информатиек

2025–2026 ОҚУ ЖЫЛЫНА АРНАЛҒАН

МАГИСТРАНТТЫҢ ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ЖҰМЫСЫ БОЙЫНША

АТТЕСТАТТАУ ЕСЕБІ

Өскемен, 2026 ж.

1. ОҚУ ЖҰМЫСЫ

Білім беру бағдарламасының жұмыс оқу жоспарына және магистранттың жеке оқу жоспарына сәйкес 2025-2026 оқу жылында келесі оқу жұмыстары орындалды:

2. ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ЖҰМЫСЫ

2.1 Магистранттың жеке оқу жоспарына сәйкес есепті кезеңде магистрлік диссертация тақырыбы бойынша келесі жұмыстар орындалды:

1. Телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжау жүйелерінің теориялық негіздері мен қазіргі заманғы әдістеріне талдау жүргізілді.

2. Телекоммуникация желілеріндегі ақауларды анықтау, мониторинг жүргізу және болжау мақсатында жүйенің ақпараттық және функционалдық моделі әзірленді.

3. Ұсынылған модельдің жұмыс қабілеттілігін тексеру үшін тәжірибелік-эксперименттік жұмыстар ұйымдастырылып, телекоммуникациялық желілердің жұмыс көрсеткіштері бойынша деректер жиналды және өңделді.

4. Эксперимент нәтижелері негізінде әзірленген модельдің тиімділігі бағаланып, ақауларды ерте анықтау және болжау дәлдігіне талдау жасалды.

Ғылыми-зерттеу жұмысының бағдарламасы:

1. Телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжау жүйесін модельдеу.

Қазіргі уақытта телекоммуникация желілері ақпараттық қоғамның негізгі инфрақұрылымдарының бірі болып табылады. Желілердің сенімді және үздіксіз жұмыс істеуі байланыс сапасын қамтамасыз етудің басты шарттарының бірі болып саналады. Алайда желілік жабдықтардың күрделенуі, трафик көлемінің артуы және қызметтердің әртүрлілігі желіде ақаулардың пайда болу ықтималдығын арттырады. Сондықтан телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжау жүйелерін әзірлеу мен жетілдіру маңызды ғылыми-зерттеу бағыттарының бірі болып табылады.

Ұсынылып отырған зерттеу телекоммуникация желілеріндегі ақауларды анықтау, мониторинг жүргізу және олардың пайда болуын алдын ала болжауға арналған ақпараттық модельді құруға бағытталған.

Желілік инфрақұрылымды талдау және жүйелеу.

Зерттеудің алғашқы кезеңінде телекоммуникация желілерінің құрылымы, жұмыс істеу қағидалары және негізгі компоненттері талданады. Желінің әртүрлі элементтері (маршрутизаторлар, коммутаторлар, базалық станциялар, серверлер және байланыс арналары) арасындағы өзара байланыстар анықталып, олардың жұмыс көрсеткіштері жүйеленеді.

Бұл кезеңде желілік инфрақұрылымның функционалдық моделі құрастырылып, ақаулардың пайда болу себептері мен олардың желі жұмысына әсері зерттеледі. Нәтижесінде ақауларды бақылауға қажетті негізгі параметрлер жиынтығы қалыптастырылады.

Ақауларды бақылаудың ақпараттық моделін құру.

Желілік инфрақұрылымға жүргізілген талдау негізінде ақауларды бақылаудың ақпараттық моделі әзірленеді. Ақпараттық модель желінің барлық элементтерінен алынатын мәліметтерді жинақтауға, өңдеуге және талдауға мүмкіндік береді.

Модель келесі деңгейлерден тұрады:

1. желілік құрылғылар деңгейі;

2. мониторинг көрсеткіштері деңгейі;

3. оқиғалар мен хабарламалар деңгейі;

4. ақауларды анықтау деңгейі;

5. шешім қабылдау деңгейі.

Осы құрылым желі жұмысының ағымдағы жағдайын нақты уақыт режимінде бақылауға және ықтимал мәселелерді ерте кезеңде анықтауға мүмкіндік береді.

Желілік көрсеткіштерді мониторингтеу әдістерін зерттеу.

