Студенттердің мотивациясын қалай өсіруге болады?

Студенттердің мотивациясын қалай өсіруге болады?

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінде студенттердің оқу белсенділігі мен білім алуға деген қызығушылығын арттыру – маңызды педагогикалық міндеттердің бірі. Студенттің сабаққа қатысуы, тапсырмаларды орындауы немесе жақсы баға алуға ұмтылысы оның ішкі және сыртқы мотивациясына байланысты болады. Мотивация – адамның белгілі бір әрекетті орындауға деген ішкі талпынысын қалыптастыратын психологиялық үдеріс.

Білім беру саласында студенттің мотивациясы тек оқу нәтижесіне ғана емес, оның болашақ маман ретінде қалыптасуына да әсер етеді. Қызығушылығы жоғары студент жаңа білімді оңай қабылдайды, өздігінен ізденеді, шығармашылық қабілетін дамытады және кәсіби мақсаттарына сенімді түрде қадам басады.

Алайда қазіргі таңда көптеген білім алушылардың оқу процесіне қызығушылығының төмендеуі байқалады. Оның себептері әртүрлі болуы мүмкін: оқу мақсатының түсініксіздігі, сабақтардың бірсарынды өтуі, болашақ мамандықпен байланыстың әлсіздігі, өзін-өзі бағалаудың төмендігі немесе оқытушы мен студент арасындағы байланыстың жеткіліксіздігі.

Сондықтан студенттердің мотивациясын арттыру үшін заманауи педагогикалық әдістерді пайдалану, қолайлы білім беру ортасын қалыптастыру және әр студенттің жеке ерекшелігін ескеру қажет.

1. Студент мотивациясының маңызы

Мотивация – оқу процесінің негізгі қозғаушы күші. Егер студент белгілі бір мақсатқа ұмтылса, ол білім алуға белсенді қатысады және қиындықтарды жеңуге дайын болады.

Студент мотивациясының екі негізгі түрі бар:

1. Ішкі мотивация – адамның өз қызығушылығына, білім алуға деген қажеттілігіне негізделеді. Мысалы, студент жаңа ақпаратты білгісі келеді, өз қабілетін дамытқысы келеді немесе таңдаған мамандығын жақсы меңгергісі келеді.

2. Сыртқы мотивация – сыртқы факторларға байланысты қалыптасады. Оған жақсы баға алу, ата-ананың немесе оқытушының мақтауы, диплом алу, жұмысқа орналасу сияқты себептер жатады.

Ұзақ мерзімді нәтижеге жету үшін ішкі мотивацияның маңызы жоғары. Себебі тек баға немесе марапат үшін оқитын студент білімді терең меңгермеуі мүмкін. Ал білім алуға қызығушылығы бар студент үнемі дамуға талпынады.

2. Студент мотивациясының төмендеу себептері

Студенттердің оқу мотивациясының төмендеуіне бірнеше фактор әсер етеді.

Бірінші себеп – оқу мақсатының түсініксіздігі

Кейбір студенттер алған білімінің болашақ өмірінде қалай қолданылатынын түсінбейді. Егер сабақтағы тақырып пен мамандық арасында байланыс болмаса, студенттің қызығушылығы азаяды.

Мысалы, техникалық мамандықта оқитын студент теориялық ақпараттың нақты өмірдегі қолданылуын көрсе, пәнге деген қызығушылығы артады.

Екінші себеп – сабақтың бірсарынды өтуі

Дәстүрлі түсіндіру, жазу және жаттау әдістері қазіргі студенттердің қызығушылығын әрдайым сақтай алмайды. Заманауи білім алушылар белсенді қатысуды, тәжірибе жасауды және шығармашылық тапсырмаларды қажет етеді.

Үшінші себеп – өзіне деген сенімнің төмен болуы

Кейбір студенттер тапсырманы орындауға қабілетім жетпейді деп ойлайды. Мұндай жағдайда оқытушы студентке қолдау көрсетіп, оның кішкентай жетістіктерін де бағалай білуі керек.

3. Студент мотивациясын арттырудың тиімді әдістері

1. Сабақ мақсатын нақты түсіндіру

Әр сабақтың басында студенттерге тақырыптың маңызын түсіндіру қажет. Студент «Бұл білім маған не береді?» деген сұраққа жауап табуы керек.

Мысалы:

• Бұл тақырып болашақ мамандығымда қалай қолданылады?

• Бұл білім қандай мәселелерді шешуге көмектеседі?

