Олболсун Нурлыбаева Хамзақызы

МҚКК «Оқушы» орталығы «Ән салу»

үйірмесінің қосымша білім педагогы

Ақтау қаласы, Маңғыстау облысы

2017 жыл

«Әншінің үндеу қабілетін қалыптастыру»

атты ашық сабақ

(Залда көңілді әуен ойналып тұрады. Сахна тақырыпқа сай безендірілген.)

Ән салу адам жанының сұлулығына, ой мен ақыл кабілетін арттырып баланың физиологиялық дамуына септігін тигізеді.

Сабақтың мақсаты:

Білімділігі: «Ән салу» өнері туралы оқушының білімін ұлғайту сонымен

қатар халықтық, қазіргі заман және балалар әндерінің кәсіби музыкалық байланысын бекіту.

Дамытушылығы: Ән айту өнерін игере отырып үндеу шеберлігімен

сүйемелмен не сүйемелсіз ән орындаушылық қабілетін жетілдіру.

Тәрбиелілігі: «Ән салу» өнерінің бай рухани қазынасымен таныстыру, оның

озық үлгілерін үйренуіне ықпал ету

Сабақтың ұзақтығы: 45 минут

І.Ұйымдастыру бөлімі
1. Сыныппен сәлемдесу.

3. Үй тапсырмасына шолу.

ІІ. Негізгі бөлім

4. Кіріспе
5. Жаңа сабақ.

ІІІ. Сабақты бекіту

6. Үйге тапсырма.

7. Қорытындылау

Пәнаралық байланыс: Әдебиет, биология, музыка, тарих, психология.

Сабақтың түрі: Кіріктірілген сабақ

Сабақтың әдіс, тәсілі: Әңгімелеу, түсіндіру, тыңдау, сауалнама, ән салу.

Сабақтың көрнекілігі: Мультимедиялық тақта, ән-музыкалары жазылған

үн таспа, жануарлардың, насекомдардың суреттері, ауыз қуыс және тыныс алу аппараттарының суреттері, бүктемелі суреттер, музыкалық аспап, музыкалық дыбыс күшейткіш аппараттар, үнтаспа, дыбыс күшейткіш т.б.

І. Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылар Роза Рымбаеваның

орындауындағы «Балдәурен» әнінің әуенімен залға келеді.

Сабақтың барысы: Сәлематсыздарма, құрметті оқушылар, қадірлі ата-

аналар және ұстаздар!

(Өткен сабаққа шолу)

Бүгінгі ашық сабағымыз қазақтың халқының дәстүрлі әндерімен қатар жүретін қазіргі заман әндерін үйрену барысындағы дайындық жұмыстарына арналады.

ІІ. Негізгі бөлім. Жаңа сабақтың барысы

1. Ән салу ісіне кіріспе

2. Рефлексиялық әрекет

3. Жаттығу «Жайлауда»

4. Жаттығу: «Насекомдардың ұшуы»

5. Жаттығу «Жаңылтпаштар»

6. Жаттығу «Графикамен ән салу»

Кіріспе

Дұрыс ән салу-дауыс ырғағының тазалығы,ол есту қабілетінің дамуына әкеледі. Ән салудың техникасын (таза дыбыстау, үннің анық та дұрыс айтылу дәрежесін) үйренген соң оқушыларға гамма, қысқа этюд, арпеджио т.б үйретуге болады.

Ән салу барысындағы ең маңызды нәрсе-қозғалыс, ым, эмоция, ойындар т.б ладтағы сатылардың мінезіне сай игерген жөн. Ән айтуды дұрыс игерген оқушының келесі біліктерден сауаты болады.

• шығармадағы сөз мәтінінің мазмұнын түсінуінен

• әнді әуезді, сазды айтудан (нота бойынша)

• вокализациядан

• әртүрлі музыкалық екпіннен

• legato және stacаtto штрихтарынан

• динамикадан

Алғаш «Ән салу» бөліміне қабылданған оқушының музыканы есту қабілеті, дауыстап жоғарғы нотаны алуда әлсіздік факторына тап болады.

Оқушының өзгелерден артта қалу себебі бұл музыканы іштей қабылдау түсінігінің әлсіздігі, дауыс аппаратымен дайындық ісінің нашарлығы.

Рефлексия әрекет:

• Ән салу кезінде дененің, бастың дұрыс тік қалыпта болуына ерекше назар аудару керек.

• Дене еркін, табиғи және әдемі болуы тиіс.

• Екі аяқта нық тұрып салмақ түсіре тұру керек.

• Иық, арқа тік, қол еркін қалыпта болуы керек.

• Әрқашан басты тік бір қалыпта ұстау, басты жоғары көтеру мойынның алдыңғы бұлшық еттеріне күш түсіріп және тамақ қысылады да, осының нәтижесінде дыбыстың әдемі шығуына кері әсер етеді.