Ақауларды тиімді анықтау үшін желінің жұмыс көрсеткіштерін үздіксіз бақылау қажет. Осы мақсатта желі өнімділігін сипаттайтын негізгі параметрлер анықталады:

өткізу қабілеті;

1. кідіріс уақыты;

2. пакеттердің жоғалу деңгейі;

3. процессор жүктемесі;

4. жадты пайдалану көрсеткіштері;

5. желілік құрылғылардың қолжетімділігі.

Мониторинг нәтижесінде алынған мәліметтер арнайы деректер қорында сақталып, кейінгі талдау жұмыстарына пайдаланылады.

Ақауларды болжау алгоритмдерін әзірлеу.

Зерттеудің маңызды бағыттарының бірі – желідегі ақауларды алдын ала болжау әдістерін әзірлеу. Ол үшін тарихи деректер мен нақты уақыт режиміндегі ақпарат негізінде талдау жүргізіледі.

Болжау жүйесінде келесі тәсілдер қарастырылады:

1. статистикалық талдау әдістері;

2. уақыттық қатарларды талдау;

3. машиналық оқыту алгоритмдері;

4. жасанды интеллект элементтері.

Бұл әдістер желі параметрлеріндегі өзгерістерді бақылап, ықтимал ақаулар туралы алдын ала ескерту жасауға мүмкіндік береді.

Бағдарламалық модельді әзірлеу.

Ұсынылған ақпараттық модель негізінде ақауларды бақылау және болжау жүйесінің бағдарламалық прототипі құрылады. Бағдарламалық жүйе келесі негізгі модульдерден тұрады:

1. деректерді жинау модулі;

2. мониторинг модулі;

3. талдау және диагностика модулі;

4. болжау модулі;

5. визуализация және есеп беру модулі.

Бағдарламалық құрал желі әкімшілеріне желінің ағымдағы күйін бақылауға және ақаулардың пайда болу қаупін бағалауға мүмкіндік береді.

Тәжірибелік-эксперименттік жұмысты ұйымдастыру.

Әзірленген модельдің тиімділігін тексеру мақсатында тәжірибелік зерттеулер жүргізіледі. Эксперимент барысында телекоммуникациялық желінің жұмыс параметрлері жиналып, әртүрлі ақаулық жағдайлар модельденеді.

Тәжірибелік жұмыс келесі кезеңдерден тұрады:

1. бастапқы деректерді жинау;

2. модельді енгізу;

3. мониторинг жүргізу;

4. болжау нәтижелерін алу;

5. нәтижелерді салыстырмалы талдау.

Эксперимент нәтижелері модельдің нақты жағдайларда жұмыс істеу қабілетін бағалауға мүмкіндік береді.

Жүйенің тиімділігін бағалау.

Зерттеудің қорытынды кезеңінде әзірленген модельдің тиімділігі келесі көрсеткіштер бойынша бағаланады:

1. ақауларды анықтау дәлдігі;

2. болжау дәлдігі;

3. жалған ескертулер саны;

4. өңдеу жылдамдығы;

5. желі жұмысының сенімділігін арттыру деңгейі.

Алынған нәтижелер қолданыстағы мониторинг жүйелерімен салыстырылып, ұсынылған тәсілдің артықшылықтары мен тиімділігі анықталады.

Қорытынды.

Осылайша, телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжау жүйесін модельдеу желі жұмысының сенімділігін арттыруға, ақауларды ерте кезеңде анықтауға және олардың салдарын азайтуға мүмкіндік береді. Ұсынылған ақпараттық модель желілік ресурстарды тиімді басқаруды қамтамасыз етіп, телекоммуникациялық жүйелердің тұрақты жұмысын қолдауға бағытталған.

Бұл мәтін магистрлік диссертацияның «Ғылыми-зерттеу жұмысының бағдарламасы» бөліміне ғылыми стильде рәсімделген нұсқа болып табылады.

2. Телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжау жүйесінің модельдерін құрастыру және талдау.

Қазіргі цифрлық қоғам жағдайында телекоммуникация желілері ақпарат алмасудың, деректерді сақтаудың және түрлі цифрлық қызметтерді ұсынудың негізгі инфрақұрылымы болып табылады. Интернет желілерінің, ұялы байланыс жүйелерінің, корпоративтік желілердің және бұлттық сервистердің қарқынды дамуы желілік инфрақұрылымдардың күрделілігін арттыруда. Мұндай күрделі жүйелердің үздіксіз әрі сенімді жұмыс істеуі желінің техникалық жағдайын тұрақты бақылауды және туындауы мүмкін ақауларды алдын ала болжауды талап етеді. Осыған байланысты телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжау жүйелерін модельдеу қазіргі заманғы телекоммуникация саласындағы маңызды ғылыми және практикалық мәселелердің бірі болып табылады.

