Шет тілі мәдениетін зерттеу үдерісінде екінші тілдік тұлғаны қалыптастыру ерекшеліктері

Оқытушы Мақсат Жұмасатұлы, 3 курс

6В01705-Шет тілдер факультетінің студенті

Заттыбек Мерей Зұлхайдарқызы

Академик Е. А. Бөкетов атындағы қарағанды Университеті, Республика Қазақстан

Аннотация

Бұл мақалада шет тілін және оның мәдениетін зерттеу кезінде екінші тілдік тұлғаның қалай қалыптасатыны қарастырылады. Бұл тақырыптың өзектілігі бүгінде айқын: шет тілін білу өз халқының мәдениетін, оның дәстүрлері мен құндылықтарын жақсы түсінуге көмектеседі. Екінші лингвистикалық тұлғаның дамуы адамның басқа лингвистикалық жүйені қолдана отырып ойлауды, қабылдауды және сөйлесуді үйренетіндігін білдіреді. Мақалада біз бұл процестің қандай кезеңдері өтетінін, студенттердің қандай қиындықтарға тап болатынын және оларды қалай жеңуге болатынын талдаймыз. Біз сондай-ақ мәдениетаралық қарым-қатынасты қалай құруға, студенттерді қалай ынталандыруға және оқытуда қандай жаңа технологияларды қолдануға болатынына назар аударамыз. Зерттеулер көрсеткендей, екінші тілді сәтті үйрену адамды толерантты, қарым-қатынаста сауатты және кәсіби қиындықтарға дайын етеді.

Түйін сөздер:екінші тілдік тұлға, шет тілі, мәдениет, мәдениетаралық коммуникация, тілдік құзыреттілік, мотивация, оқыту, тұлға

Кіріспе

Қазіргі қоғам халықаралық байланыстарға, академиялық ұтқырлыққа, цифрлық коммуникацияларға және жаһандануға толы. Мұндай жағдайда шет тілі жеке және кәсіби өсудің қуатты құралына айнала отырып, жай ғана қарым-қатынас құралы болуды тоқтатады. Бірақ нақты тілді меңгеру грамматика мен лексиканы білумен шектелмейді. Тиімді өзара әрекеттесу үшін осы тілде сөйлейтін халықтың мәдени контекстін түсіну қажет.Осыған байланысты қазіргі педагогикада "екінші тілдік тұлға"ұғымы жиі қолданылады. Ол қабылданған мінез-құлық нормаларын, мәдени құндылықтарды, сөйлеу этикетін және сөйлеушілердің ойлау ерекшеліктерін ескере отырып, адамның шет тілін қолдану қабілетін сипаттайды. Басқаша айтқанда, адам жаңа тілді ғана емес, сонымен бірге әлемді қабылдаудың жаңа моделін де меңгереді. [1]

Екінші тілдік тұлғаны қалыптастыру-бұл жүйелі тәсілді, практикалық қарым-қатынас тәжірибесін және мәдениетке терең енуді қажет ететін күрделі, көп деңгейлі процесс. [4]

Негізгі бөлім

Екінші тілдік тұлға ұғымы

Біздің алғашқы тілдік тұлғамыздың қалыптасуы бала кезінен басталады, Ана тілі мен ұлттық мәдениетпен тығыз байланысты. Ана тілі арқылы біз әлемді тани бастаймыз және өз ойларымызды білдіріп, мінез-құлық ережелері мен әлеуметтік құндылықтарды сіңіреміз.Екінші тілдік тұлға шет тілін үйрену процесінде пайда болады. Ол біріншісін жоймайды, керісінше оны толықтырады, қарым-қатынас үшін жаңа мүмкіндіктер ашады. Адам басқа көзқарастар жүйесін, эмоцияларды білдірудің басқа тәсілдерін және сөйлеу мінез-құлқының ерекшеліктерін түсіне бастайды.Мысал ретінде сыпайылық формаларындағы айырмашылықты келтіруге болады: ағылшын тілінде олар көбінесе "Could you help me?"немесе" Would you mind...?" деген секілді сыпайы формада сөйлессе,ал кейбір тілдерде ойларын тікелей жеткізуі мүмкін. Мұндай ерекшеліктерді игеру екінші тілдік тұлғаның қалыптасуындағы маңызды кезең болып табылады. [5]

