБҚ оқушылардыңқолжетімділігін 100%-ға қамтамасызетуүшін 5 кабинеттіжабдықтау және барлықпедагогтарға инклюзия бойынша 24 сағаттықкурстанөткізу. Міндеттер: ПМПК-мен ынтымақтастық, ресурстардыбөлу, мониторинг.

3. Ресурстардыбөлу

Адами: Психолог, логопед, дефектологтытағайындау (штат бірлігінашу).

Қаржылық: Жан басынашаққандағы норматив (ЕБҚ оқушыға 2 есе артық) + гранттар.

Материалдық: Сенсорлықбөлме, визуалдықұралдар, цифрлықплатформалар (адаптивтіоқытуүшін).

4. Іскеасыружолкартасы (үлгікесте)

№	Стратегиялықіс-шара	Орындаумерзімі	Жауаптытұлғалар	Күтілетіннәтиже (KPI)
1	ЕББҚ оқушылардыңқажеттіліктерінтереңдиагностикалау	2025 қыркүйек	Мектеп психологы, ПМПК мамандары	Әр балаға арналған Жеке оқу жоспары (ЖОЖ)мен нақты деректербазасыныңдайынболуы.
2	Педагогтардыңинклюзивтіқұзыреттілігінарттыру (Тренингтер)	2025 қазан	Әдістемелікорынбасар, «Өрлеу» БАҰО	Педагогтардың 100%-ы инклюзивтіоқытуәдістемесі мен саралапоқыту (differentiation) бойыншасертификатталуы.
3	Материалдық-техникалықбазаны (кабинеттерді) жабдықтау	2025–2026	Мектеп директоры, шаруашылықорынбасары	5 арнайыкабинеттің (сенсорлық, логопед, емдік дене шынықтыру, психолог) толық жабдықталуы.
4	"Шексіз мектеп" толеранттылықбағдарламасы	Тоқсан сайын	Әлеуметтік педагог, тәрбиеісіорынбасары	Мектептегі буллинг оқиғаларының 0-ге дейіназаюы; оқушылар мен ата-аналардыңинклюзиянықабылдаудеңгейініңартуы.
5	Индикативті мониторинг және стратегиялықтүзету	Жылсайын (маусым)	Мектеп директоры	Сапалықкөрсеткіштердің (оқушылардыңәлеуметтенуі, үлгерімі) 10–15%-ға өсуі.

5. Мониторинг және бағалау

KPI индикаторлары: ЕБҚ оқушылардыңқанағаттануы (сауалнама) – 85%+, үлгерімсапасы – +10%, қолжетімділік сертификаты.

Деректерталдауы: Электрондық журнал арқылыүлгерімдинамикасы, ББЖМ нәтижелері.

Жылсайынпедагогикалық кеңесте талқылау.

Атырау облысынаарналғанерекшеліктер

Облыстағымектептердеинклюзияныдамытуүшін «Жайлы мектеп» жобасыныңресурстары (жаңа ғимараттардапандустар, лифттер) және жергіліктіәкімдіктіңқолдауықолданылады. Цифрлықтрансформацияменбіріктіру: EDUS Mektepплатформасында ЕБҚ оқушыларғаарналғанадаптивтімодульдеренгізу.

1. Мектеп имиджінің құрамдас бөліктері

Мектеп имиджі екі бағытта қалыптасады: ішкі (ұжым мен оқушылар) және сыртқы (ата-аналар, билік, қоғам).

Бағыт	Мазмұны мен стратегиялықмәні	Басқару құралы (Инструментарий)	Күтілетіннәтиже
Визуалды имидж	Мектептіңэстетикалыққабылдануы және бірегейлігі.	Бірыңғай дизайн-код, мектеп логотипі, заманауи мектеп формасы, кабинеттернавигациясы.	Мектептіңтанымалдылығы, оқушылардың өз мектебінедегенмақтанышсезімі.
Кәсіби имидж	Білім беру қызметініңсапасы мен мұғалімдердіңмәртебесі.	Педагогтардыңхалықаралық/республикалықжетістіктері, рейтингтер, авторлық бағдарламалар.	Ата-аналардыңсенімі, білім сапасының тұрақты өсуі.
Әлеуметтік имидж	Мектептіңқоғамдыққұндылықтарға қосқан үлесі.	Қайырымдылықакциялары, еріктілер (volunteers) клубтары, ардагерлерменкездесулер, мектеп дәстүрлері.	Жергіліктіқоғамдастықтың (community) қолдауы мен жағымдыәлеуметтікпікір.
Коммуникациялық имидж	Ақпараттықашықтық және жеделкерібайланыс.	Ресми сайт, Instagram (SMM), Facebook, Telegramарналары, ата-аналармен онлайн-диалог.	Шұғылақпараттандыру, қауесеттердіңалдыналу, мектептің «ашық» мекемеретіндегібеделі.

2. Ата-аналармен жұмыс: «Қарсыластан — Серіктеске»

Заманауи стратегия ата-ананыбақылаушыемес, мектептіңдамуынақатысушы ретіндеқарастырады.

Ата-аналарменбайланыстың 3 деңгейі:

1. Ақпараттандыру: Мектеп өмірітуралыуақытылы хабар беру (сайт, чаттар).