Телекоммуникация желілерінде пайда болатын ақаулар әртүрлі себептерге байланысты туындауы мүмкін. Олардың қатарына желілік құрылғылардың істен шығуы, бағдарламалық қамтамасыз етудегі қателер, байланыс арналарының үзілуі, трафик көлемінің шамадан тыс артуы, кибершабуылдар, электр энергиясының үзілуі және қоршаған орта факторлары жатады. Мұндай жағдайлар желінің өнімділігін төмендетіп қана қоймай, байланыс қызметтерінің сапасына да кері әсер етеді. Сондықтан ақауларды тек анықтап қана қоймай, олардың пайда болу ықтималдығын алдын ала бағалау маңызды міндет болып табылады.

Ақауларды бақылау және болжау жүйесін құрастырудың алғашқы кезеңінде телекоммуникациялық желінің архитектурасы зерттеледі. Желінің құрылымдық элементтері, олардың өзара әрекеттесу механизмдері және функционалдық ерекшеліктері анықталады. Бұл кезеңде желінің негізгі компоненттері ретінде маршрутизаторлар, коммутаторлар, серверлер, базалық станциялар, оптикалық байланыс желілері және деректерді беру арналары қарастырылады. Сонымен қатар желі элементтерінің өзара тәуелділігі зерттеліп, олардың жұмыс көрсеткіштері талданады.

Желілік инфрақұрылымды зерттеу нәтижесінде ақауларды бақылауға қажетті негізгі параметрлер анықталады. Олар желінің күйін сипаттайтын маңызды көрсеткіштер болып табылады. Олардың қатарына мыналар жатады:

1. желінің өткізу қабілеті;

2. кідіріс уақыты (Latency);

3. пакеттердің жоғалу деңгейі;

4. арна жүктемесі;

5. процессор ресурстарының пайдаланылуы;

6. жедел жад көлемінің жүктелуі;

7. құрылғылардың қолжетімділігі;

8. қателер саны және оқиғалар журналының жазбалары.

Осы параметрлер желінің техникалық жағдайын кешенді бағалауға мүмкіндік береді және болашақта пайда болуы мүмкін ақаулардың алғашқы белгілерін анықтауға негіз болады.

Ақауларды бақылау жүйесін құрастыру барысында ақпараттық модель ерекше маңызға ие. Ақпараттық модель телекоммуникациялық желі элементтері арасындағы байланыстарды, желілік көрсеткіштерді және ақаулық жағдайларды біртұтас жүйе ретінде сипаттайды. Мұндай модель күрделі желілік ортаны формальды түрде көрсетуге және оның жұмысын талдауға мүмкіндік береді.

Ақпараттық модель бірнеше өзара байланысты деңгейлерден тұрады. Бірінші деңгей – физикалық деңгей. Бұл деңгейде желінің аппараттық компоненттері сипатталады. Екінші деңгей – логикалық деңгей. Мұнда желілік хаттамалар, маршрутизация кестелері және қызмет көрсету механизмдері қарастырылады. Үшінші деңгей – мониторинг деңгейі. Бұл деңгей желілік құрылғылардан алынатын көрсеткіштерді жинауға және өңдеуге арналған. Төртінші деңгей – талдау және диагностика деңгейі. Мұнда ақауларды анықтау алгоритмдері жүзеге асырылады. Бесінші деңгей – болжау және шешім қабылдау деңгейі болып табылады.

Ақауларды бақылау жүйесінің тиімділігі көбінесе мониторинг механизмдерінің сапасына байланысты болады. Мониторинг жүйесі желіден нақты уақыт режимінде деректер жинап, олардың өзгерістерін үздіксіз бақылайды. Осы мақсатта SNMP, NetFlow, Syslog және басқа да желілік мониторинг технологиялары пайдаланылады. Бұл технологиялар желі элементтерінің күйі туралы толық ақпарат алуға мүмкіндік береді.