- «Жемпір» жаттығуын жасаймыз / 2 рет қайталау

- Бүгінгі сабақта не үйренеміз?

- Біздің арқамыз түзу енді, жаттығу жасауға дайынбыз

Сабақтың тақырыбына және жүрісіне:

- Ән айтпас бұрын бізге ауыз аппаратымызбен тамағымызды дайындап алуымыз керек, ол үшін біз бірнеше жаттығулар жасаймыз

Мультимедиялық тақтадан көрсетілген жануарлардың үнін шығарамыз.

Білімді жетілдіру:

Жаттығу «Жайлауда»

Әңгіме: Ерте-ерте –ертеде бір Құлыншақ өмір сүріпті. Ол үнемі шапқылап жүгіргенді жақсы көреді екен. Былай

(балалар жымия «f» жоғары дыбысталуда тездете тілмен таңдай қағу)

Құлыншақтың анасы өте қайырымды, әдемі. Ол былай жүреді екен

(балалар жымия «mf» төмен дыбысталуда жәй ерінді алға ұмсындыра тілмен таңдай қағу)

Құлыншақ анасымен жиі жарыса шапқанды жақсы көреді екен.

(кезектестіре жоғары-төмен, тез-жәй тілмен таңдай қағау)

Бір күні қатты жел тұрады. (екпінді түрде «ыш»ұзақ тыныс шығару 4 рет)

Құлыншақ анасына жайлауға шығып келуге рұқсат сұрайды

(Төменгі «у» дыбысынан жоғарғы «о»дыбысына дейін үндеу?)

«Қайда барасың? Далада жел күшті» -деді анасы

(жоғарғы «о»дыбысынан төменгі «у» дыбысына дейін үндеу?)

Бірақ Құлыншақ анасын тыңдамай шауып ала жөнеледі.

( жымия «f» жоғары дыбысталуда тілмен тез-тез таңдай қағу)

Құлыншақ шауып келе жатып тау баурайында жайқала өскен әдемі гүлдерді көреді «Қандай әдемі гүлдер» деп таңданған Құлыншақ гүлдерді иіскейді

(Мұрын арқылы дыбыссыз, жеңіл тез тыныс алып, ауыз арқылы «а» дыбысына тынысты жәйлап сыртқа шығару 4 рет)

Бірақ Құлыншақтың гүл дегені көбелек болып шығады да шошып ұшып кетеді. Ал, Құлыншақ болса әрі қарата шаба жөнеледі.

( жымия «f» жоғары дыбысталуда тілмен тез-тез таңдай қағу)

Кенет Құлыншақтың құлағына тосындау дыбыс естіледі.

(«ыс» дыбысын ұзақ ұстау)

Құлыншақ дыбыс шыққан жаққа жақындайды

( жымия «f» жоғары дыбысталуда тілмен тез-тез таңдай қағу)

Қараса ол талға жорғалап бара жатқан үлкен жылан екен. Құлыншақта жыланда қорқып кетеді

(«ыс-ыс-ыс» дыбысын қысқы түрде 4 рет айту)

Жайлауда осылайша шапқылап жүрген Құлыншақ неше түрлі тосын дыбыстарды естіді. Міне кірпі жүгіріп бара жатыр

(«ф» дыбысын ұзақ ұстау 4 рет)

Қоңыздар ұшып өтті («ж» дыбысын ұзақ ұстау 4 рет)

Соңынан масалар ұшты («ыз» дыбысын ұзақ ұстау 4 рет)

Кеш бата жел күшейеді («ш» дыбысын ұзақ ұстау)

Құлыншақ тоңа бастады да («брр» дыбысын ұзақ ұстау 4 рет)

Үйге қарата шаба жөнелді

( жымия «f» жоғары дыбысталуда тілмен тез-тез таңдай қағу)

Құлыншақтың алдынан қайырымды анасы шығады

(төмен-жәй түрде тілмен таңдай қағу)

Анасы тоңған Құлыншақты жылыта бастады

(тынысты дыбыстап алып, ауызды ашық түрде дыбыссыз тыныс шығару

4 рет)

Пайдалану мақсаты: ауыз қуыс аппаратын жетілдіру, тыныс алу

жаттығулары, жоғарғы дыбысты есту қабілетін дамыту

Қорытынды: нақты дикция, өкпенің дамуы, дыбыстың жоғарғы үнін ажырата

білу қабілеті қалыптасады.

Жаттығу: «Насекомдардың ұшуы»

Мультимедиялық тақтадан көрсетілген насекомдардың үнін шығарамыз.