2. Кеңесалу: Ата-аналардыңпікірінескеру (сауалнамалар, фокус-топтар).

3. Бірлескен басқару: ҚамқоршылықкеңеспенАта-аналаркомитетініңбелсенді жұмысы.

3. Мектептің SMM және ақпараттықсаясаты

Мектептіңәлеуметтікжелілері — бұл директордың «виртуалдықабылдауы».

• Ашықтық (Transparency): Мектептегімәселелердіжасырмай, оларды шешу жолдарынкөрсету.

• Сторителлинг: Құрғақ есептердіңорнына «жеңістарихтарын» (оқушыныңнемесемұғалімніңжетістігі) айту.

• Тұрақтылық: Ақпаратты күн сайынбөлісу (күніне 1-2 пост немесе сторис).

4. Кризистік PR (Дағдарысжағдайындағы әрекет)

Мектептекелеңсіз жағдай орыналғандадиректордыңалгоритмі:

1. Үнсізқалмау: Ресмиақпараттыалғашқы 1-2 сағатта беру (әйтпесеқауесеттарайды).

2. Жауапкершілікалу: Болған жағдайдымойындап, тексерісжүріпжатқанынхабарлау.

3. Эмпатия: Зардапшеккентарапқақолдаукөрсету.

5. Практикалықтапсырма: «Мектеп бренд-бугы»

Мектеп директорынаимидждідамытуүшінкелесіқадамдардыжасауұсынылады:

• Аудит: Мектеп туралыинтернетте не жазылғанынтексеріңіз (Google-да іздеу).

• Бірегейлік: "Біздің мектеп басқаларданнесіменерекшеленеді?" деген сұраққа 3 сөзбенжауапберіңіз.

• Амбассадорлар: Әлеуметтікжелідебелсенді, мектептіқолдайтын 5-10 ата-ана мен мұғалімдіанықтаңыз.

Мектеп директорыныңPR-чеклисті:

• [ ] Мектептіңбірыңғайстилі (логотип, түстер) бар ма?

• [ ] Ата-аналарғаарналған «Жиіқойылатын сұрақтар» (FAQ) бөлімісайтта бар ма?

• [ ] Мектеп туралыжағымсызпікірлермен жұмыс істеуалгоритмідайын ба?

Сізгемектептің Instagram парақшасынжүргізугеарналған "Контент-жоспардың" (бірайлықтақырыптар) үлгісінжасапберейін бе?

ҚОРЫТЫНДЫ

«Заманауи мектептің стратегиялық басқару негіздері» атты әдістемелік құрал мектеп директорының кәсіби құзыреттілігін арттыруға, басқару мәдениетін жаңғыртуға және білім беру ұйымының тұрақты дамуын қамтамасыз етуге бағытталған кешенді жүйе болып табылады.

Қазіргі білім беру кеңістігінде мектепті тиімді басқару – тек әкімшілік функция емес, стратегиялық ойлау, деректерге негізделген шешім қабылдау, командалық көшбасшылық пен өзгерістерді басқару қабілеттерін талап ететін күрделі үдеріс. Осы тұрғыдан алғанда, бағдарлама мазмұны заманауи басқару теориялары мен ұлттық білім беру саясаты талаптарына сәйкес әзірленді.

Бағдарлама Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі айқындаған стратегиялық даму бағыттарына сәйкес келеді және Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы талаптарын іске асыруға мүмкіндік береді.

Әдістемелікқұралдыңнәтижесінде:

• мектептің даму стратегиясыжүйелітүрдеқұрылады;

• басқару шешімдерініңтиімділігіартады;

• білім сапасынмониторингтеу тұрақты жүйегеайналады;

• ұжымдастратегиялықойлаумәдениетіқалыптасады.

Осылайша, ұсынылғанбағдарлама мектеп директорынастратегиялықбасқарудың нақты құралдарынмеңгеруге, білім беру ұйымын ұзақ мерзімді даму траекториясынабағыттауға және заманауи мектеп моделінқалыптастыруғамүмкіндікбереді.

Бағдарламаныжүйеліенгізу – білім сапасынарттырудың, басқару тиімділігінкүшейтудің және мектептіңбәсекегеқабілеттілігінқамтамасызетудіңмаңыздышартыболыптабылады.

ПАЙДАЛАНҒАНӘДЕБИЕТТЕР

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Астана.

2. Қазақстан Республикасының Педагог мәртебесітуралы Заңы. – Астана.

3. Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі. Жалпы орта білім берудіңмемлекеттікжалпығаміндетті стандарты. – Астана.

4. Organisation for Economic Co-operation and Development. EducationPolicy Outlook. – Paris.

5. Peter Drucker. Management: Tasks, Responsibilities, Practices. – New York.

6. Michael Porter. Competitive Strategy: Techniques for Analyzing Industries and Competitors. – New York.

7. John P. Kotter. Leading Change. – Boston.

8. Stephen R. Covey. The 7 Habits of Highly Effective People. – New York.

9. Philip Kotler. Marketing Management. – New Jersey.

10. UNESCO. Education 2030: Incheon Declaration and Framework for Action. – Paris.

11. Ахметов К.Ғ. Білім беру менеджменті. – Алматы: Қазақ университеті.

12. Қалиев С.Қ. Педагогикалық менеджмент негіздері. – Алматы.