Бекітемін:

Сабақтың тақырыбы:

«Наурыз –ұлыстың ұлы күні»

Мақсаты:

Ұлыстың ұлы күні Наурыз мерекесі туралы білімдерін тереңдету.

Сынып жетекшінің аты-жөні:

Күні:

Сынып9б

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтыңбарысы

Сабақтыңкезеңі/ уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушының

әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Ұйымдастыру кезеңі:

1.Оқушылармен амандасу, түгендеу

Қазақстан Республикасының гимні. Хор.

Мұғалім сөзі:

Ұлыстың ұлы күні – Наурыз мейрамы құтты болсын! Наурыз – көнеденкележатқанмейрам.
Наурыз – бақыттыңбастамасы, жақсылықтыңжаршысы, өміргенұрсыйлаған, сезімгегүлсыйлаған, халыққастерлейтінкүн. Ұлыстыңұлыкүніқұттыболсын

мәлімет

Сабақтың ортасы

Ойланайық, пікірлесейік

Жыл басында ғаламда, табиғатта болатын өзгерістерге сай ана тілімізде әр түрлі аталымдар туындаған. Ендеше тыңдап жауап беріп көріңдер:
Жыл басында нұр жауған түн – Қызыр түні.
Жылбасындаалғашжауғанқарақшақар.
Жылбасыныңалғашқыкүні – Ұлыскүні.
Жылбасыныңалғашқыжелі – Жылайналыпкелер алтын күрек.
Жылбасыныңалғашқытөлі – Дүбіраяқ.
Жылбасыныңалғашқысүті – Уыз.
Жылбасыныңалғашқыкөгі – бәйшешек.
Жылбасыныңалғашқы асы – Наурызкөже.
Жылбасыныңалғашқыбелгісі – Көрісу.
Жылбасыныңалғашқысыйтамағы – Ұйқыашар.
Жылбасыныңалғашқысыйы – Діреткізер, Селтеткізер.
Жылбасыныңалғашқытілегі:
Ұлысбақтыболсын,
Төрттүлікақтыболсын.
Ұлысберекеберсін,
Бәле – жалажергеенсін.

Топтық тапсырма:

1-топ: Өзге елдердегі мерекені тойлау дәстүрлері

2-топ: Наурыз мерекесі

3-топ: Ұлттық ойындар түрлері

1-топқа:

Түрік елі: Ежелгі түріктер Ұлыс күндері жаңа киімдерін киіп, сақал – мұрттарын түзеп, шаштарын алады. Алты күн садақ тартып машықтанған соң, жетінші күні алтын теңге – «жамбы» атып жарысады. Егер кімде-кім жамбыны бірінші боп атып түсірсе, сол адамға «бір күн» патша болуға, ел билеуге ерік беріледі.

Иран елі:  Иран патшасы Наурыз күні қол астындағы адамдардың біріне патша шапанын сыйға тартады екен. Тіліміздегі күні бүгінге дейін айтылатын. «Құлға бір күн азаттық» деген сөзде осы бір көне рәсімге қатысты болса керек.

Мұсылман дініне дейін Күнге табынған иран елдері Наурыз күні сөзінің бас әрпі  «шинмен» басталатын жеті түрлі затты дастарханға қоятын: шарап, шир (сүт), шырын, шекер, шербет, шам, шона (тарақ). Ежелгі ирандықтардың түсінігі бойынша шарап – өрлеу, сүт – пәктік, тәттілер – шаттық, шекер – ризалық, шербет – демалыс пен қонақжайлылық, шат отқа табыну, тарақ – әйел сұлулығы.

Ауған елі: Ауғандарда Жаңа жылды мейлінше шаттық – құрметпен қарсы алады. Ауған елінде “алғашқы түрен” – “кулькабаши” деп аталатын ғұрып бар. Ол бойынша шаруалар егіс алқабына барып, алғашқы түрен түсіреді, ал соқаның соңынан сый – құрметі мол шаруалар еріп жүреді. Жеті күн бойына жеті түрлі жемістерден аса дәмді сусындар жасалады, міндетті түрде жаңадан киім – кешектер тігіледі, осыған орай бүкіл елде жаңа жыл «жаңа киім күні» деп аталады.

Араб елі:    Арабтармейрамсалтынөзгертіп, бас әрпі «ай» сөзініңбасқыәріпі–«синнен» басталатынмүлдебөлекөзгежетізатпеналмастырады: сарымсақ, бидай, жиде, сіркесуы, рут шөбі, егеу.

Парсы елі:  Парсы тілдесхалықтарНаурыздыбірнешекүнтойлаған. Оларбұлкүніәржергеүлкен от жағып, отқа май құяды, жаңаөнгенжетідәнгеқарап, келешекегінжайлыболжамжасайды. Жетіақкесемен  дәстүрліұлттықкөже «сумалақ» ұсынады. Соқа мен жержыртады,  атшаптырып, жамбыатысыпжарысады. Ескікиімдерінтастап, ұсталғаншыны – аяқтысындырады. Бір – бірінегүлұсынып, үйлерініңқабырғасынадөңгелекою – «күн» белгісінсалады, үйдіңтіреуағашынагүліледі.