Екінші тілдік тұлғаның қалыптасу ерекшеліктері

1. Тіл мен мәдениеттің бірлігі

Тіл-мәдениеттің тірі көрінісі. Ол халықтың тарихы, менталитеті, әдет-ғұрпы мен күнделікті өмірінің ізін қалдырады. Идиомалар, мақал-мәтелдер және тұрақты өрнектер көбінесе мәдени контекстен тыс мағынасын жоғалтады. Демек, шет тілін тиімді зерттеу кешенді тәсілді қажет етеді, оның ішінде: елдің мәдени ерекшеліктерімен (дәстүрлер, мерекелер) танысу, сөйлеу этикетінің нормаларын игеру, әртүрлі коммуникативті сценарийлердегі мінез-құлық модельдерін талдау, сонымен қатар оның әдеби, музыкалық, кинематографиялық және медиа мұраларын зерттеу. [9]

2. Тілдік ойлауды өзгерту

Шет тілін меңгеру біздің ойлау тәсіліміздің өзгеруіне әкеледі. Біз әлемді сантүрлі ерекше кейіпте көре бастаймыз. Әлемді қабылдауымыз өзгеріп,ойлау қабілетіміз жаңа деңгейге өтеді.Сонымен қатар, басқа тілде сөйлеудің ерекше формаларының, етістік шақтарының немесе ана тілінде жоқ сезімдерді білдіру тәсілдерінің болуы біздің қабылдауымызды кеңейтеді. Бұл психикалық икемділікті, жағдайларды көпжақты талдау қабілетін дамытады және бейтаныс ортаға бейімделуді жеңілдетеді. [10]

3. Мәдениетаралық құзыреттілікті қалыптастыру

"Екінші тілдік тұлғаны" құру түсініспеушілік пен біржақтылықты болдырмайтын басқа мәдениеттердің өкілдерімен диалог жүргізу дағдыларын дамытуға жағдай жасайды. Адам мәдени әртүрлілікті бағалауды, басқа ұлт өкілдерінің мінез-құлқының себептерін түсінуді және мәдениетаралық қарым-қатынас жағдайында тиімді өзара әрекеттесуді үйренеді. [3]

4. Білім алушының тұлғалық дамуы

Басқа мәдениетпен өзара әрекеттесу жеке өсу үшін күшті ынталандыруға айналады. Ол тәуелсіздікті нығайтады, өзіне деген сенімділікті арттырады, қарым-қатынас дағдыларын дамытады және жаңа, байытатын тәжірибелерге есік ашады. Нәтижесінде адам тез өзгеретін әлемде бәсекелестік артықшылыққа ие болады. Шетелдік мәдениеттерді зерттеу толеранттылықты, дәстүрлер мен пікірлердің алуан түрлілігін құрметтеуді, сондай-ақ әлемді барлық жан-жақтылығымен алалаушылықсыз қабылдау қабілетін оятады. Мәдениеттер диалогы процесінде сыни ойлау, талдау және салыстыру қабілеті шыңдалады. Басқа мінез-құлық модельдері мен құндылықтар жүйелерін игеру басқа адамдар мен өз мәдениетін тереңірек түсінуге, қалыптасқан нормаларды қайта қарауға және қабылдау көкжиегін кеңейтуге мүмкіндік береді. Бұл процесте алынған жаңа жағдайларға бейімделу дағдылары жаһандану дәуірінде баға жетпес құндылыққа айналуда. Осылайша, "екінші тілдік тұлғаны" қалыптастыру – бұл жай ғана тілдік құзыреттілік емес, адамның кешенді дамуы, оны белсенді, икемді және қазіргі қоғамның сын-тегеуріндеріне дайын етеді. [10]