Масалардың ұшу бағытын дыбыстау арқылы көрсету – педагогтың қол белгісі бойынша дауыспен ызыңдап масаның жіңішке дыбысын алыстан ұшқаны мен жақындап ұшқан дыбысын жоғары және төмен үнмен көрсете дыбыстаймыз. Сонымен қатар шыбынның, қоңыздың ұшуын көрсетеміз. («ыз, «з», «ж»» дыбысын ұзақ ұстау 4 рет)

Пайдалану мақсаты: жоғарғы дыбысты есту қабілетін жетілдіру

Қорытынды: дыбыстың әртүрлі биіктіктегі үнін дыбыстай білу және оны

ажырату біліктілігі қалыптасады.

Жаттығу «Жаңылмай айт»

Жаңылтпаштарды жай жүрістен бастап айта келе, әріқарай тездете айта білумен жалғастыру

1. Қызыл, сары, ақ көбелек

Көк көбелек, көп көбелек.

Көп гүл ектім түрлі-түсті

Қонақтасын деп көбелек.

2. Кірпі қызық кітапқа

Кірпік қақпай қарады.

Қызық кітап кірпіні

Қызықтырып барады.

Пайдалану мақсаты: ауыз қуыс аппаратын жетілдіру

Қорытынды: нақты, таза дикция

Жаңа білімді игеру

Жаттығу «Графикамен ән салу»

Мультимедиялық тақтадан баспалдақтар көрсетіледі

Баспалдақта көрсетілген әрбір баспалдаққа тиесілі нотаны «лё» буынына созыңқы түрде дыбыстап айту.

Пайдалану мақсаты: жоғарғы дыбысты есту қабілетін жетілдіру, дауыс желбезегін жылыту.

Қорытынды: дауыс аппараты ән салуға дайын

Жоғарыда көрсетілген жаттығулар оқушылардың ішкі ағзаларының толық қанды жұмысқа әрекет етуін қамтамасыз етеді:

• Тіл бұлшық еттерін және тілге үгу жұмысын жандандырады

• Өкпе талшықтары тазаланып, оның жетілуіне әкеледі

• ауыз қуыс аппараты дамиды, баланың сөз саптауы жақсарады, бет бұлшық еттері жұмыс жасайды

• дауыс желбезегін жетіледі.

• Тыныс ауруының алдын алады

«Жұмбақ-ойын»

Шарты: 4 ойыншыға бір дирижер және жүргізуші болады. Дирижер ойыншыларға теріс қарап тұрып «а» буынын ұзақ ұстауда 1, 2 оқтавадан, кіші октавадан үндеуді немесе «р», «f» айту белгілерін көрсетеді, ал жүргізуші оны қай ойыншы орындау керек екенін көрсетіп тұрады. Кім көрсетілген белгіні жақсы орындаса сол жеңімпаз.

Сабақ «Бала тілегі» әнімен аяқталады.

Мультимедиялық тақтадан ән мазмұнына сай суреттер көрсетіледі

Үй тапсырмасы: Тынысқа арналған және дауысқа аппаратына арналған

жаттығуларды орындап келу тапсырылады.

Сабақты қорытындылау:

• Бүгінгі сабақтан не үйрендіңіз?

• Сабақтаң қандай жаңалықтар қызықты болды?

• Сабақта кім өз жұмысына риза болды?

• Сабақ барысы сіздерді несімен қуантты?

Оқушылардың білімін бағалау: Оқушылар, бүгінгі сабақта жаңа жаттығулармен танысып, оны жұмысқа пайдалану ісімен жетене таныстыңыздар. Сіздер сабаққа өте жақсы араласып, белсенділікпен берілген тапсырмаларды тамаша орындап шықтыңдар. Әрине, ән салуға деген ынта-жігерлеріңіз бен қабілеттеріңіздің дамуына жұмыстана беріңіздер.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. «Мектептегі музыка» республикалық педагогикалық-әдістемелік журнал. Алматы -2004ж ,№7

2. Р.Қаныбаева «Сахна сәні» әртістерге арналған әдістемелік құрал. «Жалын» баспасы, Алматы-1979ж

3. Т.М.Орлов «Балаларды ән салуға баулу» балалар даусына арналған нұсқаулар. «Просвещения» баспасы, Москва-1986ж

4. Ю.Б.Алиев «Музыка сабағында ән салу» «Владос Пресс» баспасы, Москва-2005ж

5. О.Далецкий «Ән салуды үйрету» «Владос Пресс» баспасы, Москва-2003ж.

6. Стулова Г.П. Хоровой класс: «Теория и практика вокальной работы в детском хоре». Стр. 62 – 87. 

7. Дмитриев Л.Б. «Основы вокальной методики». Стр. 350 – 355. 

8. Соколов В.Г. «Работы с хором». Стр 105 – 107.

9. Живов В.А. «Хоровое исполнительства». «Теория». «Методика». «Практика». Стр. 170 – 178

10. Живов В.А. «Исполнительский анализ хорового произведение». Стр. 37 – 44.