Бекітемін:

Сабақтың тақырыбы:

«Наурыз –ұлыстың ұлы күні»

Мақсаты:

Ұлыстың ұлы күні Наурыз мерекесі туралы білімдерін тереңдету.

Сынып жетекшінің аты-жөні:

Болатова Э

Күні:

13.03.2023ж

Сынып9б

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтыңбарысы

Сабақтыңкезеңі/ уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушының

әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Ұйымдастыру кезеңі:

1.Оқушылармен амандасу, түгендеу

Қазақстан Республикасының гимні. Хор.

Жарапазан айту

Мұғалім сөзі:

Ұлыстың ұлы күні – Наурыз мейрамы құтты болсын! Наурыз – көнеден келе жатқан мейрам.
Наурыз – бақыттың бастамасы, жақсылықтың жаршысы, өмірге нұр сыйлаған, сезімге гүл сыйлаған, халық қастерлейтін күн. Ұлыстың ұлы күні құтты болсын

мәлімет

https://www.youtube.com/watch?v=FxWHPKZ-AFE

Сабақтың ортасы

«Таңшолпан» бағдарламасы аясында бүгінгі «Наурыз – ұлыстың ұлы күні» атты эфиримизді бастаймыз.

1-жүргізуші: Асссалау магаликум , атқан таңмен Таңшолпанды қосып бізді күтіп отырған құрметті, көрермендер!

2-жүргізуші: Қайырлы таң! Арма ағайын,. Дүйсенбі берекелі болсын!

1-жүргізуші: Бүгінгі Таңшолпан бағдарламасының көрермендеріне сиқырлы тартуларымыз көп, әрине ол алда келе жатқан Ұлыстың ұлы күні мерекесіне орай жасақталған бағдарламамызды бастауға рұқсат етіңіздер.

2-жүргізуші: баршамыз бірге бүгінгі бағдарламаны «Жарапазанмен» бастайық!

/Жарапазан хормен айтылады/

1-жүргізуші: ендігі сөзімізді Ұлыстың ұлы күні деп аталған 22-наурыз мерекесі туралы өрбіткеніміз жөн болар.

2-жүргізуші: ия , көктем келді, күн жылынды, шыны керек күннің күрт жылынуынан ауданымыздың шет жақтарын су басу қауіпі бар екенін де естен шығармау керекпіз. Барша ағайын, аудан тұрғындары болып тілсіз жау, судан қрғануға бір үйдің баласындай ат салысуға шақырамыз.

1-жүргізуші: Ерсұлтан дұрыс айтасын, дегемен жақсылыққа жорып, судың мол болуы егістің жақсы шығуына септігін тигізеді деп те, жақсылыққа балайық. Басты тақырып аясында сөз қоғазу үшін ортамызға бүгінгі шығарылымның қонақтарын шақырып алсақ, қалай қарайсың?

2-жүргізуші: Жыл басында ғаламда, табиғатта болатын өзгерістерге сай ана тілімізде әр түрлі аталымдар туындаған.

Жыл басында нұр жауған түн – Қызыр түні.
Жыл басында алғаш жауған қар – ақша қар.
Жыл басының алғашқы күні – Ұлыс күні.
Жыл басының алғашқы желі – Жыл айналып келер алтын күрек.
Жыл басының алғашқы төлі – Дүбір аяқ.

1-жүргізуші: Ерсұлтан, сөзің ауызында, әрі қарай мені жалғастыра кетейін.

Жыл басының алғашқы сүті – Уыз.
Жыл басының алғашқы көгі – бәйшешек.
Жыл басының алғашқы асы – Наурызкөже.
Жыл басының алғашқы белгісі – Көрісу.
Жыл басының алғашқы сый тамағы – Ұйқыашар.
Жыл басының алғашқы сыйы – Діреткізер, Селтеткізер.
2-жүргізуші:

Өте тамаша, таңмен бірге оянып, осындай мәліметтермен танысып отырған көрермендерімізге алғысым шексіз дей келе, Жыл басының алғашқы тілегін осы көрермендерімізге, барша Қазақстандықтарға айтқым келеді.
Ұлыс бақты болсын,
Төрт түлік ақты болсын.
Ұлыс береке берсін,
Бәле – жала жерге енсін.