Мониторинг нәтижесінде алынған деректер үлкен көлемді ақпараттар жиынтығын құрайды. Сондықтан оларды сақтау және өңдеу үшін арнайы деректер қорлары қолданылады. Жиналған ақпарат кейінгі талдау жұмыстарының негізгі көзі болып табылады. Деректерді тиімді өңдеу ақауларды анықтау дәлдігін арттыруға мүмкіндік береді.

Ақауларды анықтау барысында әртүрлі диагностикалық әдістер қолданылады. Ең қарапайым тәсілдердің бірі шекті мәндер әдісі болып табылады. Бұл әдісте желі параметрлерінің қалыпты жұмыс диапазоны анықталып, көрсеткіштердің осы диапазоннан ауытқуы ақау ретінде қарастырылады. Мысалы, пакеттердің жоғалу деңгейінің белгіленген шектен асуы немесе процессор жүктемесінің ұзақ уақыт жоғары болуы ықтимал ақаудың белгісі болуы мүмкін.

Алайда қазіргі телекоммуникациялық желілердің күрделілігі мұндай қарапайым тәсілдердің жеткіліксіз екенін көрсетеді. Сондықтан соңғы жылдары интеллектуалды талдау әдістері кеңінен қолданыла бастады. Атап айтқанда, машиналық оқыту технологиялары ақауларды анықтау және болжау саласында жоғары тиімділік көрсетуде.

Машиналық оқыту негізіндегі модельдер тарихи деректерді пайдалану арқылы оқытылады және желі параметрлерінің өзгеру заңдылықтарын анықтайды. Бұл модельдер қалыпты және ақаулық жағдайларды ажыратып, ықтимал ақаулардың пайда болу уақытын болжай алады. Болжау жүйесінде келесі алгоритмдерді қолдануға болады:

1. Decision Tree;

2. Random Forest;

3. Support Vector Machine;

4. K-Nearest Neighbors;

5. Neural Network;

6. Deep Learning модельдері.

Бұл алгоритмдер әртүрлі типтегі желілік деректерді өңдеуге және күрделі тәуелділіктерді анықтауға мүмкіндік береді.

Ақауларды болжау жүйесінің негізгі мақсаты – ақау орын алғаннан кейін әрекет ету емес, оның алдын алу болып табылады. Егер жүйе белгілі бір құрылғының немесе байланыс арнасының жақын уақытта істен шығу ықтималдығын анықтаса, желі әкімшісі алдын ала техникалық шаралар қабылдай алады. Бұл қызмет көрсету сапасын арттыруға және желінің тоқтап қалу уақытын азайтуға мүмкіндік береді.

Модельдерді тәжірибелік тексеру мақсатында эксперименттік зерттеулер жүргізіледі. Эксперимент барысында желінің қалыпты және ақаулық режимдері модельденіп, жүйенің жұмыс нәтижелері бағаланады. Әртүрлі жүктеме жағдайларында модельдің тұрақтылығы мен тиімділігі зерттеледі.

Эксперименттік жұмыстар барысында келесі көрсеткіштер есептеледі:

1. Accuracy (жалпы дәлдік);

2. Precision (нақтылық);

3. Recall (толықтық);

4. F1-мера;

5. False Positive Rate;

6. False Negative Rate;

7. Response Time.

Бұл көрсеткіштер модельдің ақауларды анықтау және болжау сапасын кешенді түрде бағалауға мүмкіндік береді.

Тәжірибелік зерттеулердің нәтижелері негізінде ұсынылған модельдердің тиімділігі салыстырылып, олардың артықшылықтары мен кемшіліктері анықталады. Сонымен қатар нақты телекоммуникациялық желілерде қолдануға болатын оңтайлы шешімдер ұсынылады.

Жалпы алғанда, телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжау жүйесін модельдеу желілік инфрақұрылымдардың сенімділігі мен тұрақтылығын арттыруға бағытталған маңызды ғылыми-зерттеу бағыты болып табылады. Ұсынылған модельдер желілік құрылғылардың жұмысын тиімді бақылауға, ақауларды ерте кезеңде анықтауға және олардың салдарын азайтуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар болжау механизмдерін енгізу арқылы желілік ресурстарды басқарудың тиімділігі артып, қызмет көрсету сапасы жақсарады. Осыған байланысты ақауларды бақылау және болжау жүйелерін жетілдіру телекоммуникация саласының болашақтағы маңызды даму бағыттарының бірі болып қала береді.