Үндіелі:      Үндістандажаңажылбіржылда он реттойлапөткізіледі.  ОңтүстікҮндістандабұл той түрінаурызайындабасталады, үйлерөрілгенгүлдерменайшықталады.

Наурызмейрамынәр ел түрлішеатаған.

Наурызмейрамынбирмалықтар «Су мейрамы», тәжіктер «Гүлгардон», «Бәйшешек», «Гүлнаурыз», хорезмдіктер «Наусарджи», татарлар «Нардуган», буряттар «Сагаансараң», соғдалықтар «Наусарыз», армяндар «Навасарди»,чуваштар «Норисояхе» депатаған.

2-топқа:

Алдымен «Наурыз» сөзінетоқталатынболсақ, бұлкөне парсы сөзі. Қазақшағааударсақ «Жаңакүн» дегенмағынабереді. Бұлбіздіңхалқымыздакүн мен түнтеңелермезгіл – наурызайының 22 жұлдызынасәйкескеледі.Наурыз – көктем мен еңбектің, достық пен бірліктіңмейрамыболуменбірге, халқымыздыңсалт-дәстүрлерінқұрметтеп,ұлттыққасиеттеріміздібойынасіңіріп, жан-жақтыдамығанөнегелі,өнерліазаматтәрбелейтінұлттықмейрамымыз. Наурыздыңмағынасы – наурызпарсыша «нау» (жаңа) және «руз» (күн) Жаңажылдыңбіріншікүнідегенмағынағаие. Олкүнтізбелікжылдыңүшіншіайы (31 тәулік), көктемнің басы. ҚазақтарбұлмейрамдыӘз-Наурызмейрамыдеп те атайды. Халықтыңежелгінаным-сенімінденаурыздыңалғашқыүшкүніндежер-көктіжарыперекшедыбысестіледі. Мұны тек қанажұмақтаншыққанқой, соларқылы оны бағыпжүргенқойшығанаестиді. Бұлкүнібүкілтабиғатқа, тіршілікиесіне, өсімдік, жанжануарғаерекшесезім, қуат, қасиетнұрықұйылады.«Ұлыстың ұлы күні» жайында аңыз. Бір күні Нұх пайғамбардың кемесі Қазығұрт тауына келген сәтте жердің бетін жайлаған топан су кері қайтады. Солсәтжербетінетабанытигенбарлықтіршілікиелерікөкаспаннантүскенқасиеттіқазаннанбіргедәмтатады. Содан, бұлкүнді «Ұлыстыңұлыкүні» депжариялайды. НаурыздытойлаутарихыҰлы Абай өзінің «Біразсөзіқазақтыңқайданшыққанытуралы» жазбасындаНаурызтарихынкөшпеліхалықтардың «хибиғи», «хұзағи» депаталатынкөнезаманынаұштастырады. Парсының «нау» сөзіәртүрліөзгерістергеұшырағанымен, солмағынадакөпхалықтыңтіліндесақталыпқалған. Олорысшанов (ай), немісшенойе, латыншанео. Осылайша «нау» сөзіүнді-еуропалықхалықтардараланудан да бұрынпайдаланылған

Мәліметтермен танысып, сұрақтарға жауап береді

Мұғалім оқушыларды «мадақтау» әдісі арқылы бағалайды. Яғни дұрыс келісемін, толықтырамын,менің сұрағым бар

Мәлімет, сілтеме

Сабақтыңсоңы

Сабақты бекіту:

 Қазақтың түрлі – түрлі дәстүрі бар,

Оның сырын ашқанға жұрт қызығар.

1.    Ертедежетіжігітжетішырақжағып, ауылдыаралайдыекен. Неліктен? (Жауабы:Жаманшылықескіжылменкетсіндегенниетпенжетішырақжағыпауылдыаралаған.)

2.    Наурызкүнідастарханүстіндеқандайтағамдарболуыкерек? (Жауабы:Наурызкөже, бауырсақ, жетінан, қазы-қартат.б.)

3.    Наурызтілекдеген не?  (Жауабы: наурызтілек – достықкөңіл мен тілектестіктің, адамгершіліктің, белгісіәртойдыңжарастысалтыныңбіріретіндеайтылған. Әрадамөзіне, отбасынанемесетуыс – туғандары мен дос – жарандарынҰлыстыңұлыкүніменқұттықтап, жақсытілектілейді, бір – бірініңүйінекіріпдәмтатады)

4.    Қыдыратақайкүніадамдарарасынакелетінболған?  (Жауабы:  21 наурыз)

5.    Наурыз бата дегеніміз не ?   (Жауабы: халықтабатаныңтүрлерікөп. Соныңбірі – Наурыз бата. Мұнданаурызнамаөткізгендерге осы күнгеарнап, «наурызкөжеге» шақырғандарға, тойдаөнеркөрсеткенақын, әнші, палуандарғат.б. өнерпаздарға, жасталапкерлергеақсақалдар мен әжелер, ел ағалары бата береді)

«Тілек бұрышы»

әдісі арқылы бүгінгі сабақта алған әсерімен бөліседі

«Қол шапалақтау»