Ұлттың рухани жаңғыруындағы Абайдың мұрасы

Биыл қазақ халқының ұлы ойшылы, ақыны, ағартушысы Абай Құнанбаевтың туғанына 180 жыл толып отыр. Бұл — жай ғана мерейтой емес, қазақ қоғамының рухани тарихындағы аса маңызды кезеңді еске алу, ұрпаққа ой салу. Абай есімі тек қазақ әдебиетінің ғана емес, күллі түркі жұртының, тіпті әлемнің ортақ қазынасына айналған. Оның шығармалары, қара сөздері мен өлеңдері әлі күнге дейін өзекті.

Қазақ зиялыларына әсері

Абайдың шығармалары қазақ зиялылары үшін үлкен мектеп болды. ХХ ғасырдың басындағы Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатұлы секілді қайраткерлердің дүниетанымында Абай рухы айқын сезіледі. Олар Абайдың «толық адам» болу идеясын, білім мен ғылымға ұмтылуды, халықтың санасын оятуды өздерінің басты мұраттарына айналдырды.

Мысалы, Ахмет Байтұрсынұлының «Маса» жинағындағы халықты надандықтан құтқаруға үндеген өлеңдері Абай дәстүрімен сабақтас. Әлихан Бөкейханның саяси-әлеуметтік көзқарастары да Абайдың халық қамын ойлаған идеяларымен үндеседі. Осылайша, Абай қазақтың ұлттық санасын қалыптастыруда, жаңа заман зиялыларын тәрбиелеуде темірқазық іспетті тұлға болды.

Қара сөздеріндегі публицистикалық ой

Абайдың қара сөздері – қазақ әдебиетіндегі публицистиканың алғашқы үлгілері деуге болады. Әсіресе, ондағы қоғамның кемшіліктерін ашық айтуы, халықтың мінез-құлқын сынауы – публицистикалық ойдың айқын белгісі.

«Қара сөздерінде» Абай жеке адамның ғана емес, тұтас халықтың рухани кескін-келбетін талдайды. Ол «қазақтың надандығы, жалқаулығы, мақтаншақтығы – елді артқа сүйреп тұрған дерт» деп ашық жазады. Бұл – публицистикалық өткірлік. Бүгінгі күннің өзінде біз сол сөздерден қоғамдық ойдың айқын бағдарын көреміз.

Сондай-ақ, Абайдың қара сөздері ұлттық мінезді түзетуге бағытталған моральдық кодекс тәрізді. Ол халықты еңбекке, адалдыққа, ғылымға шақырды. Бұл – публицистикадағы ең негізгі мақсат: қоғамға үндеу жасау, көпшіліктің назарын өткір мәселеге аудару.

Қорытынды

Абайдың 180 жылдық мерейтойын атап өту – ұрпаққа ой салып, өткеннен сабақ алудың тамаша мүмкіндігі. Оның шығармалары қазақ зиялыларына жол сілтеді, ал қара сөздері бүгінгі күні де публицистикалық өткірлігін жоғалтқан жоқ. Абай айтқандай, «Ғылым таппай мақтанба» деген өсиет – қазіргі заманда да мәнін жоймаған ұран.

Ұлттың рухани жаңғыруын Абайсыз елестету мүмкін емес. Сондықтан, Абайды тану – өзімізді тану, Абайды дәріптеу – болашақты нұрландыру.