АЛҒЫС АЙТУ МӘДЕНИЕТІ: ҚАЗАҚСТАН ҚОҒАМЫНДАҒЫ БІРЛІК ПЕН ТАТУЛЫҚТЫҢ СИМВОЛЫ

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің «7М01601 – Тарих» білім беру бағдарламасының

2 курс магистранты Ахмет Самал Дауренқызы

Алматы қаласы, Қазақстан

Қазіргі жаһандану жағдайында қоғамның тұрақты дамуы тек экономикалық немесе саяси факторлармен ғана емес, сонымен қатар оның рухани-мәдени құндылықтарымен де айқындалады. Қоғамдағы адамдар арасындағы өзара түсіністік, сыйластық, адамгершілік пен мейірімділік сияқты қасиеттер әлеуметтік тұрақтылықтың маңызды негізі болып табылады. Осындай құндылықтардың бірі – алғыс айту мәдениеті. Алғыс айту – адамның адамға деген құрметін, ризашылығын, ізгілігін білдіретін терең мағыналы әлеуметтік және мәдени феномен. Ол тек этикалық мінез-құлық нормасы ғана емес, сонымен қатар қоғамдағы сенім мен ынтымақтастықты нығайтатын маңызды әлеуметтік институт болып табылады. Қазақстанда бұл құндылық ерекше деңгейде дәріптеліп, мемлекеттік маңызға ие мәдени мереке ретінде қалыптасты. Соның айқын дәлелі – жыл сайын атап өтілетін 1 наурыз – Алғыс айту күні.

Алғыс айту күні – Қазақстан халқы үшін ерекше мағынаға ие мереке. Бұл күн адамдардың бір-біріне деген құрметі мен ризашылығын білдіруімен қатар, ел тарихындағы күрделі кезеңдерде қалыптасқан өзара көмек пен қолдаудың символы болып саналады. Қазақстан көпэтносты мемлекет ретінде әлемге танымал. Еліміздің территориясында жүзден астам этнос өкілдері бейбітшілік пен келісім жағдайында өмір сүріп келеді. Мұндай бірегей қоғамдық келісім кездейсоқ қалыптасқан құбылыс емес. Оның негізінде тарихи тәжірибе, мәдени дәстүр және халықтың адамгершілік құндылықтары жатыр.

ХХ ғасырдың ауыр тарихи кезеңдерінде Қазақстанға түрлі халықтардың өкілдері күштеп қоныс аударылғаны белгілі. Сол уақытта елімізге келген көптеген этностар қиын әлеуметтік жағдайда болды. Дегенмен қазақ халқы өзіне тән кеңпейілділігі мен қонақжайлылығын танытып, тағдыр тәлкегіне түскен халықтарды жатсынбай, оларға қолдау көрсетті. Азық-түлігімен бөлісіп, баспанасына паналатып, барынша көмек көрсетті. Бұл тарихи шындық Қазақстандағы этносаралық келісімнің іргетасын қалаған маңызды факторлардың бірі болды. Сол кезеңдегі адамдар арасындағы өзара көмек пен адамгершілік бүгінгі күні де ұмытылмай, ұрпақ санасында сақталып келеді. Осы тарихи жадыны жаңғырту және қоғамдағы өзара ризашылық мәдениетін нығайту мақсатында Қазақстанда 2016 жылдан бастап 1 наурыз ресми түрде Алғыс айту күні ретінде атап өтіледі.

Бұл күннің символдық мағынасы терең. Біріншіден, ол Қазақстанда өмір сүріп жатқан барлық этностардың бір-біріне деген ризашылығын білдіретін күн. Екіншіден, бұл мереке қоғамдағы бірлік пен ынтымақтың маңыздылығын көрсетеді. Үшіншіден, ол адамдарды жақсылық жасауға, бір-біріне қамқор болуға шақыратын рухани-тәрбиелік мазмұнға ие. Алғыс айту күні тек тарихи оқиғаларды еске алу ғана емес, сонымен қатар қазіргі қоғамдағы адамгершілік құндылықтарды нығайтуға бағытталған маңызды мәдени құбылыс болып табылады.