• Осы дағды арқылы қандай мүмкіндіктерге қол жеткізе аламын?

Мақсаттың анық болуы студенттің жауапкершілігін арттырады.

2. Қызықты және интерактивті әдістерді қолдану

Қазіргі таңда оқыту процесінде ойын элементтері, топтық жұмыстар, жобалық тапсырмалар және цифрлық технологияларды қолдану тиімді нәтиже береді.

Мысалы:

«Миға шабуыл» әдісі – студенттердің ойлау қабілетін дамытады.

Пікірталас әдісі – өз ойын еркін айтуға үйретеді.

Кейс әдісі – нақты өмірлік жағдайларды шешуге мүмкіндік береді.

Жоба жасау әдісі – шығармашылық қабілетті арттырады.

Мұндай әдістер студентті тек тыңдаушы емес, оқу процесінің белсенді қатысушысы етеді.

3. Заманауи технологияларды пайдалану

Қазіргі студенттер цифрлық ортаға жақын болғандықтан, білім беру процесінде технологияларды тиімді пайдалану маңызды.

Оларға:

• онлайн платформалар;

• виртуалды зертханалар;

• интерактивті тесттер;

• білім беру қосымшалары;

• бейнематериалдар жатады.

Мысалы, күрделі теориялық тақырыптарды визуалды материалдар арқылы түсіндіру студенттің ақпаратты жақсы қабылдауына көмектеседі.

4. Студентке жеке қолдау көрсету

Әр студенттің қабілеті, қызығушылығы және оқу қарқыны әртүрлі болады. Сондықтан оқытушы әр білім алушыға жеке тұлға ретінде қарауы керек.

Студенттің пікірін тыңдау, қиындықтарын түсіну және дұрыс бағыт беру оның өзіне деген сенімін арттырады.

Оқытушының жылы қарым-қатынасы студенттің оқу процесіне деген көзқарасын өзгерте алады.

4. Оқытушының мотивация қалыптастырудағы рөлі

Оқытушы – студент мотивациясына тікелей әсер ететін негізгі тұлғалардың бірі.

Жақсы оқытушы:

• студентті тек бағаламайды, оны дамытады;

• қателесуге мүмкіндік береді;

• жетістігін байқап, қолдау көрсетеді;

• пәнге қызығушылық тудырады.

Студент көбінесе пәнге емес, сол пәнді оқытатын адамның қарым-қатынасына да қызығушылық танытады.

Сондықтан оқытушының кәсіби білімімен қатар, педагогикалық шеберлігі мен эмоционалдық мәдениеті де маңызды.

5. Мотивацияны арттырудағы практикалық тәсілдер

Студенттердің қызығушылығын арттыру үшін келесі тәсілдерді қолдануға болады:

1. Мақсат қою әдісі

Студентке қысқа және ұзақ мерзімді мақсаттарын анықтауға көмектесу қажет.

Мысалы:

• осы семестрде қандай нәтиже көрсеткім келеді?

• қандай жаңа дағды үйренемін?

• болашақ мамандығымда қандай деңгейге жеткім келеді?

2. Жетістіктерді бағалау

Кішігірім жетістіктерді атап өту студенттің сенімін арттырады.

3. Байланысты тапсырмалар беру

Тапсырмалар өмірмен және болашақ мамандықпен байланысты болған жағдайда студент оны орындауға көбірек қызығады.

4. Бәсекелестік элементтерін енгізу

Топтық жарыстар, рейтингтер, викториналар студенттердің белсенділігін арттырады.

Қорытынды

Студенттердің мотивациясын арттыру – білім беру сапасын жақсартудың маңызды шарттарының бірі. Мотивациясы жоғары студент білімді жақсы меңгеріп қана қоймай, өздігінен ізденуге, жаңа идеялар ұсынуға және кәсіби тұрғыда дамуға қабілетті болады.

Студент мотивациясын қалыптастыру үшін оқытушы сабақтарды қызықты ұйымдастырып, заманауи әдістерді пайдаланып, әр білім алушыға қолдау көрсетуі қажет.

Білім беру процесінің басты мақсаты – тек ақпарат беру емес, студенттің білім алуға деген тұрақты қызығушылығын қалыптастыру. Себебі мотивациясы бар студент – болашақта өз саласының білікті маманы болуға ұмтылатын тұлға.

Сондықтан әрбір оқытушының міндеті – студенттің ішкі мүмкіндігін ашу, оның білімге деген сенімін арттыру және оқу процесін мағыналы әрі қызықты ету