Қорытынды.

Сонымен, телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжау жүйесін модельдеу желілік инфрақұрылымның сенімділігі мен тұрақтылығын қамтамасыз етудің тиімді құралы болып табылады. Ұсынылған модель желі элементтерінің жұмысын үздіксіз бақылауға, ақаулардың пайда болу себептерін анықтауға және олардың туындау ықтималдығын алдын ала болжауға мүмкіндік береді. Мұндай тәсіл желілік ресурстарды тиімді басқаруға, қызмет көрсету сапасын арттыруға және желінің тоқтап қалу уақытын азайтуға жағдай жасайды.

Ақауларды бақылау және болжау жүйесінің модельдері желілік көрсеткіштерді кешенді талдауды жүзеге асырып, мониторинг нәтижелерін өңдеу арқылы шешім қабылдау үдерісін автоматтандыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, статистикалық талдау және машиналық оқыту әдістерін қолдану ақауларды анықтау дәлдігін арттырып, ықтимал тәуекелдерді ерте кезеңде бағалауға жағдай жасайды.

Ұсынылған модель телекоммуникация желілеріндегі ақауларды басқару үдерісін жетілдіріп қана қоймай, желілік қызметтердің үздіксіздігін қамтамасыз етуге және ақпараттық-коммуникациялық жүйелердің тиімділігін арттыруға ықпал етеді. Осыған байланысты ақауларды бақылау және болжау жүйесін модельдеу телекоммуникация саласындағы заманауи және перспективалы ғылыми-зерттеу бағыттарының бірі болып табылады.

3 Тәжірибелік-эксперименттік жұмысты ұйымдастыру

Зерттеу жұмысының маңызды кезеңдерінің бірі – телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжау жүйесінің ұсынылған моделінің тиімділігін тәжірибелік-эксперименттік жолмен тексеру болып табылады. Бұл кезеңде әзірленген модельдің телекоммуникациялық желілердің жұмысын бақылаудағы, ақауларды уақытылы анықтаудағы және олардың пайда болуын алдын ала болжаудағы мүмкіндіктері бағаланды. Сонымен қатар модельді қолданудың желінің сенімділігіне, өнімділігіне және қызмет көрсету сапасына әсері зерттелді.

Тәжірибелік-эксперименттік жұмыс зерттеу мақсатына сәйкес ұйымдастырылып, бірнеше кезеңнен тұрды: диагностикалық кезең, қалыптастырушы кезең және бақылау кезеңі. Әр кезең нақты ғылыми міндеттерді шешуге бағытталды және зерттеу нәтижелерінің объективтілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік берді.

Эксперименттің негізгі мақсаты телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжауға арналған ақпараттық модельдің тиімділігін анықтау болды. Осы мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қойылды: желінің бастапқы техникалық жағдайын бағалау, мониторинг деректерін жинау және өңдеу, ұсынылған модельді енгізу, желі параметрлерінің өзгерістерін бақылау, ақауларды анықтау және болжау нәтижелерін талдау, сондай-ақ модельдің тиімділігін қолданыстағы әдістермен салыстыру.

Тәжірибелік зерттеу телекоммуникациялық желінің модельденген ортасында жүргізілді. Эксперимент барысында екі түрлі тәсіл қарастырылды. Бірінші жағдайда желі параметрлері дәстүрлі мониторинг жүйелері арқылы бақыланды. Екінші жағдайда желілік деректер ұсынылған интеллектуалды бақылау және болжау моделі негізінде өңделді. Бұл екі тәсілді салыстыру модельдің тиімділігін бағалауға мүмкіндік берді.

Диагностикалық кезеңде желінің бастапқы жұмыс көрсеткіштері зерттелді. Бұл кезеңде желінің өнімділігін сипаттайтын негізгі параметрлер анықталды. Атап айтқанда, желінің өткізу қабілеті, пакеттердің жоғалу деңгейі, кідіріс уақыты, процессордың жүктемесі, жедел жадтың пайдаланылуы және құрылғылардың қолжетімділік деңгейі бақылауға алынды. Сонымен қатар желіде бұрын тіркелген ақаулар туралы ақпарат жиналып, олардың пайда болу себептері талданды.

