ЦИФРЛЫҚ ТОЛҚЫННАН ЖОҒАЛҒАН ЗЕЙІН: СТАТИСТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ

Ақпараттық шамадан тыс жүктеме заманында адамның ойлау қабілетінің әлсіреуі — бұл тек субъективті сезім емес, нақты статистикамен дәлелденген ғылыми факт.

Зейіннің құлдырауы: сандармен дәлел

2000 жылы адамның орташа зейін шоғырландыру уақыты 12 секунд болса, 2024 жылы бұл көрсеткіш 8 секундқа дейін қысқарған . Бұл — алтын балықтың зейінінен де қысқа.

Өткен ғасырдың басында (2004 жылы) адамдар бір тапсырмаға орташа 2,5 минут зейін қоя алса, қазір бұл көрсеткіш 47 секундқа дейін төмендеген . Британдықтардың оқуға деген зейіні — небәрі 14 минут, фильм мен телебағдарламаларға — 15 минут қана .

10-15 баллға IQ төмендеуі — ақпараттық шамадан тыс жүктеме кезінде байқалатын нәтиже. Бұл — марихуана қолдану әсерінен екі есе көп көрсеткіш .

Дереккөздер мен себептер

43% адам зейіннің шашырауына әлеуметтік желілердегі хабарландыруларды себеп деп санайды . АҚШ-та жүргізілген ұлттық сауалнама бойынша:

· Стресс пен мазасыздық — 43%

· Ұйқының жетіспеушілігі — 39%

· Цифрлық құрылғылар — 35%

· Зейіннің шашырауына шағымданбайтындар — бар болғаны 25%

Ұлыбританияда 2000 адам арасында жүргізілген зерттеу көрсеткендей, респонденттердің 80%-ы оңай алаңдайтынын мойындап, орта есеппен күніне 8 рет зейіндерін жоғалтады .

Балалар мен жасөспірімдердегі цифрлық тәуелділік

419 бала қатысқан зерттеуде цифрлық тәуелділік пен когнитивті функция арасында теріс корреляция анықталды (r = -0.57, p < 0.001). Басқаша айтқанда, цифрлық тәуелділік артқан сайын, когнитивті қабілет төмендейді .

Нәтижелер:

· 52% — жеңіл цифрлық тәуелділік

· 43.9% — орташа цифрлық тәуелділік

· 4.1% — ауыр цифрлық тәуелділік

· 37.2% балаларда танымдық қабілеттің төмен деңгейі тіркелген

"Цифрлық амнезия" феномені

Ғалымдардың анықтауынша, адамдар ақпаратты интернеттен оңай табуға болатынын білгендіктен, оны жаттаудың орнына цифрлық құрылғыларда сақтауды жөн көреді. Бұл терең ақпаратты өңдеу және сыни тұрғыдан ойлау дағдысының әлсіреуіне әкеледі . Мидың зейін мен есте сақтауға жауапты аймақтарында құрылымдық және функционалды өзгерістер байқалады .

Қазақстандық контекст

Қазақстанда интернет-трафик тұтыну көлемі өткен жылмен салыстырғанда екі есе өскен . Елде 27,3 млн ұялы байланыс абоненті бар, оның 19,3 млн-ы интернетке қол жетімді . Орташа интернет жылдамдығы — 94 Мбит/с . Бұл цифрлық ақпарат ағынының күшеюі қазақстандықтардың ойлау қабілетіне де әсер етпей қоймайды.

Қорытынды: не істеу керек?

Статистика айқын көрсеткендей, ақпарат көп болған сайын, оны саналы түрде өңдеу қабілетіміз төмендейді. Дегенмен, шешім бар:

1. Экран уақытын шектеу — күніне 2 сағаттан асырмау

2. Қолмен жазу — дәріс жазбаларын қолмен түсіру миға тереңірек әсер етеді

3. Моно-тапсырмалылық — бір уақытта бір ғана іспен айналысу

4. Ұйқы режимі — күніне 7-8 сағат сапалы ұйықтау

Ойлау қабілетіміз — біздің басты байлығымыз. Оны сақтап қалу біздің қолымызда.