Әлеуметтік ғылымдарда алғыс айту мәдениеті қоғамдағы әлеуметтік капиталдың қалыптасуына ықпал ететін маңызды фактор ретінде қарастырылады. Әлеуметтік капитал ұғымы адамдар арасындағы сенім, ынтымақтастық және өзара қолдау деңгейін білдіреді. Қоғамда адамдар бір-біріне сеніп, бір-біріне ризашылық білдірген кезде әлеуметтік байланыстар күшейеді. Бұл өз кезегінде қоғамдағы тұрақтылық пен даму деңгейіне оң әсер етеді. Сондықтан алғыс айту мәдениеті тек моральдық категория ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік қатынастарды реттейтін маңызды механизм болып табылады.

Қазақстан қоғамында алғыс айту мәдениеті ежелден қалыптасқан дәстүрлермен тығыз байланысты. Қазақ халқының мәдениетінде ризашылық білдіру, бата беру, алғыс айту ерекше орын алады. Халық даналығында «Алғыс алған арымас», «Жақсылыққа жақсылық – әр адамның ісі» деген нақыл сөздер бар. Бұл сөздер қазақ қоғамында адамгершілік пен ризашылық мәдениетінің қаншалықты маңызды болғанын көрсетеді. Қазақ халқы әрқашан мейірімділік пен ізгілікті жоғары бағалаған. Осындай дәстүрлер бүгінгі күні де қоғамның рухани мәдениетінің ажырамас бөлігі болып табылады.

Алғыс айту күні осы ұлттық құндылықтарды жаңғыртуға және қоғамда кеңінен насихаттауға мүмкіндік береді. Бұл мереке барысында еліміздің барлық аймақтарында түрлі мәдени-әлеуметтік іс-шаралар ұйымдастырылады. Мектептерде, жоғары оқу орындарында, мәдениет мекемелерінде арнайы кездесулер, концерттер, қайырымдылық акциялары өткізіледі. Мұндай шаралар адамдарды бір-біріне жақсылық жасауға, қоғамға пайдалы іс атқаруға ынталандырады. Әсіресе жастар арасында алғыс айту мәдениетін қалыптастыру ерекше маңызды.

Жастар – қоғамның болашағы. Сондықтан олардың бойында адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Алғыс айту күні жастардың азаматтық жауапкершілігін арттыруға және патриоттық сезімін қалыптастыруға ықпал етеді. Бұл күні студенттер мен оқушылар түрлі еріктілік жобаларына қатысып, әлеуметтік қолдауды қажет ететін адамдарға көмек көрсетеді. Мұндай бастамалар жастардың қоғамдағы рөлін түсінуге және әлеуметтік белсенділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Алғыс айту мәдениетінің маңызы тек ішкі әлеуметтік қатынастармен ғана шектелмейді. Ол мемлекеттің халықаралық имиджін қалыптастыруда да маңызды рөл атқарады. Қазіргі әлемде мемлекеттердің беделі тек экономикалық көрсеткіштермен ғана емес, олардың мәдени және гуманитарлық құндылықтарымен де бағаланады. Қазақстан халықаралық қауымдастықта бейбітшілік пен келісім саясатын ұстанатын мемлекет ретінде танылған. Елдегі этносаралық келісім мен мәдени әртүрлілік әлемдік деңгейде ерекше тәжірибе ретінде бағаланып келеді.

Осы тұрғыдан алғанда Алғыс айту күні Қазақстанның бейбітшілік пен достыққа негізделген даму моделін көрсететін маңызды символ болып табылады. Бұл мереке еліміздің гуманистік құндылықтарға негізделген қоғам екенін айқындайды. Әлемнің көптеген елдерінде этносаралық шиеленістер мен әлеуметтік қақтығыстар орын алып жатқан кезде Қазақстандағы тұрақтылық пен келісім халықаралық деңгейде оң бағалануда. Сондықтан алғыс айту мәдениетін дамыту еліміздің оң имиджін қалыптастыруға да ықпал етеді.

