Заманауи қоғамдағы функционалдық сауаттылық және тілдік құзіреттіліктер

Астана қаласы, №2 «Дарын» ОММЛИ қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі Ж.Т.Құлмағанбетованың «Заманауи қоғамдағы функционалдық сауаттылық және тілдік құзіреттіліктер» шеберлік сыныбының тезис-жоспары.

Мәселе: функционалдық сауаттылықты дамыту жолдары

Мақсаты: Заманауи қоғамдағы өзгерістерге сәйкес оқу мақсаттарын өзгерту

Міндеттері:

1. Заманауи трендтерді анықтау;

2. Функционалдық сауаттылықты дамыту мақсаттарына тоқталу;

3. Оқыту мақсаттарының бағытын өзгерту қажеттілігіне көз жеткізу;

4. Іс-тәжірибеде қолданылатын әдістерді талдау;

5. Тиімді кері байланыс орнату

Адамзат күн өткен сайын алуан түрлі экологиялық, экономикалық, әлеуметтік және саяси сын-қатерлерге тап болуда. Демографиялық, геосаяси, технологиялық және экологиялық өзгерістердің жылдамдығы қарқынды артып келе жатқандықтан, адамзат барған сайын күрделі қауіпқатерлерге тап болуда. Сонымен қатар оның алдынан бұрын болмаған жаңа мүмкіндіктер де ашылуда. Қазіргі таңда бізді қоршаған әлем өзара байланыс пен өзара тәуелділіктің жоғары деңгейімен сипатталады

Мұндай жағдайларда білім берудің мақсаты адамдардың және қоғамдастықтардың жергілікті және жаһандық деңгейдегі өзгерістерге бейімделуіне көмектесу ғана емес, сонымен қатар адамзаттың адамгершілік ізгілікті ұстануы және биофизикалық ортаны сақтауы үшін жастардың өзі өмір сүретін әлемді өзгерту және жақсарту әлеуетін арттыру болып табылады. Бүгінгі таңда көптеген елдер білім беру мақсаттары ретінде келесі мақсаттарды айқындайды: өзгермелі әлемге бейімделе алатын, өзінің кәсіби қызметін жауапкершілікпен және шығармашылықпен атқаратын, икемді, төзімді және ынталы адамдарды оқыту және тәрбиелеу.

Қазіргі білім беру балалардың мектепте алған білімін оқуда және әртүрлі өмірлік жағдайларда, тұлғааралық қарым-қатынаста және әлеуметтік қатынастарда практикалық қолдану дағдыларын дамытуға бағытталуы керек. Сондықтан қазіргі таңда мектепте білім беру «soft skills» – «икемді дағдыларды» немесе «әмбебап дағдыларды», «XXI ғасыр дағдыларын» дамытуы тиіс. Мектептегі сабақтар барысында пәндік біліммен қатар оқушылардың мектепте білім алу тәжірибесінде де, мектепті бітіргеннен кейін де жетістікке жетуіне ықпал ететін кең ауқымды дағдыларды қалыптастыру және дамыту маңызды. 2015 жылы Дүниежүзілік экономикалық форум «Білімге жаңа көзқарас» атты халықаралық есебінде ХХІ ғасырдағы табысты адамға тән білімі мен дағдыларының 16 түрін айқындады. Олар үш негізгі блокты қамтыды: «Негізгі дағдылар» (АКТ-дағдылар, қаржылық, мәдени және азаматтық сауаттылық); «Құзыреттіліктер» (креативтілік, қарым-қатынасқа бейімділік және проблемаларды шешу) «Мінез-құлық сипаттамасы» (командада жұмыс істеу дағдылары, көшбасшылық қасиеттер, бастамашылдық).

Білім берудің төрт қыры өзара бір-бірімен байланысты, ал тиімді оқу – осылардың әрқайсысының элементтерінің бай жиынтығы. Қажетті дағдыларды игермей, енжар меңгерілген білім көп жағдайда үстірт білім болады (мұндай білім жаттап алған, бірақ түсініксіз, қолдануға тиімсіз әрі уақыт өте құнсызданады), сондықтан оны кез келген жағдайда жеңіл қолданыла бермейді. Пәнді терең түсінуге және оқу нәтижелерін қолдануға білімнің мазмұндық бөлігін дағдылармен толықтырып, өзара күшейту арқылы қол жеткізуге болады

Қазақ тілі сабағында функционалды сауаттылықты дамыту Қазіргі заманда білім беру жүйесінің басты мақсаты – оқушының функционалдық сауаттылығын дамыту. Функционалдық сауаттылық – бұл адамның алған білімін өмірде қолдана білуі, түрлі мәселелерді шешу үшін аналитикалық және сыни тұрғыдан ойлау қабілетін дамыту. Қазақ тілі сабағы функционалды сауаттылықты дамытуда маңызды рөл атқарады, өйткені ол оқушының тілдік, коммуникативтік, және әлеуметтік дағдыларын қалыптастырады. Функционалды сауаттылықтың маңызы Функционалды сауаттылық оқушының жеке басының дамуына ғана емес, сонымен қатар оның әлеуметтік, кәсіби, мәдени және азаматтық тұрғыдан қалыптасуына ықпал етеді.

Қазақ тілі сабағында функционалдық сауаттылықты дамыту:

1. Тілдік құзыреттілікті арттыру – оқушының ана тілінде еркін сөйлеуі мен жазу дағдыларын жетілдіру.

2. Коммуникациялық дағдыларды дамыту – тіл арқылы қарым-қатынас жасауды, пікір білдіруді, өз ойын анық жеткізуді үйрету.

3. Мәтінмен жұмыс істеу қабілетін дамыту – ақпаратты түсіну, талдау және қолдану біліктілігін қалыптастыру.

Қазақ тілі сабағында қолданылатын әдіс-тәсілдер

1. Мәтін талдау және мәтін құрастыру

2. Оқушыларға өмірде жиі кездесетін функционалды мәтіндермен жұмыс жасау үйретіледі (мысалы, нұсқаулықтар, жарнамалар, өтініштер). Бұл әдіс олардың мәтіндік сауаттылығын арттырады.

Сабақ үлгісі көрсетіледі.