1-жүргізуші: Әумин , таңғы тілектеріміз қабыл болсын деп, кезекті арнайы шақырылған қонақтарымызға береміз.

Бүгінгі біздің қонақтарымыз, өте ерешке жандар деп айтсақ болады, БҚО, Қаратөбе ауданы, Мұхит атындағы ЖОББМ –нің түлектері, қазіргі таңда әр елде оқып жүрген студенттер.

2-жүргізуші: Аманжолва Г, Есжан Б, Орынбасарова А, Галымгереева Ж, Мұхтарұлы Е, Ерболатова А қош келдіңіздер!

1-жүргізуші: Баршаңызды келе жатқан ҰЛЫСТЫҢ ҰЛЫ КҮНІ мерекесімен шын жүректен құттықтаймыз!

Ендеше, сіздерге арналған сауалдарымызды қоюға рұқсат етіңіздер.

Мұхтарұлы Ермек, Түркі елінде 22-наурыз қалай тойланады? Жалпы мәлімет берип өтсеңіз.

Ермек жауабы: Түрік елі: Ежелгі түріктер Ұлыс күндері жаңа киімдерін киіп, сақал – мұрттарын түзеп, шаштарын алады. Алты күн садақ тартып машықтанған соң, жетінші күні алтын теңге – «жамбы» атып жарысады. Егер кімде-кім жамбыны бірінші боп атып түсірсе, сол адамға «бір күн» патша болуға, ел билеуге ерік беріледі.

Иран елінде білім алып жатқан, Гүлнұр, сізгеде дәл осы сұрақ

Гүлнұр жауабы: Иран елі:  Иран патшасы Наурыз күні қол астындағы адамдардың біріне патша шапанын сыйға тартады екен. Тіліміздегі күні бүгінге дейін айтылатын. «Құлға бір күн азаттық» деген сөзде осы бір көне рәсімге қатысты болса керек.

Мұсылман дініне дейін Күнге табынған иран елдері Наурыз күні сөзінің бас әрпі  «шинмен» басталатын жеті түрлі затты дастарханға қоятын: шарап, шир (сүт), шырын, шекер, шербет, шам, шона (тарақ). Ежелгі ирандықтардың түсінігі бойынша шарап – өрлеу, сүт – пәктік, тәттілер – шаттық, шекер – ризалық, шербет – демалыс пен қонақжайлылық, шат отқа табыну, тарақ – әйел сұлулығы.

Аружанға сұрақ: Ауған елі: Ауғандарда Жаңа жылды мейлінше шаттық – құрметпен қарсы алады. Ауған елінде “алғашқы түрен” – “кулькабаши” деп аталатын ғұрып бар. Ол бойынша шаруалар егіс алқабына барып, алғашқы түрен түсіреді, ал соқаның соңынан сый – құрметі мол шаруалар еріп жүреді. Жеті күн бойына жеті түрлі жемістерден аса дәмді сусындар жасалады, міндетті түрде жаңадан киім – кешектер тігіледі, осыған орай бүкіл елде жаңа жыл «жаңа киім күні» деп аталады.

Жаннурга сұрақ: Араб елі:    Арабтар мейрам салтын өзгертіп, бас әрпі «ай» сөзінің басқы әріпі–«синнен» басталатын мүлде бөлек өзге жеті затпен алмастырады: сарымсақ, бидай, жиде, сіркесуы, рут шөбі, егеу.

Бекзат сұрақ:

Парсы елі:  Парсы тілдес халықтар Наурызды бірнеше күн тойлаған. Олар бұл күні әр жерге үлкен от жағып, отқа май құяды, жаңа өнген жеті дәнге қарап, келешек егін жайлы болжам жасайды. Жеті ақ кесемен  дәстүрлі ұлттық көже «сумалақ» ұсынады. Соқа мен жер жыртады,  ат шаптырып, жамбы атысып жарысады. Ескі киімдерін тастап, ұсталған шыны – аяқты сындырады. Бір – біріне гүл ұсынып, үйлерінің қабырғасына дөңгелек ою – «күн» белгісін салады, үйдің тіреу ағашына гүл іледі.

Альбина сұрақ: Үндіелі:      Үндістанда жаңа жыл біржылда он рет тойлап өткізіледі.  Оңтүстік Үндістанда бұл той түрі наурыз айында басталады, үйлер өрілген гүлдермен айшықталады.