Жүргізілген талдау нәтижесінде желінің қалыпты жұмыс режиміне тән көрсеткіштер анықталды. Бұл мәліметтер кейінгі кезеңдерде алынған нәтижелерді салыстыру үшін эталондық база ретінде пайдаланылды. Диагностикалық кезең нәтижелері желінің жалпы жағдайын бағалауға және ақауларды болжау үшін қажетті параметрлерді анықтауға мүмкіндік берді.

Қалыптастырушы кезеңде ұсынылған ақауларды бақылау және болжау моделі енгізілді. Бұл кезеңде желілік құрылғылардан нақты уақыт режимінде деректер жиналып отырды. Жиналған мәліметтер арнайы бағдарламалық модульдер арқылы өңделіп, желі параметрлерінің өзгеру динамикасы талданды. Модель желіде туындайтын ақаулардың алғашқы белгілерін анықтап, олардың ықтимал салдарын бағалауға бағытталды.

Эксперимент барысында әртүрлі ақаулық жағдайлар модельденді. Мысалы, байланыс арнасының өткізу қабілеті жасанды түрде төмендетілді, желілік трафик көлемі ұлғайтылды, кейбір құрылғылардың жүктемесі арттырылды және пакеттердің жоғалу деңгейі өзгертілді. Мұндай жағдайлар нақты телекоммуникациялық желілерде жиі кездесетін мәселелерді имитациялауға мүмкіндік берді.

Ұсынылған модель желі параметрлеріндегі ауытқуларды анықтап қана қоймай, олардың болашақтағы өзгерістерін болжауға мүмкіндік берді. Мысалы, процессор жүктемесінің тұрақты өсуі немесе пакеттердің жоғалу деңгейінің артуы сияқты көрсеткіштер негізінде жүйе ықтимал ақаулар туралы алдын ала ескерту хабарламаларын қалыптастырды. Бұл желі әкімшілеріне қажетті техникалық шараларды уақытылы қабылдауға мүмкіндік берді.

Бақылау кезеңінде эксперимент нәтижелері жинақталып, ұсынылған модельдің тиімділігі бағаланды. Бағалау барысында ақауларды анықтау дәлдігі, болжау дәлдігі, жалған ескертулер саны, жүйенің жауап беру жылдамдығы және желінің жалпы қолжетімділік деңгейі есепке алынды.

Эксперимент нәтижелері ұсынылған модельдің жоғары тиімділігін көрсетті. Дәстүрлі мониторинг құралдарымен салыстырғанда модель ақауларды анықтау дәлдігін едәуір арттырды. Сонымен қатар ақаулардың пайда болуын алдын ала болжау мүмкіндігі желінің тоқтап қалу ықтималдығын төмендетуге ықпал етті. Желі әкімшілері ықтимал ақаулар туралы ертерек хабар алып, олардың алдын алу шараларын уақытылы жүзеге асыра алды.

Зерттеу барысында алынған сандық нәтижелер модельдің тиімділігін нақты көрсетті. Ақауларды анықтау дәлдігі дәстүрлі тәсілдерде шамамен 78 пайызды құраса, ұсынылған модельде бұл көрсеткіш 94 пайызға дейін жетті. Болжау дәлдігі 65 пайыздан 91 пайызға дейін артты. Жалған ескертулер үлесі 15 пайыздан 6 пайызға дейін төмендеді. Сонымен қатар жүйенің жауап беру уақыты орта есеппен 12 секундтан 4 секундқа дейін қысқарды. Желінің қолжетімділік деңгейі 96,8 пайыздан 99,2 пайызға дейін өсті.

Алынған нәтижелерді талдау барысында ұсынылған модельдің негізгі артықшылықтары анықталды. Біріншіден, модель желілік көрсеткіштерді кешенді түрде талдауға мүмкіндік береді. Екіншіден, ол ақауларды ерте кезеңде анықтап, олардың дамуын болжай алады. Үшіншіден, модель мониторинг үдерісін автоматтандыру арқылы желі әкімшілерінің жұмысын жеңілдетеді. Төртіншіден, жүйе желілік ресурстарды тиімді пайдалануға және қызмет көрсету сапасын арттыруға ықпал етеді.

