Баяндама

Бакытова Аида Ерболатовна

Орал жоғары гуманитарлық-экономикалық колледжі

Қазақ тілі мен әдебиеті оқытушысы

Студенттен мұғалімге дейін:

кәсіби қалыптасуындағы оқытушының орны

Қазіргі білім беру кеңістігінде болашақ мұғалімнің кәсіби қалыптасуы өзекті ғылыми-педагогикалық мәселе болып табылады. Қоғамның әлеуметтік-мәдени сұраныстарының өзгеруі, білім беру жүйесіндегі жаңашылдықтар мен цифрлық трансформация педагог маманға қойылатын талаптарды күрделендіріп отыр. Осы жағдайда студенттің кәсіби тұлға ретінде қалыптасуында жоғары оқу орнындағы оқытушының орны ерекше мәнге ие.

Болашақ мұғалімнің кәсіби қалыптасуы – бұл тек білім мен білік меңгеру үдерісі ғана емес, сонымен қатар кәсіби сана-сезімнің, құндылықтардың, педагогикалық жауапкершіліктің қалыптасуы. Студент оқу барысында тек пәндік білімді емес, мамандықтың мазмұнын, оның әлеуметтік маңызын, кәсіби мәдениетін де игереді. Бұл үдерісте оқытушы кәсіби бағыт беруші, үлгі көрсетуші және дамытушы тұлға ретінде көрінеді.

Педагогикалық зерттеулерге сәйкес, студенттің мамандыққа деген қарым-қатынасы мен кәсіби мотивациясы көбіне оқытушының тұлғалық ықпалы арқылы қалыптасады. Оқытушының кәсіби шеберлігі, әдістемелік дайындығы, педагогикалық этикасы мен қарым-қатынас мәдениеті студенттің болашақ мұғалім ретіндегі көзқарасын айқындайды. Осы тұрғыдан алғанда, оқытушы студентке тек теориялық білім беріп қана қоймай, педагогикалық қызметтің үлгісін көрсететін кәсіби модель қызметін атқарады.

Қазіргі жоғары білім беру жүйесінде оқытушының рөлі дәстүрлі білім беруші деңгейінен әлдеқайда кеңейіп отыр. Заманауи оқытушы студенттің танымдық белсенділігін арттырушы, кәсіби дамуына бағыт беруші ментор, өзіндік ойлау мен рефлексияны қалыптастырушы фасилитатор ретінде әрекет етеді. Мұндай тәсіл студенттің кәсіби дербестігін дамытып, болашақта өз бетімен шешім қабылдай алатын, жауапты мұғалім болып қалыптасуына ықпал етеді.

Ғылыми тұрғыдан алғанда, оқытушының студенттің кәсіби қалыптасуына әсер етуі субъект–субъектілік өзара әрекетке негізделуі тиіс. Бұл жағдайда студент білім алудың пассив нысаны емес, кәсіби дамудың белсенді субъектісі ретінде танылады. Оқытушы тарапынан көрсетілетін қолдау, сенім және ынталандыру студенттің өзін-өзі бағалауына, кәсіби сенімділігінің артуына мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, қазіргі педагогикада рефлексивті оқытуға ерекше мән берілуде. Оқытушы студентті өз іс-әрекетін талдауға, кәсіби қателіктерден сабақ алуға және үздіксіз өзін-өзі дамытуға бағыттауы тиіс. Бұл болашақ мұғалімнің кәсіби тұрақтылығын қамтамасыз ететін маңызды факторлардың бірі болып табылады.

Қорытындылай келе, студенттен мұғалімге дейінгі кәсіби қалыптасу жолында оқытушының орны айрықша және стратегиялық маңызға ие. Оқытушы студенттің кәсіби бағытын айқындап қана қоймай, оның тұлғалық және адамгершілік сапаларының қалыптасуына тікелей әсер етеді. Сондықтан жоғары оқу орнындағы оқытушы кәсіби біліммен қатар, педагогикалық мәдениеті жоғары, жаңашылдыққа ашық және үздіксіз дамуға дайын тұлға болуы тиіс. Өйткені бүгінгі оқытушының кәсіби ұстанымы – ертеңгі мұғалімнің сапасының негізі.

Түйін:

Студенттен мұғалімге дейінгі кәсіби қалыптасу үдерісі оқытушының тікелей педагогикалық және тұлғалық ықпалымен тығыз байланысты. Оқытушы болашақ мұғалімнің кәсіби бағытын айқындап қана қоймай, оның педагогикалық құндылықтары мен кәсіби санасының қалыптасуына негіз қалайды. Заманауи білім беру жағдайында оқытушының менторлық, фасилитаторлық және рефлексивтік рөлі студенттің кәсіби дербестігін арттыруға мүмкіндік береді. Сондықтан жоғары оқу орнындағы оқытушының кәсіби шеберлігі мен жаңашыл ұстанымы – сапалы мұғалім даярлаудың негізгі шарты болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Абылқасымова А.Е. Педагогика. – Алматы: Қазақ университеті, 2018.

2. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – Алматы: Рауан, 2016.

3. Сластёнин В.А. Педагогика. – Москва: Академия, 2019.

4. Зимняя И.А. Педагогическая психология. – Москва: Логос, 2018.

5. ҚР Білім және ғылым министрлігі. Педагогтің кәсіби стандарты. – Астана, 2022.

6. UNESCO. Teacher Professional Development Framework. – Paris, 2021.