Дебат және шешендік өнер: Көшбасшылық қасиетті дамытудың құпиясы

Дебат және шешендік өнер: Көшбасшылық қасиетті дамытудың құпиясы

Қазіргі ХХІ ғасыр — ақпарат пен идеялардың бәсекеге түскен заманы. Бүгінде тек білімді болу жеткіліксіз, сол білімді дер кезінде жүйелеп, көпшілік алдында дәлелді әрі сенімді түрде жеткізе білу маңызды. Осы орайда, жастардың бойында көшбасшылық (лидерлік) қасиеттерді қалыптастыратын ең басты құрал — дебат және шешендік өнер.

Көптеген адамдар дебатты жай ғана «бос айтыс» немесе «сөз жарыстыру» деп түсінеді. Алайда, бұл — терең логиканы, сыни ойлауды және психологиялық төзімділікті талап ететін үлкен зияткерлік мектеп.

Шешендік өнер — көшбасшының басты қаруы

Халқымыз ежелден сөз қадірін өз қадірім деп білген. «Бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ» деген бабаларымыз бір ауыз сөзбен дауды шешіп, елді бірлікке шақырған. Бүгінгі таңда бұл өнер заманауи «ораторлық шеберлік» деген атпен қайта жаңғырды.

Нағыз көшбасшы өз артынан халықты ерту үшін, алдымен, өз ойын анық жеткізе алуы тиіс. Шешендік өнер адамды:

• Қоғам алдындағы қорқынышты жеңуге;

• Дауыс ырғағы мен ым-ишараны (жестикуляция) басқаруға;

• Тыңдаушының жүрегіне жол тауып, сенім ұялатуға үйретеді.

«Сөзді жүйесімен сөйлей білу — өнер, ал сол сөзбен бұқараны соңынан ерте білу — көшбасшылық».

Дебат адамды қалай өзгертеді?

Дебат форматында оқушы немесе студент белгілі бір мәселенің (саяси, экономикалық, әлеуметтік) екі жағын да тең зерттейді. Бұл ойынның адам тұлғасын дамытудағы негізгі құпиялары мынадай:

1

Сыни ойлау мен фактчекинг

Ақпаратты сүзгіден өткізу

Дебатшы кез келген ақпаратты соқыр сеніммен қабылдамайды. Ол «Неліктен?», «Бұған қандай дәлел бар?» деген сұрақтар арқылы мәселенің тамырына үңіледі. Бұл бүгінгі жалған ақпарат тасыған заманда ең қажетті қасиет.

2

Эмпатия және өзгенің позициясын түсіну

Толеранттылық мәдениеті

Ойын шарты бойынша сіз өзіңіз іштей келіспейтін позицияны (мысалы, белгілі бір заң жобасын қолдау немесе даттау) қорғауыңыз мүмкін. Бұл адамды кез келген мәселеге жан-жақты қарауға және өзгелердің де пікірін құрметтеуге баулиды.

3

Экстремалды сәтте шешім қабылдау

Стресске төзімділік

Қарсылас күтпеген уәж (аргумент) айтқанда, дебатшының реплика дайындауға санаулы секундтары ғана болады. Бұл мидың аналитикалық орталығын іске қосып, стрестік жағдайда тез әрі дұрыс шешім қабылдау қабілетін шыңдайды.

Болашақ журналистің түйіні

Мен, болашақ журналист ретінде, мектеп пен университет қабырғасындағы дебат клубтарының маңызы зор деп есептеймін. Журналистика да, дебат та ақиқатты іздеуге, қоғамдағы өзекті мәселелерді ашық талқылауға бағытталған. Дебат мектебінен өткен жастардан болашақта мықты саясаткерлер, кәсіби журналистер, басқарушылар мен қоғам қайраткерлері шығатыны заңдылық. Себебі олар жастайынан жауапкершілік алуды және өз сөзіне жауап беруді үйренеді.

Қорытынды

Көшбасшылық — туа біткен дарын ғана емес, бұл — толассыз еңбекпен келетін дағды. Егер сіз өз ортаңызда ықпалды болғыңыз келсе, өз идеяңызбен әлемді өзгерткіңіз келсе — сөйлеу өнерін меңгеріңіз, дебатқа қатысыңыз. Тіл байлығы мен ой ұшқырлығы тоғысқан жерде нағыз зияткер тұлға қалыптасады. Саналы да сауатты сөйлейтін жастар көбейгенде ғана еліміздің де сөзі жаһандық мінберлерде үстем болмақ!