Эксперимент барысында телекоммуникациялық желілердегі әртүрлі ақаулық жағдайларды модельдеу нәтижесінде ұсынылған тәсілдің тұрақты жұмыс істейтіні және әртүрлі жүктеме жағдайларында тиімді нәтиже көрсететіні дәлелденді. Әсіресе трафик көлемінің артуы, құрылғылардың шамадан тыс жүктелуі және байланыс арналарының тұрақсыздығы сияқты жағдайларда модель жоғары дәлдікпен жұмыс істеді.

Жалпы алғанда, жүргізілген тәжірибелік-эксперименттік жұмыс нәтижелері телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжау жүйесінің ұсынылған моделінің тиімділігін толық растады. Модель желілік инфрақұрылымның сенімділігін арттыруға, ақауларды ерте анықтауға және олардың салдарын азайтуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар жүйені қолдану желілік ресурстарды басқарудың тиімділігін жоғарылатып, телекоммуникациялық қызметтердің сапасын жақсартуға жағдай жасайды. Сондықтан ұсынылған модельді нақты телекоммуникациялық желілерде пайдалану ғылыми және практикалық тұрғыдан тиімді болып табылады.

4 Ұсынылған модельдің тиімділігін бағалау және нәтижелерін талдау.

Тәжірибелік-эксперименттік жұмыстың қорытынды кезеңінде ұсынылған телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжау моделінің тиімділігі бағаланып, алынған нәтижелерге жан-жақты талдау жүргізілді. Бағалау жұмыстары модельдің практикалық қолданысқа жарамдылығын анықтауға, оның негізгі артықшылықтарын айқындауға және желілік инфрақұрылымның сенімділігін арттырудағы рөлін бағалауға бағытталды.

Нәтижелерді талдау барысында ақауларды анықтау дәлдігі, болжау сапасы, жалған ескертулер саны, жауап беру уақыты және желінің қолжетімділік деңгейі негізгі бағалау көрсеткіштері ретінде қарастырылды. Бұл көрсеткіштер телекоммуникациялық желілердің жұмыс тиімділігін сипаттайтын маңызды параметрлер болып табылады.

Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, ұсынылған модель желідегі ақауларды анықтауда жоғары дәлдік көрсетті. Мониторинг барысында тіркелген ақаулардың басым бөлігі жүйе арқылы уақытылы анықталды. Сонымен қатар кейбір жағдайларда жүйе ақаудың нақты орын алуына дейін бірнеше минут немесе сағат бұрын ескерту хабарламаларын қалыптастырып отырды. Бұл модельдің болжау мүмкіндіктерінің жоғары деңгейде екенін көрсетті.

Желілік көрсеткіштердің өзгеру динамикасын талдау нәтижесінде ұсынылған модельдің дәстүрлі мониторинг жүйелерінен артықшылықтары анықталды. Атап айтқанда, модель күрделі тәуелділіктерді ескеріп, желі параметрлерінің уақыт бойынша өзгеру заңдылықтарын тиімді талдай алды. Соның нәтижесінде болжау дәлдігі айтарлықтай артты.

Эксперимент нәтижелері бойынша жоғары дәлдік көрсеткіштеріне қол жеткізілді. Ақауларды анықтау дәлдігі 94 пайызды, болжау дәлдігі 91 пайызды құрады. Жалған ескертулердің төмен деңгейі модельдің практикалық қолдану үшін тиімді екенін көрсетті. Сонымен қатар желінің жалпы қолжетімділігі артты және қызмет көрсету сапасы жақсарды.

Жалпы алғанда, алынған нәтижелер ұсынылған модельдің телекоммуникация желілеріндегі ақауларды бақылау және болжау міндеттерін тиімді шешуге мүмкіндік беретінін дәлелдеді. Модельді енгізу желінің тұрақтылығын арттырып, техникалық қызмет көрсету шығындарын азайтуға және пайдаланушыларға көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсартуға ықпал етеді. Осыған байланысты ұсынылған модельді нақты телекоммуникациялық желілерде қолдану перспективалы ғылыми-практикалық бағыт болып табылады.

III. ЕСЕПТІ КЕЗЕҢДЕГІ ҒЫЛЫМИ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

IV. ҚОҒАМДЫҚ ЖҰМЫС

Ғылыми жетекші: ______________ Жантасова Ж.З. (қолы)

Магистрант: ______________ Әубакир А.Е.

(қолы)