Екінші тілдік тұлғаны қалыптастырудың негізгі мәселелері

1-мәселе. Мәдени мазмұны жоқ тілді үйрену

Тек грамматика мен лексикаға бағытталған тілді оқыту білім сапасына жаңа нәтижелер әкелмейді. Студенттер тілдің құрылымын игере алады, бірақ нақты өмірлік кезеңдерде өздігінен адекватты қарым-қатынасқа дайын емес.Сондықтан нақты тілдік құзыреттілікке қол жеткізу үшін оқу процесін елтану ақпаратымен байыту, фильмдерді көру арқылы шынайы тілдік ортаға ену, тірі диалогтарды талдау және шынайы мәтіндермен жұмыс істеу қажет. [1]

Мәселе 2. Тілдік кедергі және қателіктерден қорқу

Студенттер тақырыптың мәнін түсінбесе және өз сұрақтарын айтудан қорқатын болса, олар өз ойларын өздеріне сақтауға бейім. Бұл олардың коммуникативті құзыреттілігін қалыптастыруға теріс әсер етеді.Мәселенің шешімі сабақта ашық сөйлесу мен сенім атмосферасын құру, талқылау клубтарын ұйымдастыру, жұптық жұмысты қолдану және студенттік бастамаларды барлық жағынан қолдау бола алады. [7]

3-мәселе. Мәдени стереотиптер

Студенттер көбінесе бөтен мәдениет туралы түсініктерін беткей бақылауларға сүйеніп қалыптастырады, бұл объективті көріністің қалыптасуына кедергі болады.Студенттердің бөтен мәдениетті беткей заңдылықтар арқылы қабылдау тенденциясын, объективті түсінуге кедергі келтіретінін жеңу үшін, мәдениеттерді салыстырмалы талдау, белсенді пікірталастар, заманауи ақпарат көздерімен жұмыс және тілдің иелерімен тікелей байланыс орнатуды қамтитын кешенді тәсілді қолдану қажет. [6]

Мәселе 4. Тілдік ортаның жетіспеушілігі

Тек оқу сабақтары шеңберінде шет тілін шектеулі қолдану екінші тілдік тұлғаның толыққанды дамуына кедергі келтіреді. Бұл процесті жеделдету үшін онлайн-коммуникацияда, тілдік қосымшалар арқылы, халықаралық жобаларға қатысу және шет тіліндегі мазмұнды үнемі тұтыну арқылы тілді белсенді қолдану ұсынылады. [8]

Екінші тілдік тұлғаны қалыптастырудың заманауи әдістері

Қазіргі уақытта оқытудың келесі әдістері ең тиімді болып саналады:

Коммуникативті тәсіл: шынайы коммуникативті сценарийлерге ену арқылы тілді меңгеруге баса назар аударылады.

Жобалық жұмыс: Студенттер мақсатты елдің мәдени аспектілеріне арналған презентациялар әзірлеумен және зерттеулер жүргізумен айналысады.

Сандық құралдарды қолдану: оқу процесін байыту үшін онлайн платформалар, бейне байланыс құралдары және виртуалды экскурсиялар біріктіріледі.

Рөлдік модельдеу: мәдениетаралық қарым-қатынас дағдыларын дамыту үшін типтік мәдени жағдайларға еліктейді.

Жұмыстың интерактивті формалары: белсенді пікірталастар, сұхбаттар мен пікірталастар.

