«АЛЖИР» – Тағдырлы тарихтың қасіретті беттері

«АЛЖИР» – Тағдырлы тарихтың қасіретті беттері

Қазақстан тарихында ХХ ғасырдың 30–50-жылдары ең ауыр кезеңдердің бірі болды. Сталиндік репрессия жылдарында мыңдаған адам «халық жауы» атанып, түрмеге жабылды, ату жазасына кесілді, айдалды. Бұл қасірет тек ер азаматтарды ғана емес, олардың отбасы мүшелерін де шарпыды. Соның бір дәлелі – Ақмола облысындағы әйгілі «АЛЖИР» лагері.

1938 жылы Ақмола облысы, қазіргі Ақмол ауылында «Отан сатқындарының әйелдеріне арналған Ақмола лагері» ашылды. Қысқаша атауы – «АЛЖИР». Бұл лагерьге ерлерінің саяси айыппен ұсталғаны үшін жазықсыз әйелдер жіберілді. Олардың ешбірі нақты қылмыс жасамаған еді.

1938–1953 жылдар аралығында лагерьде 18 мыңнан астам әйел қамауда болды. Олар 62 ұлттың өкілдері еді. Әйелдердің арасында қазақ зиялыларының жұбайлары көп болды. Мәселен, Сәкен Сейфуллиннің жары Гүлбахрам, Бейімбет Майлиннің жұбайы Гүлсім, Тұрар Рысқұловтың әйелі Әзиза және басқа да қайраткерлердің әйелдері осында азап шекті.

АЛЖИР-дегі әйелдерге ауыр еңбек жүктелді: тоқыма фабрикасында жұмыс істеді, егін екті, мал бақты, құрылысқа қатысты. Қатаң климат, нашар тамақтану, ауыр тұрмыс жағдайы олардың өмірін қиындатты. Көптеген әйелдер ауру мен аштықтан көз жұмды.

Тұтқындардың бірі естелігінде:

«АЛЖИР-де біз әйел екенімізді ұмыттық. Жай ғана тірі қалу үшін күрестік» – деп жазған.

Ал Гүлбахрам Сейфуллина:

«Күйеуіміздің тағдыры жайлы ешқашан хабар бермейтін. Бізді ең қатты қинайтыны – баламыздың жағдайын білмеу еді» – деп еске алады.

1953 жылы Сталин қайтыс болғаннан кейін лагерь жабылды. Кейіннен, 1954 жылдан бастап көптеген адамдар ақталды. Бірақ олардың басынан өткен қасірет өмір бойы ұмытылмады.

2007 жылы Ақмола облысында «АЛЖИР» мемориалды-мұражай кешені ашылды. Мұнда тұтқындардың суреттері, хаттары, жеке заттары сақталған. «Көзі жасқа толы ана» ескерткіші аналардың тағдырын бейнелейді.

Қорытындылай келе, «АЛЖИР» – тоталитарлық жүйенің қатыгездігін дәлелдейтін тарихи орын. Бұл лагерьде жазықсыз жандар азап шегіп, мыңдаған отбасы тағдырынан айырылды. Бүгінгі ұрпақ үшін «АЛЖИР» – тек тарих емес, бостандықтың, әділдіктің, тәуелсіздіктің құнын түсіндіретін үлкен сабақ.

«Өткенін ұмытқан халықтың болашағы бұлыңғыр». А.Байтұрсынұлы