Оқытуды диалогтік тәсілмен дамытудағы сұрақтар

Білім беру жүйесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру және олардың шығармашылық қабілеттерін дамыту мақсатында диалогтік тәсіл маңызды рөл атқарады. Бұл тәсіл оқушылардың ойлау, сөйлеу, пікірталас жүргізу қабілеттерін жетілдіріп, сыныпта интерактивті және қызықты оқыту ортасын қалыптастырады. Әсіресе, сұрақ қою әдісі – диалогтік оқытудың негізгі элементі ретінде білім алушыларды сыни тұрғыдан ойлауға, идеяларды талдауға және өз көзқарасын дәлелдеуге ықпал етеді.

Диалогтік тәсіл – бұл оқыту барысында мұғалім мен оқушылар арасындағы қарым-қатынасты жақсарту арқылы білім алуды белсендіру әдісі. Бұл тәсілдің артықшылықтары мыналар:  

Сұрақтарға жауап беру және талқылау барысында оқушылардың оқу процесіне қатысу деңгейі артады.  Ашық және бағыттаушы сұрақтар арқылы оқушылар ақпаратты талдап, қорытынды жасай алады.  Диалогтік қарым-қатынас кезінде оқушылар өз ойларын еркін жеткізіп, басқаларды тыңдауды үйренеді. Диалог арқылы оқушылар бір-бірінің пікірін құрметтеп, бірлескен шешім қабылдайды.  

Сұрақ қою – диалогтік тәсілдің негізгі құралы. Сұрақтар арқылы мұғалім оқушыларды белсенді ойлануға және тақырыпты терең меңгеруге ынталандырады. Сұрақтардың түрлері:  

1. Ашық сұрақтар:  

 - Бұл сұрақтар оқушыларды кеңірек ойлауға және өз пікірін толық жеткізуге бағыттайды.  

   - Мысалы: "Бұл идеяға сіз қалай қарайсыз?" немесе "Бұл жағдайды қалай түсінесіз?"  

2. Жабық сұрақтар: 

   - Нақты жауапты талап етеді (иә, жоқ, немесе қысқа жауап).  

   - Мысалы: "Бұл оқиға қай жылы болды?"  

3. Жетекші сұрақтар: 

   - Оқушыларды дұрыс бағытқа жетелеу үшін қолданылады.  

   - Мысалы: "Бұл оқиға автордың негізгі ойын қалай көрсетеді деп ойлайсыз?"  

4. Сынақ сұрақтары: 

   - Оқушының түсінігін тексеру үшін қойылады.  

   - Мысалы: "Сіз айтқан пікірге қандай дәлел келтіре аласыз?"  

5. Сыни сұрақтар:

   - Оқушыны терең талдау және салыстыру жасауға ынталандырады.  

   - Мысалы: "Бұл екі кейіпкердің ұқсастықтары мен айырмашылықтары қандай?"   

Диалогтік тәсілді тиімді жүзеге асыру үшін келесі әдіс-тәсілдер қолданылуы мүмкін:  

1. Рөлдік ойындар:

   - Оқушыларды нақты жағдаяттарды сахналау арқылы диалог жүргізуге ынталандырады.  

   - Мысалы, "Сатып алушы мен сатушы" немесе "Сұхбат алушы мен жауап беруші" рөлдерін ойнау.  

2. Топтық жұмыс:  

   - Топ ішінде талқылау, сұрақтарға жауап іздеу және шешім қабылдау.  

   - Мысалы: Бір топ пікірді қолдаса, екіншісі қарсы шығып, пікірталас жүргізуі мүмкін.  

3. Ойлан, жұптас, бөліс" әдісі:  

   - Бұл әдіс оқушыларға жеке ойлануға, жұпта талқылауға және сыныппен бөлісуге мүмкіндік береді.  

4. Сурет немесе визуалды материалды пайдалану:

   - Суреттер арқылы оқушылардың сөйлеу қабілетін дамыту және диалог құруға итермелеу.  

   - Мысалы: "Суретте не болып жатыр?" немесе "Бұл сурет сізге қандай сезім тудырды?"  

Диалогтік тәсілдің күтілетін нәтижелері

- Оқушылардың өз ойын еркін білдіру қабілеті артады.  

- Сыни тұрғыдан ойлау дағдылары қалыптасады.  

- Диалогтық қарым-қатынас арқылы оқушылардың коммуникативтік қабілеті дамиды.  

- Сыныптағы ынтымақтастық пен белсенді оқу ортасы жақсарады.  

- Сабаққа деген қызығушылық пен мотивация жоғарылайды.  

Диалогтік тәсіл арқылы оқыту – білім беру процесін жетілдірудің маңызды құралы. Бұл тәсіл оқушылардың білім алуын белсенді және қызықты етіп қана қоймай, олардың коммуникативтік, сыни ойлау және шығармашылық қабілеттерін дамытады. Мұғалімдер диалог жүргізу мен сұрақ қою әдістерін тиімді пайдаланып, білім беру сапасын арттыра алады. Осылайша, диалогтік тәсіл оқытуда жаңа мүмкіндіктерге жол ашады.  

Қолданылған әдебиеттер:

1. Құнанбаева С.С. "Шет тілдік білім берудің когнитивтік-лингвомәдени негіздері". 

2. Әбілқасымова А.Е. "Оқытудың инновациялық технологиялары".  

3. Жұбанова М.Ә. "Сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясы".  

4. British Council және Edutopia ресурстары.