Наурыз мейрамын әр ел түрліше атаған.

Наурыз мейрамын бирмалықтар «Су мейрамы», тәжіктер «Гүлгардон», «Бәйшешек», «Гүлнаурыз», хорезмдіктер «Наусарджи», татарлар «Нардуган», буряттар «Сагаансараң», соғдалықтар «Наусарыз», армяндар «Навасарди»,чуваштар «Норисояхе» депатаған.

1-жүргізуші: жақсы рахмет, сіздер арқылы көптеген мәслемет алып қана қоймай, неше түрлі қызық мәліметтерменде таныс болдық. Енді бізге , сіздердің мынадай керемет әңгімелеріңізден кейін, тыңдап отырған көрермендерден және телекөрермендерден сұрақ бар екен. Кезекті сол сұрақтарға берейік.

Жанельдің сұрағы: «Наурыз» сөзіне тоқталып өтсеңіздер.

Жауап: Алдымен «Наурыз» сөзіне тоқталатын болсақ, бұл көне парсы сөзі. Қазақшаға аударсақ «Жаңа күн» деген мағына береді. Бұл біздің халқымызда күн мен түн теңелер мезгіл – наурыз айының 22 жұлдызына сәйкес келеді.Наурыз – көктем мен еңбектің, достық пен бірліктің мейрамы болумен бірге, халқымыздың салт-дәстүрлерін құрметтеп, ұлттық қасиеттеріміздібойына сіңіріп, жан-жақты дамыған өнегелі,өнерлі азамат тәрбелейтін ұлттық мейрамымыз.

Біз де толықтырып өтейікжүргізуші)

Наурыздың мағынасы – наурыз парсыша «нау» (жаңа) және «руз» (күн) Жаңа жылдың бірінші күні деген мағынаға ие. Ол күнтізбелік жылдың үшінші айы (31 тәулік), көктемнің басы. Қазақтар бұл мейрамды Әз-Наурыз мейрамы деп те атайды. Халықты ңежелгі наным-сенімінде наурыздың алғашқы үш күнінде жер-көкті жарып ерекшедыбыс естіледі. Мұны тек қана жұмақтан шыққан қой, сол арқылы оны бағып жүрген қойшы ғана естиді. Бұл күні бүкіл табиғатқа, тіршілік иесіне, өсімдік, жан жануарға ерекше сезім, қуат, қасиет нұры құйылады

Телекөрермен сұрағы: «Ұлыстың ұлы күні» жайында аңыз туралы не айтар едіңіздер?

Жауап: Бір күні Нұх пайғамбардың кемесі Қазығұрт тауына келген сәтте жердің бетін жайлаған топан су кері қайтады. Сол сәт жер бетіне табаны тиген барлық тіршілік иелері көк аспаннан түскен қасиетті қазаннан бірге дәмтатады. Содан, бұл күнді «Ұлыстың ұлы күні» деп жариялайды. Наурызды тойлау тарихы Ұлы Абай өзінің «Біраз сөзі қазақтың қайдан шыққаны туралы» жазбасында Наурыз тарихын көшпелі халықтардың «хибиғи», «хұзағи» депаталатын көне заманына ұштастырады. Парсының «нау» сөзі әртүрлі өзгерістерге ұшырағанымен, сол мағынада көп халықтың тілінде сақталып қалған. Ол орысша нов (ай), немісше нойе, латынша нео. Осылайша «нау» сөз іүнді-еуропалық халықтар дараланудан да бұрын пайдаланылған

Мәліметтермен танысып, сұрақтарға жауап береді

Мұғалім оқушыларды «мадақтау» әдісі арқылы бағалайды. Яғни дұрыс келісемін, толықтырамын,менің сұрағым бар

Мәлімет, сілтеме

Сабақтыңсоңы

 2-жүргізуші: Бүгінгі сұхбатымызды аяқтай келе, тағы да ҰЛЫСТЫҢ ҰЛЫ КҮНі құтты болсын, арда қазақ елі!

1-еліміз тынышы, жұртымыз аман болсын.

Келесі кездескенше күн жақсы.

Кері байланыс : Раdlet тақтасымен.

«Padlet » тақтасы арқылы

бүгінгі сабақта алған әсерімен бөліседі

«Қол шапалақтау»

https://padlet.com/ilim777777741/hrymrlsuvfxxx1jw