Қазіргі заманғы қоғамда адамдар арасындағы қарым-қатынастардың сипаты өзгеріп келеді. Технологиялық даму мен ақпараттық кеңістіктің кеңеюі адамдардың өмір салтына үлкен әсер етті. Соған қарамастан адамгершілік құндылықтардың маңызы ешқашан төмендемейді. Керісінше, қазіргі кезеңде адамдардың бір-біріне деген мейірімділігі мен ризашылығы ерекше маңызға ие. Сондықтан алғыс айту мәдениетін дамыту – қоғамның рухани дамуының маңызды бағыты.

Бұл бағытта білім беру жүйесінің рөлі ерекше. Мектептер мен университеттер тек білім берумен ғана шектелмей, сонымен қатар тұлғаның адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруға да ықпал етуі тиіс. Алғыс айту күніне арналған тәрбиелік іс-шаралар жастардың рухани мәдениетін дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілер де бұл құндылықтарды насихаттауда маңызды рөл атқара алады. Әл‑Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде де 1 наурыз – Алғыс айту күнін жыл сайын тәрбиелік және мәдени іс-шаралар арқылы атап өтеді. Бұл күні университетте студенттер мен оқытушылардың қатысуымен алғыс айту кездесулері, шығармашылық концерттер, танымдық дөңгелек үстелдер ұйымдастырылады. Аталған іс-шаралар студенттерді ұстаздарына, ата-анасына және қоғамға ризашылық білдіруге тәрбиелеп, жастар арасында өзара құрмет пен бірлік құндылықтарын нығайтуға бағытталған. Сонымен қатар мұндай бастамалар университеттің рухани-мәдени ортасын дамытып, білім алушылардың азаматтық және адамгершілік ұстанымдарын қалыптастыруға ықпал етеді.Алғыс айту мәдениеті қоғамдағы әлеуметтік бірлікті нығайтуға көмектеседі. Адамдар бір-біріне ризашылық білдірген кезде олардың арасында сенім мен сыйластық қалыптасады. Бұл өз кезегінде қоғамдағы әлеуметтік тұрақтылықтың нығаюына ықпал етеді. Сондықтан алғыс айту мәдениетін дамыту тек мәдени немесе тәрбиелік мәселе ғана емес, сонымен қатар стратегиялық әлеуметтік міндет болып табылады.

Қазақстан қоғамының басты ерекшеліктерінің бірі – оның мәдени және этникалық әртүрлілігі. Осындай әртүрлілік жағдайында қоғамдық келісімді сақтау үшін ортақ құндылықтар қажет. Алғыс айту мәдениеті осындай құндылықтардың бірі болып табылады. Ол адамдарды біріктіріп, ортақ мақсаттарға жетуге мүмкіндік береді.

Қорытындылай келе, 1 наурыз – Алғыс айту күні Қазақстан қоғамындағы рухани бірлік пен қоғамдық келісімді нығайтатын маңызды мереке болып табылады. Бұл күн тек мерекелік сипатқа ғана ие емес, сонымен қатар тарихи жадыны жаңғыртып, адамдар арасындағы өзара құрмет пен ризашылық мәдениетін қалыптастыруға бағытталған. Алғыс айту мәдениеті қоғамдағы сенім мен ынтымақтастықты арттырып, әлеуметтік тұрақтылықтың маңызды негізіне айналады. Сонымен қатар ол Қазақстанның халықаралық имиджін қалыптастыруда да маңызды рөл атқарады. Сондықтан алғыс айту мәдениетін дамыту және оны қоғамның барлық саласында насихаттау еліміздің болашақтағы тұрақты дамуы үшін ерекше маңызға ие.