Бұл әдістерді қолдану динамикалық және тәжірибеге бағытталған білім беру тәжірибесін қалыптастыруға ықпал етеді. [2]

Қорытынды

Қазіргі тіл білімінің басты мақсаты-екінші тілдік тұлғаны дамыту. Бұл процесс басқа халықтардың мәдени ерекшеліктерін, құндылықтары мен мінез-құлық нормаларын түсінуді қамтитын лексика мен грамматиканы есте сақтаудан асып түседі. Осының арқасында адам мәдениетаралық құзыреттілікке ие болады, өзінің дүниетанымын кеңейтеді және халықаралық қарым-қатынаста табысты болады. Заманауи қиындықтарға қарамастан, озық әдістерді, мәдени ресурстарды және практикалық тәжірибені қолдану оқытудың тиімділігін айтарлықтай арттырады. Демек, шет тілін үйрену жаңа буын тұлғасын қалыптастыру құралы ретінде қарастырылуы керек – ашық, икемді, мәдени дамыған және жаһандық диалогқа дайын.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1.Бөрібекова Ф.Б,Н.Ж.Жанатбекова. Қазіргі заманғы педагогикалық технологиялар//Оқулық.-Алматы,2014. – 64-77б URL: https://rmebrk.kz/bilim/boribekova-kazirgi.pdf

2.Әбілмансұр Ә.Қ,Суюндиков А.А. Шетел тілін оқытудың дәстүрлі емес формаларын қолданудың теориялық негіздері // ОҚМПУ хабаршысы. —2022. URL:file:///C:/Users/user/Downloads/habarshy-4-2022-5-16+(1).pdf

3. Калкаван А.М. Коммуникативный метод обучения иностранному языку: достоинства и недостатки // Аллея науки. – 2020. – №10.URL:https://alleyscience.ru/domains_data/files/3October2020/KOMMUNIKATIVNYY%20METOD%20OBUChENIYa%20INOSTRANNOMU%20YaZYKU%20DOSTOINSTVA%20I%20NEDOSTATKI.pdf

4. Корнеева Т.А. Иностранный язык как средство формирования вторичной языковой личности // Эпоха науки. – 2019. – № 20. – С. 265-268.

URL:https://eraofscience.com/EofS/Vypyski2019/20_december2019/2112.pdf

5.Мукий М.С., Поддубская О.Н. Особенности формирования языковой личности в процессе межкультурной коммуникации // Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук– 2017. – № 12. URL:https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-formirovaniya-yazykovoy-lichnosti-v-protsesse-mezhkulturnoy-kommunikatsii

6. Миролюбов А.А. Методика обучения иностранным языкам: традиции и современность / под ред. А.А. Миролюбова. — Обнинск: Титул, 2010. — 129-132 б. https://csl.isc.irk.ru/BD/Ucheb/Методика%20обучения%20ин%20яз%20Миролюбов%202010.pdf

7. Щукин А.Н. Обучение иностранным языкам: теория и практика: учебное пособие для преподавателей и студентов / А.Н. Щукин. — М.: Филоматис, 2004. — 6-32 б.https://www.academia.edu/43256029/А_Н_Щукин_Обучение_иностранным_языкам_Теория_и_практика

8. Әбілмансұр Ә.Қ,Суюндиков А.А. Шетел тілін оқытудың дәстүрлі емес формаларын қолданудың теориялық негіздері // ОҚМПУ хабаршысы. —2022. URL:file:///C:/Users/user/Downloads/habarshy-4-2022-5-16+(1).pdf

9. Корякина А.А. Обзор зарубежных исследований в области межкультурного образования // Образование и право. – 2020. – № 11. – С. 128-132. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/obzor-zarubezhnyh-issledovaniy-v-oblasti-mezhkulturnogo-obrazovaniya

10.Данчевская О.Е. Методы межкультурных исследований в системе иноязычного образования // Преподаватель XXI век. – 2018. – № 1. – С. 115-131. URL:https://cyberleninka.ru/article/n/metody-mezhkulturnyh-issledovaniy-v-sisteme-inoyazychnogo-obrazovaniya